Reconstructies van misdaden: 'Ik zal het maar zeggen: ik heb geschoten'

Reconstructies

Het maken van een videoreconstructie van een misdrijf is een zwaar middel. "Het kan in principe bij alle zaken, maar in de praktijk wordt het vooral bij ernstige misdrijven zoals doodslag en moord ingezet", vertelt misdaadjournalist Alissa Hippe. Ook worden er reconstructies gemaakt van verkeersongelukken, steekpartijen of verdachte overlijdens van baby’s. Gemiddeld worden er tussen de 10 en 15 reconstructies per jaar gemaakt. Tussen 2000 en 2010 werden er veel reconstructies uitgevoerd, maar sindsdien zijn er minder moord- en doodslagzaken, waardoor ook het aantal reconstructies sterk is teruggelopen.

"De reconstructie wordt wel zo veel mogelijk uitgevoerd met de mensen die er destijds bij waren", legt Hippe uit. "Dat kan dus ook betekenen dat het midden op straat is, op klaarlichte dag in een woonwijk." Daarom kan het zijn dat een heel gebied wordt afgesloten, zodat de politie haar werk kan doen.

'Het is een soort filmset'

Jan van Manen wordt ook wel de 'regisseur' van de politie genoemd. Hij heeft de leiding over het maken van deze reconstructies. "In zekere zin is het een soort filmset, waarbij je het wel over serieuze zaken hebt die ook echt hebben plaatsgevonden", legt Van Manen uit. "Het kan overal zijn, op elke willekeurige plaats. Daar waar het misdrijf heeft plaatsgevonden is voor ons de meest ideale plek om het ook na te spelen."

Van Manen vertelt dat hij eerst onderzoekt hoe de plaats van het misdrijf eruitzag voordat de misdaad plaatsvond. "Dat is om te voorkomen dat mensen die daar gaan vertellen hoe het is gegaan en dat laten zien, te veel beïnvloed worden door alle sporen die daarna zijn ontstaan." Alles moet kloppen aan de reconstructie: de omgeving, het tijdstip op de dag. Het kan zelfs zo zijn dat er meubels op Marktplaats worden gekocht of een afhaalmaaltijd wordt besteld om zo precies mogelijk de setting voor het misdrijf na te maken. "Naarmate je afwijkt, verlies je aan kracht en aan waarheidsvinding, want daar gaat het uiteindelijk om: het proberen vast te stellen wat er is gebeurd en wie erbij betrokken zijn geweest."

'Ik zal het maar zeggen: ik heb geschoten'

Bij een reconstructie zijn de verdachten en getuigen aanwezig. "Ieder speelt zijn eigen rol", legt Van Manen uit. "Maar het is nooit zo dat er twee betrokkenen tegelijk op de set zijn." Van Manen legt uit dat beïnvloeding en bedreiging zo moeten worden voorkomen. "Dat betekent dus dat je voor iedereen die een rol heeft gespeeld ook een stand-in nodig hebt. Dus mensen die qua postuur en lengte overeenkomen en de zaak niet kennen."

Soms leidt het maken van een reconstructie ter plekke tot een bekentenis. Van Manen vertelt over zijn kortste reconstructie ooit. Het ging om een overval waarbij was geschoten. "Mensen moeten in hun rol komen van dat moment. Hij vroeg aan mij: 'Wat moet ik doen?' Ik zei: 'Doe maar wat je toen gedaan hebt.' Op enig moment zie ik dat die man handschoentjes uit het dashboardkastje aantrekt en vervolgens naar het keukenraam loopt en nog een keer achterom kijkt. Ik geef hem bevestiging, hij tikt dat ruitje in en dan breekt er iets bij hem. Hij vliegt over het aanrecht, is in no time boven en zegt: 'Ja, ik zal het maar zeggen: ik heb geschoten.'"

Vrijgesproken door reconstructie

Wapenexpert van het NFI Benno Jacobs heeft ook weleens meegemaakt dat iemand ter plekke werd vrijgelaten door een reconstructie. "Het was een combinatie tussen een rechtszaak en een reconstructie", vertelt Jacobs. De zaak ging om een politieagent die achter een dief aanging. "We zijn met zijn allen op pad gegaan", legt Jacobs uit. "Op het laatst zei de agent dat hij vanwege een dreiging op de verdachte had geschoten. Toen stond ik daar en dacht ik: dat kan helemaal niet. Als je schiet met een vuurwapen komen er kogels uit, maar aan de zijkant vliegen ook de hulzen eruit, en ik dacht: op deze manier gaat dat niet lukken."

De rechtbank vroeg Jacobs om aan te tonen dat het niet zo gegaan kon zijn. "Toen hebben we iets opgebouwd zodat we ter plekke ’s nachts konden gaan schieten. We hadden de munitie en het wapen bij ons." Op de plek waar de dief zou hebben gestaan werd een stand-in neergezet achter een kogelvanger. "Toen zijn we gaan schieten en die hulzen kwamen totaal ergens anders terecht, dus dat kon helemaal niet." Door de reconstructie werd de politieagent ter plekke vrijgesproken.

Benieuwd naar het hele verhaal van Jan van Manen over zijn werk als ‘regisseur’ van de politie? Of wil je meer over het werk van wapenexpert Benno Jacobs horen? Beluister dan de nieuwste aflevering van Het Misdaadbureau, onder andere via de NPO Luister-app.