Burgeroorlog en schijnverkiezingen: wat speelt er in Myanmar?

Voor het eerst in vijf jaar zijn de verkiezingen in Myanmar. De eerste fase is al afgerond en aanstaande zondag gaat de tweede fase in. Volgens de junta moeten deze verkiezingen de terugkeer naar de democratie markeren. In werkelijkheid heeft het leger al jaren de macht, wat gepaard gaat met veel geweld en mensenrechtenschendingen. Het zouden bovendien geen eerlijke verkiezingen worden: het leger zal hoe dan ook de winst binnenslepen. "Het is een soort wolf in schaapskleren idee", zegt Elke Kuijper. 

Militaire staatsgreep 

Om de huidige situatie in het land uit te begrijpen, moeten we terug naar de vorige verkiezingen, die in 2020 plaatsvonden. De Nationale Liga voor Democratie (NLD) van Aung San Suu Kyi won toen overtuigend. "Vrij kort daarna heeft het leger een staatsgreep gepleegd en de macht weer helemaal naar zich toe getrokken", legt Kuijper uit. Er zou spraken zijn geweest van verkiezingsfraude en de partijleider werd vastgezet. Later werd ook de partij verboden. Er volgden massaal protesten, die vervolgens keihard werden neergeslagen door het leger. 

Waar het verzet aanvankelijk vreedzaam was, escaleerde de situatie later. Burgers sloten zich aan bij gewapende organisaties en het verzet nam fors toe, zowel in omvang als in ernst. Het land is overigens nooit echt stabiel geweest: het leger trad al langer gewelddadig op tegen bepaalde etnische minderheidsgroepen. "Maar na die staatsgreep in 2021 is het gewapende verzet op allerlei plekken toegenomen", stelt Kuijper. 

Burgeroorlog

Inmiddels is de situatie in het land geëscaleerd tot een burgeroorlog. Myanmar krijgt steun van bondgenoten China en Rusland. "Zij steunen het land financieel, maar ook bijvoorbeeld met vliegtuigen waarmee heel veel luchtaanvallen worden uitgevoerd", legt Kuijper uit. Die luchtaanvallen zijn ook gericht op burgers, zoals op scholen en ziekenhuizen. Toch heeft het leger lang niet overal de overhand. "Een groot deel van het land is nu in handen van allerlei gewapende verzetsgroepen", zegt ze. 

Het leger probeert wel om de bevolking meer aan zich te binden. Zo laat het 6000 gevangenen vrij ter gelegenheid van een nationale feestdag, bedoeld om goodwill te kweken. "Militaire regeringen doen dat wel vaker. Maar je ziet dat politieke gevangenen, activisten en  gewetensgevangenen niet worden vrijgelaten. Mensen om wie het echt gaat, die kritisch zijn geweest, blijven zitten. (...) Het zijn hele symbolische acties", zegt Kuijper. 

Oppositie

Nu zijn dus de verkiezingen: hét moment voor de bevolking om hun stem te laten horen en het regime te veranderen. Tenminste, dat zou je hopen. In werkelijkheid is er geen verkiesbaar tegengeluid tegen de junta. "Er is eigenlijk geen oppositie", legt Kuijper uit. De NLD is verboden en verder zijn er wat kleine partijen die nooit het verschil kunnen maken. Bovendien is er in de wet vastgelegd dat sowieso 25% van de stemmen aan het leger wordt toegewezen. 

Stemmen heeft dus geen zin, maar de militaire regering wíl wel dat de bevolking naar de stembus gaat. "In de hoofdstad Naypyidaw gaan al verhalen rond dat bussen worden gevuld met mensen en dan dat die gedwongen naar stembussen worden gereden. Sommige mensen mogen niet op hun werk komen zonder dat ze kunnen bewijzen dat ze gestemd hebben", vertelt ze. "Aan de ene kant willen mensen niet stemmen, aan de andere kant worden ze onder druk gezet. In juli is er ook een stem wet aangenomen die het zelfs strafbaar stelt als je kritiek hebt op de verkiezingen of het hele proces." 

Vergeten conflict 

Het is een schrijnende situatie die al jaren duurt. "Ik denk dat het vooral heel belangrijk is ook dat landen de focus blijven houden op mensenrechtenschendingen in Myanmar", vindt Kuijper. Zeker nu deze nauw samenhangen met de verkiezingen. "Het is een van die compleet vergeten conflicten."