Reclame Code Commissie krijgt 'ontzettend veel klachten' over loze duurzaamheidsclaims: 'Vliegen één keer per jaar met biobrandstof'

De Reclame Code Commissie (RCC) is een onafhankelijke organisatie die beoordeelt of reclame-uitingen in Nederland voldoen aan de Nederlandse Reclame Code. Consumenten, bedrijven en organisaties kunnen er klachten indienen over bijvoorbeeld misleidende, discriminerende of onjuiste reclame. De commissie kan geen boetes opleggen of reclame verbieden, maar doet wel uitspraken en kan adverteerders aanbevelen een reclame aan te passen of niet meer te gebruiken.

Volgens Van der Harst is het aantal klachten over zogenoemde greenwashing de afgelopen jaren sterk toegenomen. "Er is een luchtvaartmaatschappij (KLM, red.) die heeft gezegd: 'Be a hero, fly CO2 zero.' Ze vliegen één keer per jaar met één vliegtuig op biobrandstof. 0,2 procent van hun totale vloot vliegt op biobrandstof. Dan toch claimen 'be a hero, fly CO2 zero', dat kan niet. Dat is zo'n overstatement. Het zijn dit soort adverteerders die soms een te grote broek aantrekken."

Ook ambities over duurzaamheid mogen volgens hem niet vrijblijvend zijn. "Er is ook een energiemaatschappij die heeft gezegd: binnen één generatie zijn wij fossielvrij (Vattenfall, red.)", vervolgt Van der Harst. "Dat is een ambitie en een ambitie mag je uitspreken in reclame, maar die ambitie moet natuurlijk wel haalbaar zijn. De commissie oordeelt dan: zijn er voldoende aantoonbare initiatieven die laten zien dat die stappen richting totaal fossielvrije energielevering reëel zijn?"

"Als dat niet reëel is, wordt de klacht toegewezen en wordt een aanbeveling gedaan - wij zijn geen rechtscollege dat zegt: hier is een boete - om niet meer op deze manier reclame te maken. Die aanbeveling wordt eigenlijk in alle gevallen overgenomen. Het is niet zo dat er partijen zijn die zeggen: die Reclame Code Commissie, daar heb ik niks mee te maken."

Geen tandeloze tijger

Volgens Van der Harst is de kritiek dat de Reclame Code Commissie een tandeloze tijger zou zijn daarom onterecht. Hoewel de uitspraken niet juridisch bindend zijn, worden ze in de praktijk vrijwel altijd opgevolgd. "Het systeem heeft een zelfreinigende werking die de belangen van individuele adverteerders zonder meer overstijgt."

Hij legt uit: "Als de ene adverteerder iets doet wat de ander ook niet mag, dan begrijpt iedereen in het ecosysteem dat het moet worden aangepakt. Ook partijen die van ons weleens een aanbeveling aan de broek krijgen, betalen netjes mee aan het systeem omdat ze begrijpen dat als hun concurrenten het mogen doen, zij er ook slechter van zouden worden. Het creëert een gelijk speelveld onder de adverteerders."

Bovendien heeft een uitspraak van de Reclame Code Commissie ook praktische gevolgen. "In de Mediawet staat bovendien dat een partij die een aanbeveling van de Reclame Code Commissie aan zijn broek heeft, zijn commercial niet meer mag uitzenden op de nationale televisie en radio."

'Podium voor nieuws'

Volgens Van der Harst wordt de Reclame Code Commissie de laatste tijd ook steeds vaker gebruikt om aandacht te genereren voor maatschappelijke kwesties. "Wij worden zeker gebruikt als podium voor partijen die vinden dat iets een misstand is."

De directeur noemt als voorbeeld Greenpeace. "Ze denken: we gaan eens lekker een klacht indienen tegen Tata Steel bij de Reclame Code Commissie, omdat er iets heel kleins op de website van Tata Steel staat waar ze boos om zijn. Dat wordt heel groot uitgemeten met een persbericht: 'Wij hebben een klacht ingediend bij de Reclame Code Commissie'."

Bij een zitting waren vervolgens demonstranten van Greenpeace aanwezig. "Dat gebeurt niet vaak, maar het gebeurt wel. Men maakt dus nieuws op basis van het feit dat wij die klacht in behandeling nemen en daar een uitspraak over doen. Als die uitspraak positief is voor Greenpeace, dan maken ze er enorm veel lawaai van, maar als het een afwijzing is, dan heeft Greenpeace nog steeds reden om te zeggen: het is een schande, de Reclame Code Commissie snapt er niets van."

"Daarmee zijn wij een podium voor nieuws. Is dat erg? Nee, dat is zoals het werkt en het is heel goed dat mensen kunnen zien dat een klacht ertoe doet en dat die beargumenteerd wordt en behandeld."