Schadevergoeding voor nabestaanden Nederlands-Indië blijft ver onder de belofte

Dat de gruwelijkheden in Nederlands-Indië ooit aan het licht kwamen, is te danken aan Joop Hueting. Hij was getuige en medeplichtige van oorlogsmisdaden door Nederlandse militairen in Nederlands-Indië. Indonesiërs werden mishandeld, gemarteld en geëxecuteerd. In Nederland was Hueting de eerste klokkenluider van dit oorlogsgeweld. Het interview van tv-programma Achter het nieuws in 1969 leidde tot geschokte reacties. Kijkers stuurden Hueting boze brieven en doodsbedreigingen, waardoor hij moest onderduiken. "Dat waren hele heftige scheldkannonades", vertelt journalist Erik Dijkstra. 

Onderzoek

Na het interview start de regering een onderzoek, dat later onvolledig bleek te zijn. Toen werd in de 'excessennota' gezegd dat er geen sprake was van systematische wreedheid. "Het is later weer op de agenda gezet door de rechtszaak van de weduwen van Rawagede in 2011", vertelt historicus Anne-Lot Hoek. "Deze weduwen klaagden de staat aan en kregen excuses en een schadevergoeding. Uiteindelijk is de regering door druk van de media overgegaan op grootschalig onderzoek." 

Dat onderzoek werd in 2022 afgerond, waarna premier Mark Rutte namens de regering excuses aanbood. Er kwam erkenning en er werd verantwoordelijkheid genomen. Daarnaast beloofden ze schadevergoedingen en meer inzet op onderwijs, musea en herdenkingen. "Het was wel laat, we zitten zo'n 80 jaar na dato, maar het was goed dat er een regeling kwam", zegt Dijkstra.

Schadevergoeding

Dijkstra dook voor zijn serie in het archief en ging op zoek naar de kinderen van de brievenschrijvers. Hij zocht ook nabestaanden op op Sulawesi, een eiland in Indonesië. "Je moet je voorstellen dat je dan in de derde wereld terechtkomt", zegt Dijkstra. "Daar heeft vrijwel niemand gehoord van deze schadevergoedingsregeling. Kinderen moeten hun bejaarde ouders helpen om een pakketje van documenten samen te stellen." Nederland staat bekend als een land van regelingen. Ze vragen om allerlei documenten, waardoor de bewijslast veel te hoog wordt. "Een geboorteakte; bewijs dat je vader ook echt je vader was; en bewijs dat je vader zonder proces is doodgeschoten", aldus Dijkstra. 

Een probleem waar nabestaanden tegenaan lopen, is dat in de koloniale tijd geboortes van inlanders nauwelijks werden geregistreerd. "Daarnaast hield het Nederlandse leger niet netjes bij wie er allemaal waren doodgeschoten", zegt Dijkstra. "Dit zorgt ervoor dat deze mensen gewoon geen compensatie kunnen krijgen." Weduwen hebben recht op 25.000 euro, kinderen krijgen 5.000 euro. "Dan hebben we het over 500 of 600 mensen op heel Sulawesi. Zij krijgen een brief van Pels Rijcken, de landsadvocaat, waarin gewoon keihard staat: 'Je krijgt niks.'"

Onrechtvaardig

Dijkstra roept de politiek op om in beweging te komen en te erkennen dat de regeling niet werkt en onrechtvaardig is. "Het gaat erom hoe je zelf kritisch durft te kijken naar je geschiedenis', stelt Dijkstra. "Nederland is het land van de toeslagenaffaire, dat is ook gebaseerd op wantrouwen. Wij zijn altijd bezig met uitzonderingen, met mensen die misschien wel eens fraude kunnen plegen. Maar misschien gaat het wel om die 95% die wel te goeder trouw zijn."