Hoge benzineprijzen compenseren? 'Als je ermee begint, kun je er niet meer mee stoppen'

Door de situatie rondom de Straat van Hormuz stijgen de brandstofkosten de pan uit. Toch zal het kabinet voorlopig niet compenseren, door bijvoorbeeld de accijnzen te verlagen. Bij de vorige brandstofprijzencrisis, door de inval in Oekraïne, werd dit wel gedaan. "Toen is de benzine-accijns zogenaamd tijdelijk verlaagd. Daar kom je bijna niet vanaf, want hij is nu maar half teruggedraaid en de andere helft wordt ook in 2027 gehandhaafd", zegt hij. Als de verlaging nóg sterker zal zijn, kost dat 'bakken met geld', aldus de econoom.

Het is niet uit te sluiten dat het kabinet in de toekomst anders besluit, denkt hij. "Het is niet ondenkbaar dat het niet toch een soort energiecrisis gaat worden en dat het allemaal door gaat sijpelen in de inflatie. Die kans is er wel degelijk, het Centraal Planbureau heeft daar scenario’s voor doorgerekend."

20 cent per liter minder

Piet Fortuin, voorzitter van CNV, is voorstander van een kabinet dat wél kiest voor compensatie. Dat zegt hij in Dit is de Dag. Hij wil een accijnsverlaging van 20 cent per liter. "Het niveau ligt hoger dan een paar jaar geleden met de Oekraïnecrisis. Het is echt ongekend hoog. Heel veel mensen kost dat tientjes per maand extra en dat kan lang niet iedereen zomaar even opbrengen", zegt hij.

Hij wijst op mensen uit de regio die niet met het OV naar hun werk kunnen, of mensen met ongebruikelijke werktijden. "Denk aan de verpleger, de schoonmaker, de beveiliger", vertelt hij. Veel werkgevers betalen een reiskostenvergoeding van 23 cent, maar met de huidige prijzen is dat veel te weinig, vindt hij. "Je kunt die 20 cent verlaging volgende week invoeren en afschalen als het nodig is", zegt hij.

Het argument dat het heel moeilijk is om ermee te stoppen, wijst Fortuin van de hand. "Ik denk dat mijn leden heel goed snappen dat de compensatie weer omlaag gaat als de brandstofprijzen omlaag gaan."

Elektrisch rijden stimuleren

Peter Mulder, onderzoeker van de Universiteit Utrecht en TNO, vindt het verlagen van de benzineprijs sowieso geen oplossing. Op korte termijn werkt het misschien, maar op lange termijn niet. "Ik hoop dat de overheid innovatiever wordt", zegt hij. Brandstof compenseren is alles behalve innovatief, vindt hij. Hij heeft een ander idee: mensen helpen om elektrisch te gaan rijden. Daarmee maak je mensen 'weerbaar op lange termijn', vindt hij, omdat ze dan niet meer afhankelijk zijn van de dure benzine.

Dat kan alleen met subsidies. "Mensen die geen 40.000 tot 50.000 aan zo’n auto kunnen uitgeven, moet je helpen. Een creatief idee is wat je in Frankrijk ziet: daar heeft de overheid een private lease-programma in het leven geroepen voor mensen met een laag inkomen die afhankelijk zijn van een benzineauto. Als ze overstappen naar een private lease-elektrische auto krijgen ze de instapkosten – ongeveer 7.000 euro – vergoed. Dan kunnen ze drie jaar rijden voor ongeveer 100 euro per maand. Er zijn nu 100.000 arme huishoudens die nu elektrisch rijden en geen probleem meer hebben door de benzinekosten."

Dat is duur, geeft hij toe. Frankrijk betaalt zo’n 350 miljard per jaar. "Maar de brandstofaccijnskorting kost 1,5 miljard. Het fossiele energiesysteem wordt een heel duur systeem door dit soort crises. Subsidies kosten geld, maar fossiel blijven rijden kost ook veel geld."