Verwaarloosde ouderen steeds vaker in Nederlandse ziekenhuizen: 'Het vangnet ontbreekt'

“We zien dat thuiswonende ouderen steeds later in beeld komen bij de huisarts, en als ze zorg nodig hebben dat er niet op tijd die zorg beschikbaar is.” Dat zegt Henrike Schouten, klinisch geriater en bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie. De gevolgen zijn soms schrijnend. “Er komen ouderen binnen die vermagerd en verzwakt zijn. Soms hebben ze lange tijd op de grond gelegen nadat ze zijn gevallen, in hun eigen urine of ontlasting.”

De Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie hield onlangs een telling onder bijna veertig ziekenhuizen. Daarbij werd gekeken hoeveel patiënten op de afdeling lagen die medisch uitbehandeld waren, maar nog wachtten op zorg die ze ná hun ziekenhuisopname nodig hebben.

De uitkomst schrok haar. "Als mensen bij ons werden opgenomen, dan kijken we eerst welke problemen er zijn en behandelen we ze. Daarna proberen we ze zo snel mogelijk naar huis te ontslaan. Maar vaak lukt dat niet, omdat iemand nog te verzwakt is en extra hulp nodig heeft.” Dan wordt een transferpunt ingeschakeld om vervolgzorg te regelen, zoals revalidatie of tijdelijke opvang. “Maar regelmatig krijgen we te horen dat er geen plek beschikbaar is.”

Weken tot maanden wachten

Het gevolg: patiënten blijven noodgedwongen in het ziekenhuis. “Soms weken, soms zelfs maanden. Dat zijn mensen die graag willen revalideren, maar simpelweg niet door kunnen. Intussen blijven ziekenhuisbedden bezet, terwijl andere, ziekere mensen wachten op opname." Vooral bij ouderen die langdurige zorg nodig hebben, ontstaan de grootste knelpunten. “Vanuit een ziekenhuisopname moet iemand dan wachten tot er een plek vrijkomt in een verpleeghuis. Die wachttijd kan weken duren, en dat gebeurt gewoon in een ziekenhuisbed.”

Schouten herinnert zich een patiënt die daar het pijnlijke voorbeeld van is. “We hadden een meneer op de afdeling die al moeite had met lopen, last had van zijn knie en duizelig was. Hij had een traplift aangevraagd, omdat traplopen niet veilig meer was.” Voor de traplift moest eerst een fysiotherapeutische keuring plaatsvinden. “Daar moest hij een maand op wachten. En net de dag vóór die afspraak viel hij van de trap. Hij liep ernstig letsel op en kwam bij ons terecht. Uiteindelijk duurde het nog weken voordat hij weer weg kon uit het ziekenhuis.”

Onopgemerkt 

Wat het extra ingewikkeld maakt, is dat achteruitgang bij ouderen niet altijd zichtbaar is voor de omgeving. “Ouderen houden zich vaak lang staande en willen anderen niet tot last zijn,” zegt Schouten. “Als hun denkvermogen achteruitgaat, hebben ze zelf ook niet altijd door waar ze hulp bij nodig hebben.” Daardoor kan iemand ongemerkt steeds verder achteruitgaan. “Er hoeft dan maar iets kleins te gebeuren en het gaat ineens helemaal mis.”

In het nieuwe coalitieakkoord ziet Schouten zowel kansen als risico’s. Ze vindt het positief dat langer thuis wonen wordt gestimuleerd. “Daar staan wij als geriaters achter. Maar wat daar bij nodig is, is een stevig vangnet voor de ouderen als ze zich tijdelijk niet zelf kunnen redden."

Dat vangnet staat volgens haar onder druk. Vooral de thuiszorg baart haar zorgen. “De thuiszorgmedewerkers hebben naast dat ze mensen wassen en verzorgen ook een belangrijke signalerende functie. Ze zien als iemand plots verward is of is gevallen, en kunnen dan aan de bel trekken.” Als ouderen een hogere eigen bijdrage moeten betalen voor thuiszorg, vreest Schouten dat zij daar juist op gaan besparen. “Mensen die thuiszorg nodig hebben denken vaak: ik red me nog wel, het is toch niet nodig."

Doorstroom

Volgens de geriater moet de overheid juist inzetten op betere doorstroom: van thuis naar tijdelijke opvang, en van ziekenhuis naar langdurige zorg. “Nu liggen mensen wekenlang te wachten op indicatiestelling of een plek. Dat moet en kan anders.” 

Ook familieleden en buren kunnen volgens haar een belangrijke rol spelen. “Houd een oogje in het zeil. Als je iets niet vertrouwt, trek op tijd aan de bel.”