Sekswerk tussen stigma en vrijheid: 'Je hoort vooral de misstanden, niet de mensen die ervoor kiezen'

Hoekman doet aan de Rijksuniversiteit Groningen onderzoek naar de verhouding tussen wetgeving en mensenrechten binnen de seksindustrie. "Ik kijk naar maatregelen die bedoeld zijn om misstanden tegen te gaan, en hoe die zich verhouden tot fundamentele rechten," legt ze uit. "Denk bijvoorbeeld aan een landelijk register: hoe verhoudt dat zich tot privacy?"

Volgens haar zijn de regels vaak goed bedoeld, maar slaan ze soms door. "De keuze voor sekswerk is voor veel mensen moeilijk te begrijpen. Daardoor wordt die groep minder gehoord." Het gevolg: beleid dat vooral is ingericht op bescherming, maar minder oog heeft voor autonomie.

'Ik kies hier al zeven jaar bewust voor'

Voor Eve de Jong is dat herkenbaar. Zij werkt al zeven jaar als sekswerker en koos daar bewust voor. "Het geeft me vrijheid," vertelt ze. "Ik kan ondernemer zijn, mijn eigen tijd indelen en goed verdienen. Het past bij mij."

Toch loopt ze dagelijks tegen praktische obstakels aan. "Een zakelijke bankrekening krijgen of een verzekering afsluiten is al lastig," zegt ze. Ook werkplekken zijn schaars en duur. "Of ik draag 65 procent van mijn inkomsten af, of ik betaal honderden euro’s huur per dag."

Zelfstandig werken is vaak geen optie. "Een eigen werkplek openen is bijna onmogelijk door vergunningen en regels," zegt De Jong. Zelfs thuis werken is ingewikkeld: dat mag slechts in een beperkt aantal gemeenten en alleen onder strikte voorwaarden. "Ik mag bijvoorbeeld niet met een collega werken, terwijl dat juist veiliger zou zijn."

Stigma en onzichtbaarheid

Naast regels speelt stigma een grote rol. "Omwonenden willen je niet in de buurt, verhuurders verhuren geen pand en banken geven geen hypotheek," zegt De Jong. Ze probeert al jaren een vergunning te krijgen voor een eigen werkplek, zonder succes.

Volgens Hoekman zorgt dat stigma er ook voor dat vrijwillige sekswerkers minder zichtbaar zijn. "Cijfers zijn moeilijk te krijgen," zegt ze. "Mensen blijven liever onder de radar." De Jong herkent dat: "Ik ken vooral vrijwillige sekswerkers. Maar die hoor je niet, omdat er veel nadelen aan zitten om je uit te spreken."

Vrijheid en veiligheid geen tegenstelling

De discussie over sekswerk wordt vaak gepresenteerd als een keuze tussen vrijheid en veiligheid. Volgens Hoekman is dat een valse tegenstelling. "In landen waar sekswerk gedecriminaliseerd is, zoals Nieuw-Zeeland, zie je dat openheid juist kan bijdragen aan veiligheid," zegt ze. "De aangiftebereidheid gaat omhoog en misstanden worden eerder zichtbaar."

Het zogenoemde Scandinavische model, waarbij klanten strafbaar zijn, werkt volgens haar averechts. "Sekswerk verdwijnt naar de schaduw, waardoor sekswerkers kwetsbaarder worden." De Jong vult aan: "Klanten krijgen dan juist meer macht. En hulp vragen wordt moeilijker als je werk niet mag bestaan."

'Behandel het als elk ander beroep'

Wat er moet veranderen? Voor De Jong is het duidelijk: "Decriminalisatie. Haal sekswerk uit het strafrecht en behandel het als elk ander beroep."

Volgens Hoekman vraagt dat om een bredere blik. "Niet alleen kijken naar risico’s, maar ook naar rechten en ervaringen van sekswerkers zelf." Want zolang het gesprek alleen over misstanden gaat, blijft een groot deel van de werkelijkheid buiten beeld.