Alcohol is ongezond, maar vertelt volgens filosoof niet het hele verhaal

Meer dan alleen gezonde organen

Volgens Knijnenburg draait de discussie over alcohol nu vooral om lichamelijke gezondheid. "Ik ben meer dan mijn organen", zegt ze. Natuurlijk erkent ze dat alcohol schadelijk kan zijn, maar volgens haar wordt daarbij te weinig gekeken naar de sociale en emotionele betekenis die een drankje soms heeft.

"De avonden dat er wat gif aan te pas kwam, dat waren misschien niet heel toevallig ook de avonden dat ik vriendschappen heb gesloten, moeilijke gesprekken durfde te voeren, verliefd werd of durfde te dansen." Volgens haar kan de roes mensen juist helpen om even los te komen van zichzelf en elkaar op een andere manier te ontmoeten.

De druk om altijd te presteren

Die behoefte aan een roes past volgens Knijnenburg in een bredere ontwikkeling. In haar boek Een schitterende leegte schrijft ze over wat zij de 'productiviteitsfetisj' noemt: het idee dat we onszelf voortdurend moeten verbeteren en optimaliseren. "We leven in een wereld die ons wijsmaakt dat productief zijn gelijkstaat aan deugdzaamheid", zegt ze. Gezond eten, vroeg opstaan, sporten en jezelf voortdurend ontwikkelen zijn volgens haar bijna een morele verplichting geworden. "Iedereen is zijn eigen individu efficiënt aan het maken."

Juist daardoor groeit volgens haar ook de behoefte om af en toe aan die prestatiedruk te ontsnappen. Niet per se door alcohol, benadrukt ze. "Je kunt ook in een roes komen zonder middelen." Muziek, dans, kunst of intens contact met anderen kunnen hetzelfde effect hebben. Alleen is daar volgens haar in de huidige samenleving steeds minder ruimte voor.

Gezondheid én welzijn

Knijnenburg betwijfelt niet dat de Gezondheidsraad goede redenen heeft om alcohol af te raden. Tegelijkertijd vraagt ze aandacht voor een bredere definitie van gezondheid, waarin ook welzijn en verbinding een plek krijgen. Volgens haar zijn we steeds meer bezig om de risico's uit het leven weg te organiseren. "We schrijven een soort risicoloos bestaan voor waarin je vooral fit bent om jezelf goed in de markt te zetten." Dat leidt volgens haar tot een cultuur waarin controle de norm is en imperfectie nauwelijks nog ruimte krijgt.

Een beetje aanrommelen

De filosoof pleit daarom niet voor meer drinken, maar wel voor meer mildheid. Ze vindt dat het gesprek over alcohol vaak wordt voorgesteld als een keuze tussen volledig onthouden of overmatig drinken, terwijl de werkelijkheid veel genuanceerder is. "We zijn allemaal zo bezig ons beste zelf te zijn", zegt ze. "En dat is zo vermoeiend."

Volgens Knijnenburg hoeft het leven niet altijd perfect of volledig geoptimaliseerd te zijn. "We moeten ook een beetje gewoon aanrommelen. En een keer een drankje nemen, de volgende dag brak zijn en daar dan van balen." Juist in die ruimte voor imperfectie schuilt volgens haar een belangrijk onderdeel van menselijk welzijn.