appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
STER Advertentie

'Iedere luisteraar zou één keer in zijn leven een bedevaart naar Montbard moeten ondernemen'

daksaya
zondag 23 juni 2019 | BNNVARA | Vroege Vogels Twitter

Tijdens zijn vakantie in Frankrijk raakt bioloog Jelle Reumer geïnspireerd door Georges-Louis Leclerc de Buffon. Een Franse natuuronderzoeker (1707-1788) die in de 18de eeuw hoofd van de koninklijke tuinen van de Franse koning Lodewijk XV was. Jelle Reumer draagt zijn column over Buffon voor in de uitzending van Vroege Vogels.

Jelle Reumer: Op de schouders van Buffon

Ieder zichzelf respecterend dorp of stad heeft wel een beroemdheid die er wordt geëerd. Een Grote Zoon, of Grote Dochter, hoewel dat laatste helaas veel zeldzamer is. Winterswijk heeft Gerrit Komrij, Leeuwarden Mata Hari, Utrecht Dick Bruna, Vlissingen Michiel de Ruyter, enzovoorts. In andere landen is het niet anders. In Dinant wordt Adolphe Sax vereerd, de uitvinder van de saxofoon; in het Franse Figeac Jean-François Champollion die de Egyptische hiëroglyphen ontcijferde en in het minigehuchtje Domrémy-la-Pucelle kun je het geboortehuis van Jeanne d’Arc bezoeken.

En zo was ik onlangs in het Bourgondische stadje Montbard. Daar vereert men zelfs twee Grote Zonen, een heel grote en een net iets minder grote, met straatnamen en grote standbeelden. Aan de héél grote is bovendien een klein museum gewijd. Ik heb het over Georges-Louis Leclerc, beter bekend als Georges Buffon, en Louis Jean-Marie Daubenton. Buffon was tot zijn dood in 1788 bijna vijftig jaar lang de intendant, zeg maar de directeur, van de Parijse Jardin du Roi, de voorloper van het huidige Nationaal Natuurhistorisch Museum in de Jardin des Plantes. 

Daubenton, net als Buffon in Montbard geboren, was na de Franse revolutie de eerste echte directeur van dat grote museum, dat toen niet meer de ‘Tuin van de Koning’ heette omdat de koning was afgeschaft en onthoofd. Beide heren zijn echter vooral beroemd door een publicitair megaproject, het uiteindelijk 36 delen tellende seriewerk Histoire naturelle, dat vanaf 1747 met onduidelijke regelmaat verscheen.

Deze boekenserie was een idee van Buffon. Hij schreef vooral de meer bespiegelende stukken over de natuur, kreeg ruzie met de roomse fijnslijpers van de Sorbonne en hij financierde het project, dat uiteraard voor goed geld werd verkocht aan de Franse natuurminnende elite. Daubenton zorgde voor gedetailleerde soortbeschrijvingen en anatomische weetjes. Zo kon de wereld kennisnemen van de ezel, de koe, de giraf, de neushoorn, de papegaai, de hop, de struisvogel en vele tientallen andere diersoorten.

De Histoire naturelle van Buffon startte een lange traditie van series over de natuur, uiteraard mooi gedrukt en van fraaie prenten voorzien en naarmate de techniek vorderde ook van foto’s. Het logische vervolg daarop werd de televisiedocumentaire. Zo kennen we uit Duitsland Brehm’s Tierleben. Daarna kwam Bernard Grzimek met zijn bekende reeks Het leven der Dieren en een serie documentaires op de Duitse tv. En David Attenborough uiteraard, de grote Brit. Uit eigen land kennen we de Verkadealbums van Jac.P. Thijsse, de boeken van A.F.J. Portielje, Bert Garthoff’s Weer of geen weer – en nu is daar Vroege Vogels. Dít programma, dames en heren, staat op de schouders van Buffon en Daubenton, de mannen uit Montbard. Eigenlijk zou iedere luisteraar één keer in zijn of haar leven een bedevaart naar Montbard moeten ondernemen om tijdens het getjilp van vroege vogels een diepe buiging te maken voor de twee standbeelden van de 18e-eeuwse natuurschrijvers. Daubenton staat er in het park en Buffon op het stationsplein; dan weet u dat alvast.

Wie was Georges-Louis Leclerc de Buffon?

Georges-Louis Leclerc de Buffon kan worden beschouwd als een van de grondleggers van de moderne biologie en de geologie. Hij scheef een 36-delige bestseller over de natuur ‘Histoire naturelle’. Het was de in geologie geïnteresseerde Buffon duidelijk dat de aarde veel ouder was dan de 6000 jaar die de kerk leerde. In zijn ideeën kan hij een voorzichtige voorloper van Charles Darwin worden genoemd, maar hij durfde het in zijn tijd niet aan zijn gedachtegoed openbaar te maken.

Op de schouders van Buffon

Vroege Vogels: iedere zondagochtend van 07.00 tot 10.00 uur. 

Vroege Vogels is hét programma over natuur en milieu. Op zondagochtend te beluisteren op NPO Radio 1 en vrijdagavond te zien op NPO 2. Like Vroege Vogels op Facebook of volg het programma op Twitter of Instagram.

Correctie melden

STER Advertentie
Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1