Digitale afhankelijkheid gemeenten: ‘Het heeft nog geen prioriteit’

Vandaag wordt in de Tweede Kamer gesproken over de mogelijke overname van het bedrijf achter DigiD door een Amerikaans bedrijf. Hierdoor zouden we nog afhankelijker worden van de VS. De gemeente Amsterdam is een voorbeeld van een gemeente die nog lang niet digitaal onafhankelijk is. Daar wordt 100 procent van de cloud bij Microsoft belegd. "Als iemand in het Witte Huis op de knop drukt, vallen alle systemen uit", vertelt Elisabeth IJmker, gemeenteraadslid voor GroenLinks in Amsterdam. 

Zij pleit al langer voor het werken met een diversere groep aan aanbieders, zodat je niet afhankelijk bent van één partij. "Zeker niet in een land waar geopolitiek gezien veel aan de hand is." Ze benadrukt dat er ook geen Europees BigTech-bedrijf moet komen. "Als er bij het ene bedrijf iets misgaat, moet je bij de andere terechtkunnen."

Prioriteit

Het grootste probleem is dat er 'gesproken' en 'nagedacht' wordt, maar concrete stappen blijven uit. "Voor veel organisaties, en dus ook gemeenten, is IT gewoon best lastig", vertelt cyberexpert Bert Hubert. "Het is al moeilijk genoeg zoals het nu is." Als er dan ook nog allemaal veranderingen moeten worden doorgevoerd, wordt het simpelweg naar de onderkant van het takenlijstje geschoven. "De meeste gemeenten zijn zo klein, dat ze digitale autonomie niet belangrijk vinden", aldus Hubert. "Ze zijn meer bezig met azc's, problemen met parkeren en geldzaken bijvoorbeeld." 

Vorig jaar kwam er wel een eerste verkenning van de wethouder, waardoor de urgentie werd benadrukt. "Maar nu is de vraag: wat gaan we precies dóen?", stelt IJmker. "Dit is een onderwerp wat nog geen prioriteit heeft en waar politiek gezien niet veel mee te winnen is. Kamerleden die zich hier mee bezig hielden stonden niet bepaald op een verkiesbare plek op de lijst." IJmker maakt zich zorgen of er na de gemeenteraadsverkiezingen nog genoeg gemeenteraadsleden overblijven met verstand van dit onderwerp. 

'Chantagespel'

Ze voelt nu ook vooral de urgentie dat we geen onderdeel worden van een soort 'chantagespel' van Donald Trump en zijn 'favoriete techbro's'. "Ons hele systeem draait op Microsoft", zegt ze. "Het lijkt mij niet wenselijk dat Amerika inzichten krijgt in privacygevoelige gegevens zoals bij het aanvragen van een paspoort." Daarnaast gaat het ook over bruggen en sluizen, die helemaal geautomatiseerd zijn. "Als het systeem platligt, krijg je een brug dus ook niet meer open of dicht."

Kosten

Het hoeft allemaal niet veel extra geld te kosten. De Gemeente Amsterdam geeft nu elk jaar 250 miljoen euro uit aan IT. "Je kan dat naar Nederlandse of Europese aanbieders sturen in plaats van naar Microsoft", zegt IJmker. De Rijksoverheid werd gevraagd hoeveel zij per jaar uitgeven aan IT. "Toen werd gezegd dat ze 'geen idee hebben, maar dat het weleens heel veel zou kunnen zijn'", vertelt Hubert.