Juf Kiet redt Alex (11) en zijn uitgehuwelijkte zus (14) na achterlating: 'Het was geen vakantie, ik moest daar blijven'

Geen vakantie

Alex dacht dat hij op 11-jarige leeftijd op vakantie zou gaan naar Somalië met zijn vader en zus. "Ik hoorde dat echt een dag voordat we weg zouden gaan en dat vond ik heel erg leuk, want mijn moeder woont in Somalië", vertelt Alex. "Dus ik was heel enthousiast om haar weer te zien na echt heel veel jaren en ook om andere familieleden te zien waar ik vaker over heb gehoord."

Alleen bleek dat Alex daar niet alleen kwam voor een vakantie. "Mijn zus hoorde een gesprek tussen mijn vader en onze oma, waar het dus ging over dat hij ons ging achterlaten omdat hij over een week weg zou gaan zonder de kinderen." Zijn zus had een hele heftige reactie toen ze dit hoorde, vertelt Alex. "Ze moest er heel hard om huilen en wij stonden in de tuin en we hoorden haar zelfs."

"Het was omdat wij, in hun woorden, dus te verkaasd waren geworden", legt Alex uit. "We konden niet meer goed Somalis bij ons thuis. Wij lazen de Koran niet en Somalische mensen zijn meestal ook islamitisch. Dat was dan een opsomming voor onze vader om ons daar achter te laten."

Te verwesterd

"Je kan je er weinig bij voorstellen, maar ouders doen achterlating vaak als een vorm van heropvoeding", legt Noa van Oostrom uit. "Ze zijn bang dat het kind in hun ogen dreigt te ontsporen in Nederland." Uit onderzoek blijkt dat in de meeste gevallen van achterlating, 18 procent, de reden is dat de kinderen te verwesterd zijn. "Andere redenen zijn: zorgelijk gedrag, opvoedproblemen of schending van de familie-eer", voegt Van Oostrom toe. "In zeven procent van de gevallen wordt iemand achtergelaten en gedwongen om te trouwen in het land van herkomst."

Het aantal kinderen dat jaarlijks wordt achtergelaten is lastig in te schatten, legt Van Oostrom uit. "Er is een kenniscentrum dat de cijfers bijhoudt en volgens hen gaat het om 180 tot 800 kinderen. Dat is een schatting en dat is dus ook nogal uiteenlopend." Doordat de kinderen vaak met hun ouders de grens over gaan, wordt het niet altijd opgemerkt. "Verder weten wij uit onderzoek dat kinderen van de tweede generatie niet-Westerse immigranten het meest kwetsbaar zijn voor achterlating. Onder Marokkanen en Turken is achterlating iets wat steeds minder voorkomt, maar bij Ghanezen, Somaliërs, Afghanen en Eritreeërs komt het nog steeds wel veel voor."

Opgesloten

"Mijn vader heeft onze paspoorten afgegeven aan onze oma en die heeft het op slot gedaan in een kluis", vertelt Alex. "En de sleutel had ze om haar nek, dus daar konden we ook eigenlijk nooit bij." Alex legt uit dat hij een cultuurshock had en de taal niet sprak. "Toen we erachter kwamen dat we daar zouden blijven, moesten we na een week daar ook naar school. Dus ik moest én de Somalische taal leren en ik moest op dat moment opeens Arabisch leren om de Koran te kunnen lezen en schrijven."

Alex moest Koranverzen uit zijn hoofd leren. "Als je dat dan niet goed genoeg deed, dan kon je geslagen worden." Ook kreeg hij soms geen eten als hij de verzen niet snel genoeg uit zijn hoofd leerde. "Onze vader zei in het begin tegen ons dat als wij de Koran helemaal af hadden, dat hij ons terug naar Nederland zou brengen. Dus ik heb me daar eigenlijk honderd procent op gefocust." Na een jaar hard werken had Alex de Koran helemaal uit zijn hoofd geleerd. "Toen zei ik tegen mijn oma dat ze mijn vader kon bellen, omdat ik klaar was. Toen zei hij aan de telefoon dat het niet waar was en dat ik gewoon moest blijven."

Juf Kiet

Alex en zijn zus zaten beiden bij Juf Kiet op school. Zij had meteen door dat er iets niet klopte. "Ik was naar die vader gegaan en ik had aan die vader gevraagd: waar zijn de kinderen? Nou, dan krijg je als antwoord: 'Hun moeder wilde ze terug hebben, dus daarom zijn ze naar Somalië gegaan'", vertelt Juf Kiet.

Via sociale media wist de zus van Alex een klasgenoot te benaderen en toen kreeg Juf Kiet ineens een appje van haar. "Dan krijg je dus dat berichtje: 'Hoi Juf Kiet.' En was dan ook meteen duidelijk: het zit echt niet goed."

De zus van Alex liet aan Juf Kiet weten dat ze tegen hun wil in Somalië waren. "Ze zei tegen me: 'Wij wonen hier in een hel en we willen weg.'" Juf Kiet schakelde daarom verschillende hulpinstanties in. "Het heeft denk ik acht of negen maanden geduurd voordat we ze terug konden krijgen."

Uitgehuwelijkt

"Mijn zus is dus op veertienjarige leeftijd door onze oom en oma uitgehuwelijkt aan een kennis van ons. Een man die veel ouder was, dus dat is ook absoluut niet oké", vertelt Alex. "En daar heeft ze uiteindelijk een kind van gekregen, dus het is heel erg naar voor haar."

Ontsnapt

Met behulp van verschillende Nederlandse instanties, zoals het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA), Buitenlandse Zaken en de Kinderbescherming, lukt het Juf Kiet om de twee kinderen terug naar Nederland te krijgen. "Het punt was dat het ook gewoon ontzettend gevaarlijk was, want alles wat we deden en wat we met elkaar bespraken kon uiteindelijk ertoe leiden dat ze absoluut nooit meer van hun leven terugkwamen of opgesloten werden", vertelt Juf Kiet.

Uiteindelijk kwamen Alex en zijn zus terecht in een Somalisch safehouse, waar ze enkele maanden hebben gezeten voordat ze weer terug konden naar Nederland. "Tot de laatste minuut was het spannend of ze überhaupt in het vliegtuig konden komen. Zijn zus heeft de baby uiteindelijk toch achter moeten laten, want op het vliegveld zijn ze toch gestopt. Toen moesten ze nog een vluchtpoging doen." Alex en zijn zus lukte het uiteindelijk om aan boord te komen, maar zonder het kind. Met groot verdriet hebben zij het kindje achter moeten laten.

Bewustzijn

Voor Juf Kiet was de achterlating van Alex en zijn zus een eye-opener. "Ik heb een aantal meisjes die contact met mij hebben opgezocht omdat ze dus ook het gevoel hadden dat er iets ging gebeuren dat ze niet wilden", vertelt Juf Kiet.

Daarnaast geeft Juf Kiet aandacht aan het onderwerp en advies: "Wij geven sowieso telefoonnummers mee aan kinderen en ook een tip van: als je bij de douane komt, heb een briefje in je hand waarop staat: 'Ik wil niet mee.' En geef het dan aan de douane af."

Alex benadrukt dat er meer aandacht moet komen voor achterlating. "Ik vertel hier mijn verhaal in de hoop dat er een kind is dat dit hoort en denkt: 'Hé, ik ga misschien binnenkort op vakantie. Even kijken wat ik hieraan kan doen.' Want de meeste kinderen weten dit ook gewoon niet, dat het gebeurt."

Benieuwd naar het hele gesprek met Juf Kiet en Alex? Beluister dan nu de nieuwste aflevering van Het Misdaadbureau via je favoriete podcast-app.