appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
Afspeellijst Je afspeellijst is leeg
Meer NPO

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Column #10 van Hens Zimmerman: Ruimteschroot

zaterdag 18 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Elke week neemt geluidstechnicus en ruimtefreak Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte. Deze week: Ruimteschroot, over menselijk afval in de ruimte, met André Kuipers.

Zo klinken scheurende houtvaten in bomen met droogtestress

vrijdag 17 augustus 2018, 21:10 uur

Download

Vorig jaar bezochten we een populier in Wageningen die twittert. Dagelijks laat de boom weten hoe het met 'm gaat. Het is een project van boombioloog Ute Sass. Tegenwoordig pakt zij het groter aan. Ze ontfutselt wekelijks een schat aan informatie aan een groepje beuken, ergens in een bos. Marc-Robin Visscher mocht mee met Ute Sass van de Wageningen Universiteit.

Hoe schadelijk is schermverlichting nu voor onze ogen?

donderdag 16 augustus 2018, 19:14 uur

Download

Een nieuw Amerikaans onderzoek over het effect van blauw licht op onze ogen, zorgt momenteel voor heel wat ophef op het internet. Dat blauwe licht, dat onder andere door mobieltjes en computerschermen uitgestraald wordt, zou je ogen beschadigen en je gezichtsvermogen sneller doen verslechteren. Althans, dat zeggen meerdere nieuwssites over dit onderzoek. Volgens bijzonder hoogleraar oculaire angiogenese Reinier Schlingemann (Academisch Medisch Centrum) wordt de studie door de pers verkeerd begrepen. Blauw licht is inderdaad schadelijk voor de ogen, maar dat onze ogen sneller zullen aftakelen door beeldschermen en mobieltjes is voorlopig niet bewezen. Ook niet door dit onderzoek. Bovendien krijg je met zonlicht véél meer blauw licht binnen dan met deze apparaten. Opmerking: Er bestaan voor alle duidelijkheid brillen die echt blauw licht tegenhouden of schermen die blauw licht verminderen. Met het woord 'onzin' bedoelde Schlingemann meer de marketing en verkooppraatjes achter deze brillen.

Kunnen allergieën straks genezen worden?

donderdag 16 augustus 2018, 10:15 uur

Download

Het aantal allergieën stijgt de laatste paar decennia sterk, maar een therapie om mensen te genezen bestaat nog niet. Binnenkort misschien wel: voor haar promotie deed Marlotte Vonk onderzoek naar hoe bepaalde vezels kunnen helpen bij het verbeteren van immunotherapie; een therapie waarbij het immuunsysteem van de patiënt bloot wordt gesteld aan de stof waarvoor diegene allergisch is. Marlotte is te gast om over haar onderzoek te vertellen.

Decennia oud spaghetti-mysterie opgelost!

woensdag 15 augustus 2018, 19:24 uur

Download

Neem een ongekookt spaghetti-stokje aan beide uiteinden vast en probeer het te breken zonder daarbij extra stukjes te maken. Je zult merken dat het je maar heel zelden zal lukken. Het klinkt heel banaal, maar wetenschappers hebben zich decennialang bezig gehouden om een techniek die te vinden waarbij je toch geen extra brokken maakt. Met een speciale spaghetti-machine zijn Amerikaanse onderzoekers van MIT hier nu in geslaagd. Ans Hekkenberg, wetenschapsschrijver en hoofd communicatie bij het Centrum Wiskunde en Informatica legt ons haarfijn uit hoe het raadsel werd opgelost, en waarom de nieuwe kennis hieruit echt(!) nuttig is.

Varkens overleven met een in het lab gemaakte long

dinsdag 14 augustus 2018, 19:53 uur

Download

Na vijftien jaar lang proberen, zijn Amerikaanse wetenschappers uit Texas er voor het eerst in geslaagd om bij vier varkens een in het lab gemaakte long te transplanteren. En die longen leken ook nog eens perfect in het lichaam te zitten. Ook al konden de varkens met de long nog niet ademen, toch kan deze doorbraak op lange termijn een interessante ontwikkeling betekenen in het licht van het grote donortekort aan longen. Michiel Erasmus, cardiothoracaal chirurg aan het Universitair Medisch Centrum Groningen, legt ons uit waarom.

We moeten niet ál onze energie aan één dode orka besteden

maandag 13 augustus 2018, 17:07 uur

Download

Misschien heeft u de beelden wel gezien: in de Stille Oceaan heeft een orka haar overleden jong zeker twee weken lang al zwemmend voor zich uit geduwd. Op die manier legde ze zeker 1600 kilometer af. Afgelopen zaterdag werd de moeder voor het eerst zonder haar jong gezien, dat nu waarschijnlijk naar de zeebodem is gezonken. Wij praten erover met zelfstandig zeezoogdierenarts én onderzoeker Niels van Elk.

Brabantse nostalgie: Vluchten in een onjuist beeld van het verleden

maandag 13 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Iedere week geven we het podium aan een wetenschapper die jarenlang heeft gezwoegd op een promotieonderzoek. Vandaag is dat Olivier Rieter. Hij is cultuurhistoricus en hij promoveerde op een onderzoek naar nostalgie in Brabant aan de Tilburg University.

Wakkere wetenschapper: Christine Kooi

zondag 12 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Vannacht bellen we met hoogleraar Christine Kooi. Zij werkt aan de Louisiana State University in Baton Rouge en geeft daar college over en doet onderzoek naar Nederlandse geschiedenis.

Column #9 van Hens Zimmerman: Sterrenkijken in de vakantie

zaterdag 11 augustus 2018, 07:00 uur

Download

In Nederland is zoveel lichtvervuiling dat er nog maar weinig sterren te zien zijn. Maar misschien gaat u wel op vakantie naar een plek waar de Melkweg nog wel te zien is. Hens Zimmerman geeft u deze week tips voor het sterrenkijken op vakantie.

Zomerstorm: takken breken gemakkelijker van bomen door droogte

vrijdag 10 augustus 2018, 11:12 uur

Download

Bij een flinke storm gaan er altijd bomen tegen de vlakte. Hoe zit dat nu? Zijn bomen extra kwetsbaar door de droogte van de afgelopen periode? Wij praten erover met Hans Kaljee, bomenconsulent bij de Gemeente Amsterdam

Op zoek naar homoseksuele dieren in Artis

vrijdag 10 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Olifanten, apen, zwanen, flamingo's. Homoseksualiteit komt voor bij honderden diersoorten. Tijdens de Pride Week in Amsterdam organiseerde Artis een speciale rondleiding door hun dierentuin met als thema homoseksualiteit in het dierenrijk. Onze verslaggever Rose Heijnen kreeg een rondleiding van bioloog Mark Reid en ging op zoek naar de homo's van artis.

Kindervragen: Moet je nu warm of koud water drinken bij warm weer?

donderdag 9 augustus 2018, 18:43 uur

Download

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week elke dag een onderzoeker uit die ooit al met vragen van kinderen werd geconfronteerd. Want achter een antwoord op een kindervraag zit meer dan je zou denken. Vandaag beantwoordt senior Voedingsdeskundige Astrid Postma-Smeets (Voedingscentrum) de vraag of je bij warm weer nu koud of warm water moet drinken. Die vraag kreeg ze een tijdje geleden van een jongetje dat heel graag thee dronk. Wij zijn daar heel blij mee, want op internet lees je niet altijd hetzelfde antwoord. En mensen uit het Midden-Oosten drinken toch ook vaak thee bij warm weer? En (voor de mama en de papa: ) wat met drankjes waar alcohol in zit?

Hoe helpen handgebaren ons met praten?

donderdag 9 augustus 2018, 14:23 uur

Download

Linda Drijvers onderzoekt gebaren in taal aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hoe helpen handgebaren ons met praten? Wij spreken haar in de rubriek Faces of Science. Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR. Meer blogs waaronder ook die van Saskia van der Boor zijn terug te lezen via facesofscience.nl.

Kindervragen: Hoe kan het geluid van een echo een plaatje worden?

woensdag 8 augustus 2018, 23:42 uur

Download

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week elke dag een onderzoeker uit die ooit al met vragen van kinderen werd geconfronteerd. Want achter een antwoord op een kindervraag zit meer dan je zou denken. Vandaag beantwoordt kinderradioloog Willemijn Klein (Radboud Universitair Medisch Centrum) de vraag hoe je bij een echo een plaatje kunt maken door geluid te gebruiken. Het is een vraag die ze regelmatig te horen krijgt van de patiëntjes (of de broertjes en zusjes van de patiëntjes) die ze onderzoekt. De ouders zijn dan vaak weer benieuwd of zo'n echo schadelijk kan zijn voor de gezondheid. En verder heeft Klein ook een heel bijzonder beroep. Want naast de patiëntjes die bij haar op bezoek komen, moet ze ook volwassenen en kindjes onderzoeken die jammer genoeg overleden zijn. We zijn dus heel benieuwd hoe Klein naar haar beroep kijkt.

Nederlandse onderzoekers in neptijdschriften

woensdag 8 augustus 2018, 18:22 uur

Download

'Nederlandse academici ook in neptijdschriften', kopte de Volkskrant vanmorgen op de voorpagina. Honderden onderzoekers publiceerden hun werk in tijdschriften met een twijfelachtige reputatie. Hoe kán dat? Wij praten erover met Daniël Lakens. Hij is universitair docent aan de Technische universiteit Eindhoven en wil de wetenschap betrouwbaarder maken.

Waarom is er nog geen vaccin tegen malaria?

woensdag 8 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Muggen zijn de dodelijkste dieren op aarde, ieder jaar sterven er bijna een half miljoen mensen aan malaria. Arts-onderzoeker Saskia van der Boor van het Radboud UMC is bezig met het ontwikkelen van een vaccin tegen malaria. We spreken haar in de rubriek Faces of Science. Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR. Meer blogs waaronder ook die van Saskia van der Boor zijn terug te lezen via facesofscience.nl.

Kindervragen: Waar komt de maan vandaan?

dinsdag 7 augustus 2018, 10:31 uur

Download

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week elke dag een onderzoeker uit die ooit al met vragen van kinderen werd geconfronteerd. Want achter een antwoord op een kindervraag zit meer dan je zou denken. Vandaag beantwoordt theoretisch fysicus Stefan Vandoren (Universiteit Utrecht) de vraag waar de maan vandaan komt. Een aantal jaren geleden had zijn (toen zesjarig) neefje die vraag aan hem gesteld. En ook al was Vandoren al bezig met grote en moeilijke mysteries zoals het ontstaan van het heelal, op die (bedrieglijk) simpele vraag kende hij het antwoord niet. Nu, tien jaar later, doet hij voor ons (en zijn petekind) een nieuwe poging!

Kindervragen: Kun je zien of een dino een jongen of een meisje was?

maandag 6 augustus 2018, 10:29 uur

Download

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week elke dag een onderzoeker uit die ooit al met vragen van kinderen werd geconfronteerd. Want achter een antwoord op een kindervraag zit meer dan je zou denken. Dino's zijn momenteel erg geliefd bij kinderen. Het is daarom weinig verbazend dat Nederlandse paleontologen regelmatig iets aan kinderen moeten uitleggen. Een tijdje geleden zetten het Naturalis Biodiversity Center vijftig leuke kindervragen over dino's op de website van natuurinformatie.nl. Met paleontoloog Jelle Reumer (Universiteit Utrecht) proberen we misschien wel de allerleukste van deze vragen te beantwoorden: hoe kun je aan de resten van een dino zien of het een mannetje of een vrouwtje was? En nu we dan toch bezig zijn: hoe werden de dino-kindjes gemaakt?

Geen docent? Dan maar leren door te gamen in Sudan

maandag 6 augustus 2018, 07:00 uur

Download

In Sudan is een project opgezet waarbij kinderen leren rekenen met behulp van een game. Onderwijskundige Hester StubbÉ-Alberts ontwikkelde deze game. Zij promoveert volgende maand aan de Universiteit Utrecht op een onderzoek naar game-based learning in Sudan. Kinderen die niet kunnen lezen of schrijven en nog nooit een computer hebben gezien leren rekenen via een game. Want in Sudan gaan 2 miljoen kinderen niet naar school, voornamelijk door een groot tekort aan docenten.

Is ons hetzelfde lot als de Maya's beschoren?

zondag 5 augustus 2018, 23:16 uur

Download

Een samenleving die door de droogte ten onder gaat. Het klinkt in deze periode snel verleidelijk om dit over onszelf te zeggen, maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat langdurige droogte door klimaatverandering (naast oorlogen, overbevolking en milieudegradatie) echt een belangrijke rol speelde in de neergang van de klassieke Maya-beschaving. Een nieuwe studie uit het wetenschappelijke blad Science kon voor het eerst in kaart brengen hoe die langdurige droogte er door de eeuwen uitzag door mineralen in een Mexicaans meer te meten. Hoe konden de onderzoekers (uit Cambridge) droogte van meer dan duizend jaar geleden meten? Hoe zag de landbouw van de Maya's er toen uit? En zou het in onze tijd van klimaatopwarming en overbevolking ook zo ver kunnen komen? We vragen het aan hoogleraar gewassen en onkruid-ecologie Niels Anten aan de Universiteit Wageningen.

Column #8 van Hens Zimmerman: Missende materie

zaterdag 4 augustus 2018, 06:55 uur

Download

Al jarenlang zoeken wetenschappers naar het ontstaan van het heelal. Hoewel ze steeds nieuwe en verfijndere theorieën ontwikkelen, blijven er ook altijd nog grote vraagstukken staan. Onopgeloste raadsels zoals antimaterie houden de gemoederen nog altijd bezig. Hens Zimmerman neemt u mee naar de wetenschap buiten de dampkring over missende deeltjes in de ruimte.

Wetenschappers en wereldproblemen: antibioticaresistentie

donderdag 2 augustus 2018, 18:52 uur

Download

Over de hele wereld sterven mensen aan infecties die niet meer reageren op antibiotica. Tegelijkertijd dumpen fabrieken in India en China massaal antibiotica in het oppervlaktewater en zijn er talloze artsen die hun patiënten niet zónder antibiotica naar huis sturen. Inmiddels bestempelt de WHO antibioticaresistentie als een van de grootste bedreigingen voor onze gezondheid. In deze serie praten we met onderzoekers die werken in vakgebieden waar het slechte nieuws overheerst: van uitstervende soorten tot smeltende ijskappen. Hoe is het om in zo'n vakgebied te werken? Hoe hou je de moed erin? En wat stemt hoopvol? We spreken jong en oud. In deze vierde en laatste aflevering: Christina Vandenbroucke-Grauls, infectiepreventie arts-microbioloog bij het VU Medisch Centrum. Én Jarne van Hattem, arts-microbioloog in opleiding en onlangs gepromoveerd aan AMC in Amsterdam.

Komt het Zika-virus naar Nederland nu het steeds warmer wordt?

donderdag 2 augustus 2018, 14:05 uur

Download

Chantal Vogels is net begonnen bij de Amerikaanse universiteit Yale aan een onderzoek naar het Zika-virus. Twee jaar geleden was er een grote uitbraak van Zika in Zuid- en Centraal Amerika. Besmetting met het virus heeft vooral ernstige gevolgen voor ongeboren baby’s. Het Zika-virus wordt onder andere verspreid door de tijgermug, een mug die door de warme temperaturen ook steeds vaker ook in Nederland opduikt.

Wetenschappers en wereldproblemen: de obesitas-epidemie

woensdag 1 augustus 2018, 18:49 uur

Download

We worden steeds zwaarder met zijn allen. Vorige maand maakten het CBS en het RIVM bekend dat het aantal Nederlanders met morbide obesitas nog nooit zo hoog was. En inmiddels is de helft van de Nederlanders te zwaar. Ook wereldwijd ziet het plaatje er niet fraai uit: zo'n 2 miljard mensen zijn te zwaar en het aantal mensen met obesitas - ernstig overgewicht - is sinds 1975 bijna verdrievoudigd. In deze serie praten we met onderzoekers uit vakgebieden die grossieren in slecht nieuws: van smeltend poolijs tot resistente bacteriën. Hoe is het om in zo'n vakgebied te werken? Hoe hou je de moed erin? En wat stemt hoopvol? We spreken jong en oud. In deze derde aflevering: Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid aan de Vrije Universiteit Amsterdam en Marlijn Huitink, psycholoog van gezondheidsgedrag promovenda aan de Vrije Universiteit.

Wetenschappers en wereldproblemen: smeltende ijskappen en gletsjers

dinsdag 31 juli 2018, 17:52 uur

Download

Afgelopen juni bereikte de hoeveelheid zee-ijs rond Spitsbergen een historisch dieptepunt. Tegelijkertijd werd bekend dat het ijsverlies op Antarctica in tien jaar is verdríevoudigd. En een zeespiegelstijging van 1,8 meter aan het eind van deze eeuw is niet uitgesloten. We worden om de haverklap geconfronteerd met slecht nieuws over de opwarmende aarde… In deze serie spreken we met onderzoekers uit vakgebieden die grossieren in slecht nieuws: van de obesitas-epidemie tot de afname van biodiversiteit. Hoe is het om in zo’n vakgebied te werken? Hoe hou je de moed erin? En wat stemt je hoopvol? In deze tweede aflevering: Louwrens Hacquebord, emeritus-hoogleraar arctische en antarctische studiën en voormalig directeur van het Arctisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen. Én Sharon van Geffen, promovenda die de beweging van gletsjers bestudeert aan de Universiteit Utrecht.

Wanneer spreken we van 'leven'?

dinsdag 31 juli 2018, 07:00 uur

Download

Van diepzeebacterie tot dolfijn en van bakkersgist tot Nobelprijswinnaar - onze wereld zit vol zeer verschillende vormen van leven die eigenlijk ontzettend veel op elkaar lijken. Want in de kern bestaat alles wat leeft uit flexibele zakjes vol moleculen die samen werken aan één taak: in leven blijven. Maar wat is 'leven' nou precies en kunnen wij dat proces nabootsen? Schrijfster Esther Thole van het boek 'Makers van Leven' zocht naar antwoorden op deze vragen.

Wetenschappers en wereldproblemen: De kelderende biodiversiteit

maandag 30 juli 2018, 17:29 uur

Download

De Noordelijke Witte Neushoorn is zo goed als uitgestorven, het aantal insecten in Nederlandse natuurgebieden holt achteruit en als we niet oppassen zijn we binnen 30 jaar alle koraalriffen kwijt. Het zijn voorbeelden die passen binnen een wereldwijde trend: de biodiversiteit holt achteruit. In deze serie spreken wij met onderzoekers uit vakgebieden die grossieren in slecht nieuws: van de obesitas-epidemie tot de opwarmende aarde. Hoe is het om in zo’n vakgebied te werken? Hoe hou je de moed erin? En wat stemt je hoopvol? In deze aflevering: Louise Vet, hoogleraar evolutionaire ecologie aan de Wageningen Universiteit en directeur van het NIOO, het Nederlands Instituut voor Ecologie. En Rascha Nuijten, ecoloog en promovenda aan het NIOO en medeoprichter van de Future For Nature Academy.

Astrologen: "meer dan een obscuur volk dat horoscopen maakt"

maandag 30 juli 2018, 07:00 uur

Download

Horoscopen zijn nog steeds in veel kranten en tijdschriften te vinden. Maar horoscopen en daarmee de astrologie, is geen officiële wetenschap. In de 17e eeuw was dat nog wel het geval. Waar kwam de omslag vandaan Wetenschapsfilosoof Rienk Vermij doet onderzoek in Oklahoma naar de manier waarop astrologie als wetenschap naar de zijkant geschoven werd.

Hoe verspreidt Alzheimer zich over de hersenen?

zondag 29 juli 2018, 07:00 uur

Download

Onderzoek laat ziet dat Alzheimer zich binnen een klein gebied van de hersenen ontwikkelt, maar vervolgens ook andere delen gaat aantasten. Kerensa Broersen onderzoekt of eiwittransport in kleine blaasjes in de hersenen hiervan de oorzaak is. Broersen is werkzaam binnen de biochemie en de celbiologie aan de universiteit van Berkeley in de Verenigde Staten.

Column #7 van Hens Zimmerman: Margaret Hamilton

zaterdag 28 juli 2018, 07:00 uur

Download

Deze week vertelt Hens Zimmerman over het bijzondere levensverhaal van Margaret Heafield Hamilton. Voor velen een onbekende naam, maar ze is een van de belangrijkste computerpioniers en ontwikkelde de software die werd gebruikt bij het Apollo-ruimteprogramma. En dat in een tijd waarin mannen de dienst uitmaakten binnen haar veld.

Nieuwe, werkende organen construeren met een 3D-printer

vrijdag 27 juli 2018, 07:00 uur

Download

Het klinkt als verre toekomstmuziek: het printen van nieuwe organen. Maar er wordt al aan gewerkt, onder anderen door Dan Jing Wu. Zij is biomedisch ingenieur en ze ontwikkelt beweegbaar biomateriaal. In de toekomst moet dat materiaal gaan helpen om ernstige wonden te gaan genezen met behulp van een 3D-printer. De podcastserie Faces of Science wordt gemaakt in samenwerking met NEMO Kennislink.

Medische experimenten op mensen waren niet altijd met toestemming

donderdag 26 juli 2018, 07:00 uur

Download

Voordat een nieuw medicijn op de markt gebracht kan worden, moet het eerst door proefpersonen getest worden. Daar zijn tegenwoordig strenge regels voor, maar dat is niet altijd zo geweest. Noortje Jacobs deed haar promotieonderzoek naar medische experimenten in Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Ze is te gast om over haar onderzoek te vertellen.

De kracht van 'serious gaming'

woensdag 25 juli 2018, 07:00 uur

Download

Games kunnen zo ontwikkeld worden dat ze mensen laten nadenken over controversiële onderwerpen. Hoogleraar Mediatheorie Joost Raessens vertelt vanuit de VS over zijn onderzoek naar dit soort 'serious games'; spellen met een ander primair doel dan puur vermaak. Raessens vertelt onder andere over het project 'The Undocumented', waarin je als speler zowel de rol van een migrant in de VS als die van de patrouille langs de grens met Mexico kunt spelen. Migratiebeleid is een onderwerp dat met name in de VS een breekpunt vormt tussen mensen. Maar op welke manier beïnvloed deze game de gedachten van spelers over dat punt?

Afvallen door je eetsnelheid te veranderen

dinsdag 24 juli 2018, 07:00 uur

Download

De één eet binnen vijf minuten een bord leeg, terwijl de ander er een half uur over kan doen. Maar als je langzaam eet, zit je eerder vol en eet je minder. Dus waarom gaan mensen die willen afvallen niet gewoon langzamer eten? Volgens promovenda van de Universiteit van Wageningen Janet van den Boer is het echter nog niet zo makkelijk om je eetsnelheid zomaar te veranderen.

Waar bevindt zich het graf van graaf Adolf van Nassau?

maandag 23 juli 2018, 06:30 uur

Download

In het vierde couplet van het Wilhelmus is te horen: "Graaf Adolf is gebleven, in Friesland in den slag". Maar klopt dat wel? Graaf Adolf van Nassau, broer van Willem van Oranje, sneuvelde in de slag bij Heiligerlee. Zijn definitieve rustplaats blijft echter een raadsel. Maar recentelijk historisch onderzoek wijst op het Duitse Oldenburg. Een DNA-test moet uitsluitsel gaan bieden. Historicus Lammert Doedens is nauw betrokken bij het onderzoek en vertelt over de laatste ontwikkelingen.

Waarom showworstelen in Nederland nooit groot is geworden

zondag 22 juli 2018, 07:00 uur

Download

Historicus Mark van de Logt is gespecialiseerd in de geschiedenis van de Amerikaanse Indianen en stuitte tijdens zijn onderzoek naar de Pawnee-indianen op de beroemde showworstelaar 'Pawnee Bill', die in vele Wilde Westen-shows speelde. Het onderwerp greep hem aan en inmiddels onderzoekt hij de geschiedenis van het showworstelen in Nederland. Waarom is het het showworstelen hier nooit groot geworden?

Column #6 van Hens Zimmerman - Vallende sterren en ruimtepuin

zaterdag 21 juli 2018, 12:00 uur

Download

Vallende sterren zijn voor veel mensen een fascinerend verschijnsel. Zo doen we een wens als ze een vallende ster zien. En astronomen doen er er graag onderzoek naar. In zijn zesde column bespreekt Hens Zimmerman vallende sterren en allerlei andere soorten ruimtepuin waar we op aarde mee geconfronteerd worden.

Aids-onderzoekers blikken terug op de grote HIV-crisis van de jaren 80

zaterdag 21 juli 2018, 06:00 uur

Download

De RAI in Amsterdam wordt deze week overspoeld met Aids onderzoekers. Ze komen af op de grote internationale conferentie Aids 2018. Dat Aids veroorzaakt wordt door een virus, was niet duidelijk toen in de jaren tachtig, vooral in Amsterdam de eerste patiënten opdoken. De oorzaak van de ziekte was aanvankelijk een mysterie. De diagnose AIDS betekende letterlijk een doodsvonnis. Vier AIDS onderzoekers van het eerste uur blikken terug op die tijd waarin HIV opdook en ook in Nederland, en met name in Amsterdam een grote crisis veroorzaakte. Onderzoekers Roel Coutinho, Jaap Goudsmit, Sven Danner en Frank Miedema halen herinneringen op aan de uitdagingen van het aidsonderzoek in die eerste jaren. Interviewers zijn Rinke van den Brink en Marc-Robin Visscher van de NOS.

Hoe werd het machtige Spaanse koninkrijk bestuurd?

vrijdag 20 juli 2018, 07:00 uur

Download

Historica Lisa Kattenberg deed haar promotieonderzoek naar het bestuur van het Spaanse koninkrijk in de zeventiende eeuw. Dit enorme rijk was verspreid over heel Europa. Hoe oefende de Spaanse koning zijn macht uit over dat hele gebied in een tijd waarin het nog een maand duurde voordat een brief uit Madrid vanuit Nederland beantwoord was?

Europese grenzen in het Midden-Oosten

donderdag 19 juli 2018, 07:00 uur

Download

Vanaf 18 juli zendt de NTR vier weken lang elke woensdag de documentaireserie Hoop en Wanhoop in het Midden-Oosten uit. Floris-Jan van Luyn maakte de eerste aflevering, die vanavond om 21.15 uur op NPO 2 te zien is. Focus belt met hem om te praten over deze eerste aflevering. De aflevering gaat over de gevolgen van de Europese grenzen in het Midden-Oosten. Rond de Eerste Wereldoorlog werden de grenzen daar vastgesteld door Europese koloniale machten, onder andere met het Sykes-Picotverdrag. Vandaag de dag merken we daar nog steeds de gevolgen van.

Ook last van pijnlijke botten tijdens en na de overgang?

woensdag 18 juli 2018, 07:00 uur

Download

Dat er voor een vrouw veel verandert na de overgang is voor velen wel bekend. Onderzoek laat zien dat de botten van vrouwen vaak brozer worden, maar ook dat vrouwen vaak sneller aankomen. Wat daar precies de oorzaak van is, nog niet helemaal duidelijk. Lang werd gedacht dat het veroorzaakt werd door de verandering van het hormoon oestrogeen. Maar onderzoekster Annegreet Veldhuis-Vlug onderzocht in aan de universiteit van Maine, VS, of die veranderingen mogelijk door een ander hormoon kunnen worden veroorzaakt: FSH, het follikel stimulerend hormoon.

Risico op overstromingen door klimaatverandering. Wat betekent dat voor de prijs van je huis?

dinsdag 17 juli 2018, 07:00 uur

Download

Door klimaatveranderingen neemt het risico op overstromingen toe. Koen de Koning onderzocht de invloed van overstromingsrisico en klimaatverandering op de huizenmarkt aan de hand van wiskundige modellen. Worden risicovolle kustgebieden straks gemeden, of willen de mensen toch graag mooi aan zee wonen? De podcastserie Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR.

Middeleeuwen waren echt niet zo smerig als gedacht

maandag 16 juli 2018, 07:00 uur

Download

Ons beeld van de Middeleeuwen is dat van een tijd waarin hygiëne nog praktisch niet bestond. Er waren nog geen riolen, de mensen dumpten hun afval op straat en ze wasten zichzelf niet. Maar klopt dit beeld wel? Historica Janna Coomans promoveerde recentelijk op haar onderzoek naar de manier waarop Middeleeuwse stadsbestuurders omgingen met de hygiëne in hun stad.

Is muzikaliteit enkel een eigenschap van de mens, of van álle dieren?

zondag 15 juli 2018, 07:00 uur

Download

In essentie is de mens een muzikale diersoort, en waarom zou hij de enige zijn? Is muzikaliteit niet juist een eigenschap van álle dieren? Een vermogen met een duidelijke biologische basis, zoals Charles Darwin al vermoedde. Hoogleraar muziekcognitie HenkJan Honing schreef het boek 'Aap slaat maat', waarin hij op zoek gaat naar de biologische basis van muzikaliteit, inclusief alle onverwachte wendingen, twijfels en missers die met wetenschappelijk onderzoek gepaard gaan.

Column #5 van Hens Zimmerman - Zwarte Gaten

zaterdag 14 juli 2018, 08:00 uur

Download

Zwarte gaten zijn een mysterieus fenomeen en blijven de sterrenkundige gemoederen bezighouden Ze klinken spannend en kinderen zijn er misschien zelfs wel bang voor. Maar wat is een zwart gat eigenlijk? Hoe ontstaan ze? En zijn ze echt zwart? In deze column neemt Hens Zimmerman u weer mee naar de wetenschap buiten de dampkring.

Angststoornissen behandelen door middel van virtual reality

vrijdag 13 juli 2018, 07:00 uur

Download

Frans Verstraten is waarnemingspsycholoog aan de Universiteit van Sydney in Australië. Hij doet daar onderzoek naar de effecten van beweging op de mens en daarvoor gebruikt hij de modernste bewegingssimulatoren. Aan zijn universiteit wordt er ook volop gewerkt aan manieren om mensen psychologische hulp te geven met behulp van virtual reality.

Wil jij in gesprek met een robot?

donderdag 12 juli 2018, 10:41 uur

Download

Door de verbetering van kunstmatige intelligentie worden pratende robots steeds geavanceerder. In de toekomst worden de robots misschien wel zo slim dat we gesprekken met ze kunnen voeren. Maar willen we dat ook? Te gast zijn twee ontwerpers die werken aan dit soort sociale robots. Wang Long Li maakt met zijn bedrijf Tinybots een pratende robot die demente ouderen kan ondersteunen in hun dagelijks leven. En Lucas Steenhuis testte op Lowlands hoe de interactie tussen zijn robot en de festivalbezoekers verliep.

Sociale media en seks: wat spoken jongeren allemaal uit?

woensdag 11 juli 2018, 07:00 uur

Download

Elkaar een sexy foto sturen of samen lachen om een dickpic. Veel volwassenen maken zich zorgen over wat jongeren allemaal uitspoken op sociale media. Marijke Naezer doet onderzoek naar jongeren en seksualiteit aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. In de podcastserie Faces of Science vertelt Marijke over haar onderzoek. Deze serie is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR.

Wetenschapsgebied Atlantische Geschiedenis nog in de kinderschoenen

dinsdag 10 juli 2018, 09:56 uur

Download

Waar denkt u aan bij Atlantische Geschiedenis? Misschien aan de West-Indische Compagnie, de kolonisatie van Amerika of de slavernij? Volgens hoogleraar Wim Klooster van de Clark University in Worcester, werd er voordat hij in 1995 naar de Verenigde Staten verhuisde inderdaad vooral onderzoek gedaan naar deze drie zaken. Maar de Atlantische Geschiedenis behelst volgens Klooster zoveel meer. Daarom gaat hij zich, samen met 80 andere wetenschappers, bezighouden met een gigantisch project voor de vermaarde Cambridge University Press. Daarin wordt alle geschiedschrijving met betrekking tot de revoluties in de Atlantische Wereld in boekvorm bij elkaar gebracht.

Klimaatramp treft Noorse Spitsbergen

maandag 9 juli 2018, 09:54 uur

Download

Nergens is de klimaatverandering duidelijker te merken dan in de poolgebieden. Dat ervaart ook poolonderzoeker Maarten Loonen, die al meer dan 25 jaar onderzoek doet op Spitsbergen. Hij vertelt over de hevige invloed van klimaatverandering op de flora en fauna van het Noorse eiland.

Nieuw onderzoek naar in Nederland gevonden Romeinse beeldjes

zondag 8 juli 2018, 07:00 uur

Download

Er zijn in Nederland in de loop van de tijd talloze Romeinse beeldjes gevonden. Maar, zo viel archeologe Christel Veen op, er wordt vrijwel geen onderzoek naar gedaan. Want wat deden mensen vroeger met die beeldjes? Wie worden er afgebeeld? En wat zeggen de beeldjes over ons land in de Romeinse tijd?

Column #4 van Hens Zimmerman - Leven we in een simulatie?

zaterdag 7 juli 2018, 07:00 uur

Download

Is wat je om je heen ziet wel de werkelijkheid? Of leven we in een soort Matrix: een computersimulatie waardoor alles om ons heen echt lijkt? Het lijkt voer voor sciencefiction-series (en dat is het ook). En toch zijn er wetenschappers die hier serieus over nadenken. En niet uitsluiten dat we werkelijk in een simulatie leven...

Recycled Park drijft in de Rotterdamse haven

vrijdag 6 juli 2018, 16:00 uur

Download

In de Rijnhaven in Rotterdam is het 'Recycled Park' geopend. Dit park is gebouwd op drijvende eilanden die zijn gemaakt van gerecycled plastic. En niet zomaar plastic: de organisatie heeft het materiaal zelf uit de Maas gefilterd met behulp van speciale plasticvangers. Hiermee wordt voorkomen dat het plastic in zee bij de plastic soep terechtkomt. Initiatiefnemer Ramon Knoester vertelt over zijn project.

De gevaren van multi-resistente schimmels

vrijdag 6 juli 2018, 07:00 uur

Download

Wanneer je aan schimmels denkt, denk je waarschijnlijk aan schimmel op je brood, onder je teennagel of in je badkamer. Maar er zijn veel gevaarlijkere schimmels in de wereld. En deze schimmels zijn vaak resistent tegen anti-schimmelmiddelen. Op dit moment vindt in Nederland het grootste schimmelcongres in de wereld plaats, waar gesproken wordt over deze nieuwe ziekteverwekkende schimmels. Ferry Hagen is te gast om ons hierover te vertellen. Hij is zelf een van de organisatoren van het congres en doet onderzoek naar nieuwe multi-resistente schimmels.

Ook bij extreem zware sterren krijgen Galileo en Einstein gelijk

donderdag 5 juli 2018, 18:45 uur

Download

Het is een van de meest beroemde experimenten uit de natuurkunde. Laat een zware bal gelijktijdig met een lichte bal van een toren vallen, en ze zullen tegelijkertijd op de grond vallen. Dat voelt intuïtief altijd een beetje vreemd aan, maar het is iets wat Simon Stevin in de 16de eeuw al aantoonde vanop de Nieuwe Kerk in Delft aantoonde. (En volgens de legende Galileo van de Toren van Pisa). Astrofysici van Astron en het Anton Pannekoek Instituut zijn nu nog een stap verder gegaan. In een astronomisch monsterproject keken ze naar hoe twee extreem zware sterren met een verschillende massa naar een andere extreem zware ster vielen. Ze waren heel benieuwd of bij zo'n dichte en zware objecten de fysicawetten die we over zwaartekracht kennen nog altijd gelden. Want er gebeuren in het heelal zaken (zoals de supersnelle uitbreiding van heelal) die we met ons huidig begrip van zwaartekracht niet kunnen verklaren. Maar volgens dit nieuwe onderzoek staan de huidige ideeën over zwaartekracht, ondanks de extreme omstandigheden, dus nog altijd als een paal boven water. De manier waarop de extreme sterren in een baan draaien (oftewel vallen) kan perfect door de kromming van ruimte en tijd van Einsteins algemene relativiteitstheorie beschreven worden. Daarmee zijn vele alternatieve theorieën over de zwaartekracht van de baan of nog minder waarschijnlijk. Astrofysicus Jason Hessels van ASTRON en de Universiteit van Amsterdam, heeft aan dit belangrijke onderzoek (gepubliceerd in het tijdschrift Nature) meegewerkt. Hessels legt op een eenvoudige manier uit waarom de zwaartekracht dingen doet die voor ons zo vreemd lijken. Ook getuigt hij hoe moeilijk het was om dit project uit te voeren.

Lise Koning verkozen tot Jonge Historicus van het Jaar 2018

donderdag 5 juli 2018, 14:00 uur

Download

Tijdens ‘De Nacht is Jong’ op donderdag 28 juni is Lise Koning verkozen tot Jonge Historicus van het Jaar 2018. Na lang beraad wees de jury, bestaande uit Esther Captain, Ad van Liempt en Maartje van de Kamp, Lise aan als winnaar en kreeg ze de trofee overhandigd door haar voorganger Kayleigh Goudsmit. Lise zal zich het komende jaar inzetten als ambassadeur voor jonge historici. Verslaggever Rose Heijnen was bij de verkiezing aanwezig en maakte daarvan de volgende reportage voor Focus.

Diana Scherer vervlecht wetenschap met kunst

donderdag 5 juli 2018, 08:56 uur

Download

Lopen we over een aantal jaar rond in kleding gemaakt van plantenwortels? Als het aan kunstenares Diana Scherer ligt wel. Zij houdt zich bezig met het ontwikkelen van textiel onder de grond. Ze zoekt naar manieren om plantenwortels uit zichzelf te laten weven en werkt daarvoor samen met de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Hoe ernstig zal de droogte onze land- en tuinbouw aantasten?

woensdag 4 juli 2018, 18:53 uur

Download

Misschien is het gras bij u in de tuin ook al flink geel geworden. Maar vooral voor de akkerbouw betekent de toenemende droogte een probleem. En klimatologen verwachten dat langdurige droogtes in deze tijd van het jaar steeds vaker zullen voorkomen in Nederland. Hoe hard moeten consumenten en boeren zich zorgen maken over mislukkende oogsten? En is het ook voor Nederland geen goed idee om meer droogte-resistente gewassen te gaan ontwikkelen en te gebruiken? We vragen het aan Gerard Van der Linden, senior onderzoeker in abiotische plantenstress aan de Universiteit Wageningen. Voorafgaand op het interview is er een reportage van Mattijs van De Wiel die de situatie in Someren (Noord-Brabant) opmeet. Het interview begint op 03:10.

Worden hartpatïenten gezonder door cadeautjes te geven?

woensdag 4 juli 2018, 18:16 uur

Download

Hartpatiënten krijgen na hun operatie of behandeling nog een tijdje begeleiding, maar daarna moeten ze zelf verder werken aan hun herstel. En dat valt niet altijd mee. Het Tergooi Ziekenhuis en het Leids Universitair Medisch Centrum starten daarom een project om daar meer inzicht in te krijgen. Het sleutelwoord is: verleiding. Belonen met cadeautjes dus! 100 patiënten doen mee en krijgen één dezer dagen een doos vol meetapparatuur thuis die intieme gegevens over zichzelf met hun persoonlijke medische begeleider delen. De patiënt blijft eigenaar van zijn of haar (afgeschermde) data, maar de onderzoekers krijgen wel toestemming om die data anoniem te gebruiken. Is dit de beste manier om patiënten beter te maken? Hoe gaat het in de praktijk? Marc-Robin Visscher trok naar het Tergooi Ziekenhuis in Blaricum en vroeg het aan betrokken cardioloog Karin Arkenbout en een deelnemer.

#6 Faces of Science - Sybren Spit

woensdag 4 juli 2018, 07:00 uur

Download

Op zeer jonge leeftijd leer je zonder al teveel veel problemen een taal. Het oppikken van nieuwe woorden en maken van goede zinnen lijkt als vanzelf te gaan. Maar is dat wel zo? Taalkundige Sybren Spit van de Universiteit van Amsterdam onderzoekt of kinderen zich bewust zijn van de regels van een taal. Daarvoor heeft hij een experiment ontwikkeld waarbij hij kleuters zijn eigen zelfverzonnen taal leert. Spit heeft een aantal voorbeelden meegenomen en legt ze aan de presentator voor. De podcastserie Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR.

Proefschrift Femke Bakker laat theorie over democratische vrede wankelen

dinsdag 3 juli 2018, 07:00 uur

Download

Hoe landen in een conflict staan heeft alles te maken met het regimetype van dat land. Politicologen beredeneren dat democratische landen in een escalerend conflict niet in oorlog gaan met een andere democratie, terwijl ze dat vaker wel doen bij een niet-democratisch land. Maar is het écht zo dat democratieën geen oorlog voeren met elkaar? En welk onderliggend mechanisme ligt daaraan ten grondslag? Politicologe Femke Bakker vertelt ze over haar onderzoek naar de liberale normen van individuen in democratische en niet-democratische landen.

Ziekmakende blauwalg bedreiging voor Caribische koraalriffen

maandag 2 juli 2018, 12:46 uur

Download

Blauwalgen zijn vooral in de zomermaanden een bedreiging voor het Nederlands zwemgenot. Veel stilstaande wateren worden afgekeurd om in te zwemmen vanwege de aanwezigheid van blauwalgen. Maar ook aan de andere kant van de Atlantische Oceaan zijn blauwalgen te vinden, hoewel ze net iets anders zijn. Petra Visser is momenteel in Curaçao, waar ze onderzoek doet naar blauwalgmatten in het Caraïbisch gebied. Wat voor impact hebben die matten op de enige koraalriffen van het Koninkrijk der Nederlanden?

De vergeten slavenhandel in blanke zeevaarders

zondag 1 juli 2018, 07:00 uur

Download

Bij het woord slavernij denken we vaak aan de slavenhandel van o.a. Afrikanen op de Atlantische Oceaan. Onbekender is dat ook blanke, christelijke zeevaarders tot slaaf werden gemaakt. Niet op land, maar voor de Barbarijse kust. Historica Erica Heinsen-Roach onderzoekt deze slavenhandel aan de Universiteit van Zuid-Florida.

Column #3 van Hens Zimmerman - Buitenaards leven

zaterdag 30 juni 2018, 07:00 uur

Download

Het vinden van buitenaards leven. De stiekeme droom van elke sterrenkundige. De afgelopen jaren hebben de wetenschap en technologie enorme stappen genomen in het zoeken, vinden en meten van andere planeten. Hoe waarschijnlijk is het dat er leven buiten de Aarde is? En hoe kunnen we dat dan vinden? Luister naar de derde column van Hens Zimmerman over deze zoektocht naar buitenaards leven.

Oceaanexpeditie onderzoeksschip Pelagia ten einde

vrijdag 29 juni 2018, 17:33 uur

Download

Het afgelopen half jaar heeft het onderzoeksschip de Pelagia over de oceanen gevaren. In die periode hebben de wetenschappers aan boord heel wat gedaan. De eerste filmbeelden van de enige Nederlandse diepzee werden er geschoten. Er werd nieuwe kennis opgedaan over de koralen in het Caribische deel van het koninkrijk. Het leven in onze Noordzee werd onderzocht, enzovoort. De onderzoekers presenteerden vandaag al een aantal van hun bevindingen aan hun vakgenoten en politici tijdens een symposium in Den Haag. Behalve veel feiten, kregen de aanwezigen ook een muzikaal intermezzo te horen: een stuk voor strijkers van componist Stef Veldhuis. Hij liet zich inspireren door de oceaan.

Piskijkers, kruikezeikers en de ongevoelige doorwaseming

vrijdag 29 juni 2018, 07:00 uur

Download

Bloed, zweet en tranen. Dat deze stoffen niet alleen voor medici of biologen interessant zijn, bewijst de promotie van historicus Ruben Verwaal. Hij onderzocht hoe artsen lichaamssappen bestudeerden in de achttiende eeuw en concludeert dat destijds de kiem is gelegd voor baanbrekende medische ontwikkelingen. Wist u bijvoorbeeld dat de borstkolf al in de 18e eeuw is uitgevonden?

De cyborgs komen eraan!

donderdag 28 juni 2018, 07:00 uur

Download

Wanneer we spreken over de maakbaarheid van de mens, komt ook geïmplanteerde technologie om de hoek kijken. Ruim 200 Nederlanders lopen al rond met een chip in hun lichaam. En dat kan voor allerlei doeleinden gebruikt worden. Tom Oudenaarden is piercer en bio-hacker en implanteert chips, ook bij zichzelf. Wouter Serdijn, bioelectronicus aan de TU Delft, houdt zich ook bezig met het gebruik van chips in het menselijk lichaam, maar dan de medische toepassing ervan. Hoe zien zij de toekomst van geïmplanteerde chips? Is het eigenlijk wel ethisch verantwoord?

#5 Faces of Science - Tessa Kaufman

woensdag 27 juni 2018, 07:00 uur

Download

Scheve tanden, een bril of een gek lachje. Alles kan een reden zijn om gepest te worden. Maar waarom gebeurt dat eigenlijk? En wat kunnen we doen om dat pestgedrag de kop in te drukken? Tessa Kaufman doet onderzoek naar kinderen die slachtoffer zijn van langdurig pesten. "Pesten is een probleem van de hele groep," aldus Kaufman.

Mysterieuze schadelijke CFK's lijken uit China te komen

dinsdag 26 juni 2018, 19:27 uur

Download

Een maand geleden berichtten we over een mysterieuze vaststelling onder wetenschappers. Het gat in de ozonlaag krimpt steeds minder snel omdat ergens in Oost-Azië opnieuw zogenaamde CFC-11, oftewel schadelijke ozon-vretende stoffen gemaakt worden. En niemand kende de daders. Onderzoeksjournalisten van The New York Times hebben nu achterhaald dat er kleine bedrijfjes op het Chinese platte land zijn die de schadelijke cfk's nog altijd produceren tegen alle nationale en internationale regelgeving in. Die vaststelling op zich is nog onvoldoende om de stijging van CFK's aan China te wijten. Maar het is wel een duidelijke schending van het Montreal-protocol, waaraan alle landen (inclusief China) zich aan houden. Hoe kunnen we uitsluitsel krijgen of deze fabriekjes de echte daders zijn? En is het nodig om China onder druk te zetten om dit probleem aan te pakken? We vragen het opnieuw aan Guus Velders, hoogleraar luchtkwaliteit en klimaat interacties Universiteit Utrecht én onderzoeker aan het RIVM.

Hoe interpreteren mensen het gedrag van robots?

dinsdag 26 juni 2018, 07:00 uur

Download

Iedereen die een stofzuiger bezit, heeft al een robot in huis. En in de toekomst komen er steeds meer robots bij, die technologisch heel wat meer in petto hebben. Als we dan steeds meer robots in ons dagelijks leven tegen gaan komen, is het volgens onderzoeker Maartje de Graaf ook belangrijk om te weten hoe wij ze interpreteren. Verklaren we de acties van robots anders dan dezelfde acties van mensen?

The Good, the Bad and the Gross

maandag 25 juni 2018, 17:10 uur

Download

Kaas met een stukje schimmel erop, een vies toilet of kruipende kakkerlakken. Het zijn een aantal beelden die waarschijnlijk een gevoel van walging bij je oproepen. Promovenda Fieke Wagemans onderzocht voor haar proefschrift aan de Universiteit van Tilburg wat dat gevoel te maken heeft met onze morele oordelen. Ben je een strenger persoon als je sneller van iets walgt?

Column #2 van Hens Zimmerman - Lichtsnelheid

zaterdag 23 juni 2018, 07:00 uur

Download

Licht beweegt zich voort in de ruimte met een snelheid van zo'n driehonderd kilometer per seconde. Maar wat betekent dat eigenlijk voor alles wat we waarnemen? Columnist en space geek Hens Zimmerman neemt je mee naar de wetenschap achter het heelal aan de hand van verschillende gedachte-experimenten.

Wat doen stressvolle gebeurtenissen met het jonge kinderbrein?

vrijdag 22 juni 2018, 18:21 uur

Download

Het was een bijzonder toeval. Net toen de controverse over het Amerikaanse scheidingsbeleid tussen migrantenkinderen en hun ouders wereldwijd het nieuws begon te overheersen, publiceerde het tijdschrift Scientific Reports nieuw Nederlands onderzoek over het effect van stressvolle gebeurtenissen op de hersenontwikkeling van kleine kinderen. In de studie werden 37 kinderen vanaf hun 1ste levensjaar tot hun 17de nauwkeurig op de voet gevolgd. Daarbij vonden de onderzoekers dat hoe meer stressvolle gebeurtenissen de kinderen meemaakten, hoe sneller bepaalde hersengebieden volwassen werden. Dat lijkt misschien een goede evolutie, maar het gaat mogelijk wel ten koste van de leervaardigheid van de kinderen. Omdat de onderzoekers een statistische relatie vonden in een kleine groep kinderen, is enkel deze studie nog onvoldoende om te stellen dat deze stressvolle gebeurtenissen ook daadwerkelijk deze effecten in de hersenen veroorzaakten. Toch ligt de studie in lijn met eerdere resultaten en werd de levensloop van de kinderen grondiger onderzocht dan in andere studies. We praten over het effect van stress op het jonge kinderbrein met hoogleraar Experimentele psychopathologie Karin Roelofs (Radboud Universiteit Nijmegen), een van de betrokken onderzoekers.

"Het literaire werk van vrouwen telt nog steeds niet echt mee"

vrijdag 22 juni 2018, 07:00 uur

Download

Afgelopen week was er ophef over het thema van de boekenweek van 2019: 'De moeder: de vrouw'. Corina Koolen promoveerde recentelijk op genderverschillen in de literaire wereld en vertelt over de achterstelling van vrouwelijke auteurs in de literaire top.

Hoe vernieuwend zou een donut-economie zijn?

donderdag 21 juni 2018, 18:09 uur

Download

We moeten onze economie fundamenteel anders inrichten. Niet langer alleen op groei gericht - en op de werking van de markt. Het moet duurzamer en inclusiever, met een donut als onderliggend model.... Dat vindt de Britse econoom Kate Raworth. Maar is die boodschap wel zo vernieuwend en praktisch? Lara Rense kon Raworth kort spreken, en praat er over verder met Joris Tieleman, phd-student aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en oprichter van de Nederlandse tak van de studentenbeweging Rethink Economics.

De twee gezichten van blockchain

donderdag 21 juni 2018, 11:16 uur

Download

Virtueel geld is in opkomst, dat zal u vast niet ontgaan zijn. Cryptomunten als Bitcoin zijn volgens sommigen de valuta van de toekomst. Maar hoe werkt het mechanisme achter de cryptomunten, de zogenaamde Blockchain? En wat zijn de andere toepassingen van Blockchain? Hanna Deleanu, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht, en Michiel Dorresteijn, energieconsultant, zijn te gast te vertellen over de activistische, maar ook donkere kant van Blockchain.

Drone helpt verdrinking voorkomen

woensdag 20 juni 2018, 12:15 uur

Download

Een drone die kan zien of iemand dreigt te verdrinken en die de badmeester laat weten dat die alles uit handen moet laten vallen om een leven te redden. Daaraan hebben studenten van de Technische Universiteit Eindhoven gewerkt. Jeroen de Jager zoekt ze op in het universiteitszwembad en wij praten over dit onderwerp door met Peter Paul Verbeek, hoogleraar filosofie van mens en techniek aan de Universiteit Twente.

"Lipofilling is een veilige methode"

woensdag 20 juni 2018, 11:22 uur

Download

Lipofilling is een techniek waarbij menselijk vetweefsel op een andere plek in het lichaam wordt ingebracht. Bijvoorbeeld bij vrouwen met borstkanker. Met deze methode kunnen de borsten gereconstrueerd worden. Maar artsen zijn terughoudend, omdat lipofilling gevaarlijk zou zijn. De kanker zou er door terug kunnen komen. Todor Krastev promoveert op zijn onderzoek naar de veiligheid van lipofilling aan de Universiteit van Maastricht. Uit zijn onderzoek blijkt dat lipofilling veilig is. Marc-Robin Visscher maakte deze reportage in het Tergooi ziekenhuis in Hilversum.

#4 Faces of Science - Marieke Hopman

woensdag 20 juni 2018, 07:00 uur

Download

Onderzoeker Marieke Hopman wil graag weten hoe we kinderrechten over de hele wereld kunnen verbeteren. Daarom reisde zij af naar landen als Cyprus en de Centraal Afrikaanse Republiek. Landen waar de politieke verhoudingen op gespannen voet staan met kinderrechten. In de podcastserie 'Faces of Science' geven jonge wetenschappers een inkijkje in hun leven en hun onderzoek. De serie wordt gemaakt in samenwerking met NEMO Kennislink.

Maanmeteoriet zaait opnieuw twijfel over onstaansgeschiedenis maan

dinsdag 19 juni 2018, 16:22 uur

Download

Japanse onderzoekers vonden een bijzonder mineraal in een maanmeteoriet die op aarde is beland. Het mineraal komt uit het gebied rond de evenaar van de maan en kan enkel zijn gevormd als er daar voldoende water zou zijn. Het is dus kortom een nieuwe sterke aanwijzing dat het waterijs op de maan zich niet enkel tot de maanpolen beperkt. Experimenteel petroloog Edgar Steenstra (Vrije Universiteit Amsterdam) onderzocht onder meer de waterrijke maanstenen die door Apollo-missies naar de aarde zijn gebracht. Hij legt voor ons uit waarom deze nieuwe ontdekking en andere aanwijzingen ons begrip over de geboorte van de maan in twijfel zouden kunnen trekken.

De toekomst van slimme seksrobots

dinsdag 19 juni 2018, 11:16 uur

Download

Wat maakt ons nog menselijk in deze tijden van snelle en ingrijpende wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen. Een vraag waar schrijfster Mary Shelley zich in 1818 ook al mee bezighield toen zij haar beroemde roman Frankenstein schreef. Zij zag de wereld veranderen door fabrieken, machines en experimenten met elektriciteit. Ook nu maakt men zich zorgen over technologische ontwikkelingen, vooral die van de robotica. Te gast zijn Maurice op de Beek, technisch directeur van het bedrijf Kiiroo dat slimme, computergestuurde seksspeeltjes maakt en pornoproducente en relatiecoach Kim Holland. Zij discussiëren over de toekomst van slimme seksrobots.

Bijzonder wetenschapsduo wint belangrijkste Nederlandse wetenschapsprijs

zondag 17 juni 2018, 16:52 uur

Download

Bij de vier winnaars van de Spinozapremie is er dit jaar een heel bijzonder wetenschapsduo. Celbioloog Anna Akhmanova (Universiteit Utrecht) en bio-nano-wetenschapper Marileen Dogterom (TU Delft) zijn niet alleen goede vriendinnen. Ze doen vanuit hun eigen invalshoek onderzoek naar het skelet van een cel. Je leest het goed. Elke cel in ons lichaam heeft een geraamte. En het mooie is dat dat skelet de cel stabiliteit geeft en tegelijkertijd hyper-flexibel is. De cel gebruikt haar skeletonderdelen (zoals zogenaamde microtubili) daarom voor talloze belangrijke functies. Maar soms gaat het ook mis door redenen die voor ons onbekend zijn. En de gevolgen (neuro-ziektes, kanker...) kunnen groot zijn. Akhmanova en Dogterom worden zowel nationaal als internationaal geroemd doordat ze vele gaten in onze kennis over het celskelet weten op te vullen. Soms doen ze dat door met elkaar samen te werken, soms met hun eigen onderzoeksteams. Naast de Spinozapremie hebben ze ook al vele nationale en buitenlandse subsidie-beurzen voor hun werk gekregen. Een teken dat de wetenschappelijke wereld nog veel van hen verwacht. Verslaggever Karin Alberts vraagt beiden naar wat het winnen van zo'n Spinoza-premie met hen doet.

Column #1 van Hens Zimmerman - Geluid in de Ruimte

vrijdag 15 juni 2018, 12:54 uur

Download

In het vacuüm van de ruimte is het doodstil. Hoewel sciencefictionfilms ons meestal anders doen geloven. En toch laat onze columnist Hens Zimmermann u luisteren naar geluiden uit de ruimte: een storm op Jupiter, de kosmische dans van twee neutronensterren en zwarte gaten. En wist u dat we de planeet Saturnus kunnen horen op aarde?

Je hoeft het wk niet te volgen. Spanje wint toch.

donderdag 14 juni 2018, 16:40 uur

Download

"Spanje?", denk je misschien. Toch niet het land dat nu één dag voor het WK voetbal haar bondscoach de laan uitstuurt? Dat is inderdaad geen factor waar de statistici van de Belgische Universiteit Gent rekening mee hadden gehouden toen ze hun voorspellend model van het WK opstelden. Een mooi voorbeeld van hoe moeilijk het is om (net zoals bij het weer) de toekomst te voorspellen. Toch zijn statisticus Christophe Ley en zijn collega's er van overtuigd dat hun algoritme niet zomaar een mening is. We zijn daarom benieuwd naar hoe ze hun model samenstelden en hoe goed ze de winnaars van het WK er mee zullen benaderen. (En zo volgen we het WK toch maar mooi opnieuw.) We vragen Leys naar andere kanshebbers op de titel, en hoe goed België en Marokko het zullen doen. Van het gastland (Rusland) moeten we blijkbaar niet veel verwachten.

Strakke pakken naast autonome geweren

donderdag 14 juni 2018, 14:20 uur

Download

Camera's die zelf doelwitten in beeld brengen, pantserwagens die op afstand bestuurbaar zijn en drones die zich zelfstandig op doelwitten storten. Je vindt ze allemaal op de Eurosatory in Parijs: de grootste wapenbeurs van Europa. Onze collega's van het Tv-programma Focus lopen daar rond en maken opnames voor het komende televisieseizoen. Wij spreken erover met regisseur Jeroen Kortschot.

Zo denken Saudische vrouwen zélf over segregatie

donderdag 14 juni 2018, 14:19 uur

Download

Speciale cafés waar alléén vrouwen komen. Banken waar alléén vrouwen hun geldzaken doen. En gescheiden onderwijs. Dat is de realiteit in Saudi-Arabië. In buurland Koeweit gaat het er heel anders toe, daar bestaat segregatie nauwelijks. Hoe voelen vrouwen die daar leven zich over deze praktijk? Dat onderzocht zelfstandig Midden-Oostendeskundige Annemarie van Geel, die eind van de maand promoveert aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Bevallen in bad lijkt veilig

donderdag 14 juni 2018, 14:17 uur

Download

Bevallen kan op allerlei manieren. Thuis, in het ziekenhuis, in bed, op een baarstoel, of zelfs in bad. De gezaghebbende organisatie Cochrane maakt zich hard voor geneeskunde op basis van onderzoek en feiten. Zij zien het aantal badbevallingen stijgen en wilden weten hoe veilig dat is. Wij praten erover met Martine Hollander, gynaecoloog in het Radboud UMC, gespecialiseerd in de verloskunde.

Honingbijen kunnen het niets herkennen

donderdag 14 juni 2018, 14:16 uur

Download

De honingbij heeft ongeveer 86.000 keer minder hersencellen in haar hersenpannetje dan de mens. En toch kan het beestje als het om intelligentie gaat best trots zijn. Na een reeks eerdere vaststellingen over de slimme honingbijen, is er in het tijdschrift Science een nieuwe studie verschenen waarbij de diertjes het concept 'nul' herkennen. Door reeksen van plaatjes met een verschillend aantal symbooltjes te gebruiken, konden de onderzoekers de bijtjes aanleren dat er altijd suikerwater bij het plaatje met het minste aantal symbooltjes te vinden was. Maar toen de onderzoekers opeens ook plaatjes zonder symbooltjes in de reeks stopten, wisten de meeste bijen (tussen 60 à 80 procent) meteen dat ze juist daar het suikerwater konden vinden. De diertjes wisten dus met andere woorden dat het niets kleiner is dan 1. Voor zover we weten zijn honingbijen de eerste insecten die dit kunnen. En ze voegen zich bij een zeer klein gezelschap dieren, zoals de dolfijn, en een aantal vogels en apen. We vragen aan Koos Biesmeijer (ecoloog en wetenschappelijk directeur van Naturalis) hoe ver de intelligentie van de diertjes reikt.

Kinderen onderzoeken waterkwaliteit van slootjes

donderdag 14 juni 2018, 14:14 uur

Download

De slootjesdagen zijn weer begonnen. Op 120 plaatsen in het land wordt de komende dagen het slootwater onderzocht en iedereen kan meedoen. Vandaag zijn ze al begonnen in Noord-Holland en Marc-Robin Visscher ging mee op pad met kinderen van basisschool Augustinus in Landsmeer.

Middeleeuwse Nederlandse steden kenden wél hygiëne

donderdag 14 juni 2018, 14:13 uur

Download

We hoorden het vroeger misschien maar al te vaak. De mensen in de middeleeuwen leefden echt vies. Varkens zouden door de de straten lopen. Mensen kieperden de inhoud van hun toiletpot zo maar voor hun voordeur. Alles stonk er. Niet moeilijk dat er zo veel mensen getroffen werden door de pest. Maar historici weten tegenwoordig dat de waarheid stukken genuanceerder ligt. Het promotie-onderzoek van historica Janna Coomans (Universiteit Amsterdam) doet daarbij een mooie duit in het zakje. Tijdens haar studie dook ze in de historische archieven van laat-middeleeuwse steden zoals Leiden, Deventer, en Gent. En het beeld dat ze daaruit reconstrueerde is letterlijk heel wat properder dan we maar al te vaak van middeleeuwse steden hebben.

De gekste beestjes uit de Noordzee, opgevist vanaf de Pelagia

donderdag 14 juni 2018, 14:11 uur

Download

Kerngezonde koralen, gigantische pissebedden en gevleugelde zeeslakjes. De afgelopen maanden hebben we u in Nieuws en Co op de hoogte gehouden van de zogeheten NICO-expeditie. Maandenlang was onderzoeksschip de Pelagia van huis. Het voer langs de Azoren, de oceaan over naar de Cariben en weer terug. Vanmiddag arriveerde het schip in Amsterdam en de onderzoekers hebben nieuws over onze Noordzee. In de studio is aangeschoven Auke-Florian Hiemstra. We kennen hem als de bioloog van Naturalis die alles van inktvissen weet. Hij is de afgelopen twee weken meegevaren op het onderzoekschip van het NIOZ en heeft allerlei bizarre beestjes meegenomen naar de studio.

Encyclopedie beschrijft hoe Europa het nationalisme uitvond

donderdag 14 juni 2018, 14:08 uur

Download

De zoektocht van het kabinet naar de Nederlandse identiteit, de Brexit, de spanningen bij het Catalaanse referendum, Oost-Europese landen zoals Polen en Hongarije die naar hun veilige thuisland van de 19de eeuw verlangen. Het lijkt er sterk op dat er een nieuwe romantisch nationalistische golf in Europa aanwezig is. Voor cultuurhistorici is dat niet toevallig. Het Europa van de 19de eeuw is de bakermat van romantisch nationalisme, en het is een fenomeen dat onderhuids in de hoofden van velen is blijven steken. Onder leiding van Joep Leerssen, hoogleraar Europese studies (Universiteit Amsterdam) begon daarom een tien jaar lang durend monsterproject: een grote encyclopedie, samengesteld door 350 onderzoekers, die het ontstaan van romantisch nationalisme in Europa in kaart bracht. We vragen aan Leerssen om die ontstaansgeschiedenis uit te leggen. Als bonus horen we van hem ook wat Downton Abbey met de Brexit te maken heeft.

#3 Faces of Science - Rob ter Horst

donderdag 14 juni 2018, 12:37 uur

Download

Rob ter Horst is elke dag bezig met het analyseren van data. Hij meet alles aan zijn eigen lichaam. Wat je ook maar kunt bedenken. 24 uur per dag. Ter Horst is bio-informaticus aan het RadboudUMC. Hij jaagt heel veel data van het menselijk lichaam door zijn computer om zo te ontdekken hoe ons immuunsysteem werkt. In de podcastserie 'Faces of Science' geven jonge wetenschappers een inkijkje in hun leven en hun onderzoek. De serie wordt gemaakt in samenwerking met NEMO Kennislink.

Honderd gevluchte wetenschappers bijeen in Utrecht

maandag 4 juni 2018, 16:00 uur

Download

Afgelopen zaterdag trokken zo'n 100 vluchtelingen met een wetenschappelijke achtergrond naar Utrecht. Wetenschapsfinancier NWO stelt namelijk geld beschikbaar voor een project waarin 10 tot 15 gevluchte wetenschappers een jaar lang een aanstelling kunnen krijgen binnen lopende onderzoeken. We spraken er eerder over in Nieuws en Co. Nu zijn de wetenschappers dus samengekomen en we zijn benieuwd naar het vervolg. Ik praat met een van de initiatiefnemers Behnam Taebi. Hij is universitair hoofddocent ethiek van de techniek aan de TU Delft en bestuurslid bij de Jonge Akademie.

Leidse hoogleraar krijgt een van de allergrootste wetenschappelijke prijzen ter wereld

vrijdag 1 juni 2018, 16:00 uur

Download

Wij zijn zo vertrouwd met de Nobelprijzen dat we soms vergeten dat ze lang niet op elke wetenschappelijke discipline van toepassing zijn. Als je daarom op het gebied van de astrofysica, neurowetenschappen, of nano-wetenschappen een zogenaamde Kavli-prijs krijgt, scheelt het daarom niet veel of je hebt een quasi-Nobelprijs in de wacht gesleept.Voor de astrofysica komt die eer dit jaar toe aan hoogleraar moleculaire astrofysica Ewine van Dishoeck (Universiteit Leiden). Gisteravond werd bekend dat ze in het najaar naar Noorwegen mag reizen om daar uit de handen van de koning de prestigieuze prijs op te halen. En naast alle eer zal van Dishoeck er ook een gouden medaille en een geldbedrag van 1 miljoen(!) dollar ontvangen.Van Dishoeck behoorde al tot de internationaal meest geroemde Nederlandse astronomen van deze tijd. Momenteel is ze ook voorzitter van de Internationale Astronomische unie. Ze wordt beloond voor haar inspanningen die tonen hoe kleine, maar talrijke, chemische reacties in grote gaswolken verschillende soorten planeten- en sterrenstelsels in het heelal kunnen doen ontstaan. Volgens een een jurylid van de Noorse Academie was haar vakgebied "niet meer dan een klein onderzoeksgebied aan de randen van de astrofysica. Maar dankzij haar is het nu een kernthema binnen de hele astronomie." Het is ook de tweede keer in de geschiedenis dat een winnaar een Kavli-prijs niet met een ander moet delen.We polsen bij Van Dishoeck wat al deze lof met haar doet.

#2 Faces of Science - Thomas Smits

vrijdag 1 juni 2018, 14:51 uur

Download

We zijn omgeven door beeld. Facebook, Snapchat, Instagram, maar natuurlijk ook de foto’s in de krant en de reclameborden langs de weg. Volgens wetenschappers liggen de wortels voor deze beeldcultuur in de 19e eeuw. Historicus Thomas Smits is te gast en heeft een aantal mooie beelden meegenomen. Plaatjes uit 19e eeuwse kranten die hij soms voor een prikkie op marktplaats kocht. In de podcastserie 'Faces of Science' geven jonge wetenschappers een inkijkje in hun leven en hun onderzoek. De serie wordt gemaakt in samenwerking met NEMO Kennislink..

Draag jij deze kleren in de nabije toekomst?

donderdag 31 mei 2018, 16:00 uur

Download

Verslag van de mode-tentoostelling State of Fashion 2018: searching for the new luxury in Arnhem (van 1 juni tot 22 juli). Deze tentoonstelling toont allerlei kledingsstukken die onze manier van kleden in de toekomst duurzamer en meer technologisch te maken. Verslaggever: Jeroen de Jager.

Woekerplant mag niet in gft-bak

woensdag 30 mei 2018, 16:00 uur

Download

Op duizenden locaties in Nederland is de Japanse duizendknoop weer flink de lucht in geschoten. En terwijl een aantal gemeenten deze exotische plant met man en macht proberen te bestrijden, meldde het Algemeen Dagblad gisteren dat tuincentra en webshops de plant verkopen. Dat vonden we opmerkelijk. We praten erover met Chris van Dijk, onderzoeker plant en milieu aan de Wageningen Universiteit.

Uitvinder World Wide Web: 'Mensen raken internetmonopolies beu'

dinsdag 29 mei 2018, 16:00 uur

Download

'www', 'http', ''URL, 'HTML'. Het zijn allemaal termen die we aan één man te danken hebben: Tim Berners-Lee, de Brit die het World Wide Web in 1989 bedacht en wiens uitvinding de mensheid dagelijks gebruikt (én misbruikt). Hij kreeg er naast tal van andere onderscheidingen (en een gastoptreden tijdens de openingsceremonie van de olympische spelen uit 2012), ook de A.M. Turing Award voor, oftewel de 'nobelprijs' voor de informatica.Vandaag bezocht deze levende legende de Vrije Universiteit Amsterdam om er een gastcollege te geven. Verslaggever Jeroen de Jager kon hem persoonlijk interviewen en vroeg hem naar zijn visie op het web van de toekomst. Het is tenslotte zijn eigen creatie.

Bijzonder Belgisch onderzoeksproject naar de luchtkwaliteit

vrijdag 25 mei 2018, 16:00 uur

Download

Met "Curieuze Neuzen" is er een bijzonder onderzoek naar de luchtkwaliteit aan de gang in België. Duizenden Vlamingen nemen deel aan dit project, georganiseerd door de Universiteit Antwerpen, Ringland Academie en de krant De Standaard. Nu zijn er 60 meetstations in Vlaanderen en een computermodel rekent daarna uit hoe de vervuiling zich verspreidt. Nederland doet ook op dezelfde manier onderzoek. Maar zijn zulke modellen niet veel te grof? Correspondent Sander Van Hoorn zocht het project op in Antwerpen.

#1 Faces of Science - Julian Schaap

vrijdag 25 mei 2018, 15:59 uur

Download

Muziek brengt mensen samen. Welke taal je ook spreekt, wat voor opleidingsniveau, huidskleur, gender, seksuele voorkeur je ook hebt: de ritmes en melodieën van muziek overstijgen dit alles. Toch is de realiteit minder rooskleurig, ontdekte cultuursocioloog Julian Schaap. In de podcastserie 'Faces of Science' geven jonge wetenschappers een inkijkje in hun leven en hun onderzoek. De serie wordt gemaakt in samenwerking met NEMO Kennislink.

Kan hersenstimulatie diabetes verhelpen?

donderdag 24 mei 2018, 16:00 uur

Download

Wetenschappers van het Academisch Medisch Centrum en de universiteit Yale in de Verenigde Staten deden een opmerkelijk onderzoek in de strijd tegen diabetes type 2. Bij deze vorm van suikerziekte is het hormoon insuline onvoldoende in staat om de bloedsuiker te verlagen, en zijn medicijnen en insulinespuiten doorheen de tijd steeds minder effectief. Maar door een bepaald hersengebied met elektroden te stimuleren (zogenaamde diepe breinstimulatie oftewel DBS) konden de onderzoekers er bij hun 15 proefpersonen (inclusief 1 diabetes-patiënt) voor zorgen dat het lichaam de werking van insuline verhoogt en daarmee de bloedsuiker verlaagt. Hoewel het echte onderzoek op diabetes-patiënten moet beginnen, is het de eerste keer dat dit effect bij mensen is aangetoond.Desondanks klinkt zulke methode niet evident. Kun je het nu al zo maar als behandeling inzetten? Wil een patiënt zich laten opereren om elektroden in zijn of haar brein te plaatsen? Wat met mogelijke bij-effecten? We vragen het aan Mireille Serlie, Internist-endocrinoloog van het Academisch Medisch Centrum en onderzoeksleider van deze studie. Het onderzoek is gepubliceerd in het blad Science Translational Medicine.

De perfecte sportrolstoel

woensdag 23 mei 2018, 16:00 uur

Download

Vier jaar lang hebben wetenschappers gewerkt aan de perfecte sportrolstoel. Door de stoelen uit te rusten met sensoren konden ze meten wat er eigenlijk precies gebeurt met zo'n stoel tijdens een wedstrijd. Mogelijk dat met al die gegevens de rolstoel in de toekomst een totaal ander uiterlijk zal krijgen. En over twee jaar zou het bij de Paralympische Spelen van Tokio al moeten leiden tot extra medailles, hoort u in deze bijdrage van Jeroen de Jager.

Als je kweekvlees wilt proeven, moet je een petitie tekenen

dinsdag 22 mei 2018, 16:00 uur

Download

Vlees dat in het laboratorium is gekweekt in plaats van een geslacht beest uit de bio-industrie: wetenschappers doen al jaren onderzoek naar kweekvlees. Het is diervriendelijker en misschien wel duurzamer dan gewoon vlees. Pioniers willen het op de Nederlandse markt brengen, maar slagen daar tot nu toe nog niet in. Jeroen de Jager is bij een bijeenkomst over kweekvlees.

Inktvissen: zo intelligent dat ze "buitenaardse voorouder moeten hebben"

maandag 21 mei 2018, 16:00 uur

Download

Geen paniek als je denkt iets groots gemist te hebben. Het is enkel een erg omstreden idee uit een al even omstreden paper van het wetenschapsblad Progress in Biophysics and Molecular Biology. Dierkundigen kunnen er momenteel maar niet bij hoe zo'n bizar en pseudowetenschappelijk betoog ooit in een wetenschapstijdschrift is kunnen verschijnen. Volgens de paper is het leven dat we nu kennen zo complex dat het niet enkel door evolutie op aarde kan zijn ontstaan. Het moet tijdens een bepaalde periode in de geschiedenis (de Cambrische Explosie) zijn beïnvloed door virussen die ooit vanuit de ruimte naar de aarde zijn gekomen. Daarbij proberen de auteurs het bestaan van de octopus als bewijs te nemen, omdat het zo'n intelligent dier is. Zelfs de optie van octopussen als volwaardige buitenaardse wezens (octopus-eieren afkomstig van een komeet) wordt door de auteurs niet uitgesloten. Naturalis-bioloog en inktvis*-kenner Auke-Florian Hiemstra stelt ons gerust. Hoewel octopussen een erg vreemde zenuwstructuur hebben is het zeker mogelijk dat ze niet alleen door evolutie kunnen zijn ontstaan, maar ook zo intelligent kunnen zijn. Hiemstra is zelfs verplicht om extra papierwerk in te vullen in verband met de wet op dierproeven voordat hij ze mag onderzoeken. Hiemstra geeft slechts een kleine handgreep aan voorbeelden van wat deze wonderbaarlijke dieren in staat zijn. * De octopussen vormen een dierenorde die behoort tot de klasse van de inktvissen. Niet elke inktvis is dus een octopus of zo slim als een octopus! Er zijn zo'n 1000 soorten inktvissen, 300 daarvan zijn soorten octopus.

College over gezonde voeding op de Haagse markt

vrijdag 18 mei 2018, 16:00 uur

Download

De universiteit Leiden wil haar kennis op een laagdrempelige manier delen met de mensen. En daarvoor komen de wetenschappers uit hun werkkamers en collegezalen. Ze gaan pop-upcolleges geven op straat. Vandaag vertelden Hanno Pijl en Jessica Kiefte-de Jong op de Haagse markt over gezond eten.

Iemand is het herstel van onze ozonlaag aan het saboteren

donderdag 17 mei 2018, 16:00 uur

Download

Het Montreal-protocol verbiedt sinds 2010 zowel de productie als het gebruik van zogenaamde CKF's. Dat zijn moleculen die de ozonlaag in onze atmosfeer afbreken. Daardoor kan er meer schadelijke UV-straling van de zon op aarde doorschemeren. Heel de wereld houdt zich officieel aan dit bindende protocol en onze ozonlaag is door deze maatregel geleidelijk opnieuw aan het herstellen. Toch rapporteren onderzoekers in het wetenschappelijke tijdschrift Nature nu dat ergens op onze aarde opnieuw een bepaald type CFK op grote schaal geproduceerd en gebruikt wordt. Een niet-menselijke oorzaak is onwaarschijnlijk. Geen enkel land heeft deze productie aan het bevoegde orgaan van de VN gemeld. En toch iis emand dus bezig met een wereldwijd illegale activiteit.Wat zijn de gevolgen hiervan voor onze ozonlaag en onszelf? Zouden we de dader kunnen identificeren en stoppen? We vragen het aan Guus Velders, hoogleraar luchtkwaliteit en klimaatinteracties van de Universiteit Utrecht en onderzoeker aan het RIVM.

Brandgans in het nauw door klimaatverandering

woensdag 16 mei 2018, 16:00 uur

Download

Trekvogels hebben last van klimaatverandering. Ze reizen elk jaar met de groene golf van het voorjaar mee richting het noorden, maar de lente valt steeds vroeger. Kunnen ze zich daaraan aanpassen? Trekvogel-onderzoeker Thomas Lameris onderzocht dat voor de Brandgans. Hij concludeert dat die vogels de opwarming momenteel niet kan bijhouden.

Minder slechte transvetten eten? Laat koek en gebak dan staan.

dinsdag 15 mei 2018, 16:00 uur

Download

De Wereldgezondheidsorganisatie WHO wil de zogeheten transvetten binnen vijf jaar de wereld uit hebben. Dat zijn de slechte vetten die bijvoorbeeld in patat, koekjes en chips zitten. De organisatie schat namelijk dat er jaarlijks meer dan een half miljoen mensen sterven aan hart- en vaatziekten als gevolg van het eten van die transvetten. Hoeveel transvetten eten we in Nederland? En hoe vind je ze op de etiketten? Wij praten erover met Astrid Postma-Smeets, expert voeding en gezondheid bij het Voedingscentrum.

Ernstige insectenafname in twee Nederlandse natuurgebieden

maandag 14 mei 2018, 16:00 uur

Download

Natuurmonumenten luidt de noodklok over de ernstige afname van het aantal insecten. Na een onderzoek in Duitsland waar een afname van 75 procent uitkwam, wilde de vereniging weten of het ook in Nederland zo slecht gesteld is. Onderzoekers analyseerden de gegevens van twee natuurgebieden waar jarenlang insecten zijn geteld. Ze concluderen dat het aantal insecten ook daar ernstig is afgenomen. Jeroen de Jager ging kijken bij de meetopstelling in Dwingelderveld.Wetenschappers zijn het onderling niet eens over hoe slecht het precies met insecten gaat. Maar dát het slecht gaat en dat er meer systematisch onderzoek nodig is, staat buiten kijf. Naar aanleiding van dit onderzoek heeft Groen Links een spoeddebat aangevraagd met minister Schouten.

Hoe combineer je de eindexamens én de Ramadan?

maandag 14 mei 2018, 16:00 uur

Download

Vandaag starten de eindexamens op de middelbare school én de dertig dagen durende Ramadan begint ook nog eens deze week. Kun je dat als moslimleerling wel combineren zonder dat je punten eronder lijden? Mustapha Esatik, docent geschiedenis aan het Anna van Rijncollege in Nieuwegein, maakt zich zorgen over de invloed die het vasten mogelijk heeft op de prestaties van een aantal van zijn leerlingen. Verslaggever Marc Hamer bezocht zijn school.Daarnaast vragen we aan Maurits Berger (Hoogleraar Islam en het Westen aan de Universiteit Leiden) of moslimjongeren zowel in Nederland als in de wereld wel verplicht zijn om in deze situatie aan de Ramadan deel te nemen.

Meer aandacht voor 'camouflage' door mensen met autisme

vrijdag 11 mei 2018, 16:00 uur

Download

In Rotterdam vindt deze dagen een groot internationaal congres plaats over autisme. En daar is speciale aandacht voor autisme bij volwassenen en manieren waarop mensen hun autisme camoufleren. Soms ten koste van zichzelf.Wij praten erover met de voorzitter en medeorganisator van het congres Hilde Geurts. Zij is hoogleraar klinische neuropsychologie aan de Universiteit van Amsterdam en bijzonder hoogleraar autisme via de stichting Leo Kannerhuis.

Nederlandse onderzoekers ontwikkelen een nieuwe biomechanische hartklep

donderdag 10 mei 2018, 16:00 uur

Download

Onderzoekers van de universiteit Eindhoven hebben samen met Europese onderzoekers een belangrijke stap gezet in het ontwikkelen van hartkleppen met lichaamseigen cellen. Aan de hand van een nieuw wiskundig model, konden ze de hartkleppen op zo'n manier aanpassen dat ze al veel langer meegaan dan de biomechanische hartkleppen die eerder werden ontwikkeld. En bij 9 van de 11 schapen waarop ze de hartkleppen toepasten bleken de kleppen het na een jaar nog te doen.Met bio-mechanicus Frank Baaijens (TU Eindhoven), een van de betrokken onderzoekers, praten we over het belang van deze ontwikkeling.

Onderzoek naar migraine bij Nederlandse vrouwen

woensdag 9 mei 2018, 16:00 uur

Download

Kotsend van de hoofdpijn in bed liggen. Geen licht of geluid kunnen verdragen… Mensen die migraine hebben lijden daar vaak flink onder. En vrouwen meer dan mannen. Waarschijnlijk is het een combinatie van factoren die de aanvallen precies uitlokken, maar het lijkt erop dat vrouwelijke geslachtshormonen een niet te onderschatten rol spelen. Wetenschappers van het Erasmus medisch centrum en het Leids Universitair Medisch Centrum starten daarom een onderzoek om uit te pluizen hoe dat zit. En ze hopen er uiteindelijk een preventief medicijn voor te vinden. We praten over dit initiatief met Gisela Terwindt, neuroloog en hoofd van de hoofdpijn-polikliniek van het Leids universitair medisch centrum.Mensen die interesse hebben om met het onderzoek mee te doen, kunnen via de volgende link meer details vinden.Meer info over migraine en het komende onderzoek kun je trouwens ook morgen (donderdag) zien in het wetenschapsprogramma Focus, om 21.25 op NPO 2.

Effect van de pil en vrouwelijke hormoonschommelingen op partnerkeuze niet bewezen

dinsdag 8 mei 2018, 16:00 uur

Download

Het zijn ideeën die je regelmatig in tijdschriften en populaire (evolutionaire) psychologie-boeken leest. De hormoonschommelingen die een vrouw tijdens haar menstruatiecyclus ervaart beïnvloeden of ze de ene keer op een macho, en de andere keer op een meer zorgzame man valt. En nog erger: het slikken van of het stoppen met de pil kan er voor zorgen dat je je buddy opeens niet meer aantrekkelijk vindt.Het idee dat hormonen of de pil soms invloed kunnen uitoefenen op het lichaam van een vrouw is aannemelijk. Maar in deze specifieke gevallen hoef je je geen zorgen te maken. Ten eerste zijn beide beweringen niet alleen omstreden in de psychologie. Ten tweede heeft een nieuwe en zeer grote studie uit Psychological Science geen bewijs gevonden voor zowel de invloed van hormoonschommelingen als de pil op de partnerkeuze. Die studie was nodig omdat het onderzoek naar vrouwelijke hormonen en de pil zeer jong is en regelmatig beperkingen kende. Ook gebeurde het regelmatig dat media onderzoek uit hun verband haalden en zo onnodig paniek veroorzaakten. We praten erover met neurowetenschapper Estrella Montoya (Universiteit Utrecht). Ook zij onderzoekt de invloed van de pil en hormonen op het gedrag en welzijn van vrouwen.

In de Gouden eeuw verblufte deze vrouw Europese mannen met haar kennis (in 14 talen)

maandag 7 mei 2018, 16:00 uur

Download

Als je in de 17de eeuw van goede komaf was, dan was de kans groot dat je van Anne Maria van Schurman had gehoord. Van Schurman was een zeer geleerde vrouw die omwille van haar kennis een groot fenomeen was in de Europese high society. Ze sprak veertien talen (waaronder Ethiopisch en Arabisch), en was in tal van disciplines thuis. En niet Aletta Jacobs (19de-20ste eeuw), maar Van Schurman was de eerste vrouw in Nederland en Europa die aan een universiteit les mocht volgen. Dat gebeurde aan de Universiteit Utrecht, weliswaar met een doek voor haar zitplaats.Onderzoekers van de Universiteit Utrecht hebben voor het eerst een overzicht gemaakt van meer dan 290 brieven die ze naar anderen schreef. Daardoor hopen ze een gedetailleerder beeld te krijgen van haar persoon. We praten er over met projectleider Dirk Van Miert. Volgens Van Miert vond Van Schurman het fijner om als geleerde bekend te staan dan als geleerde vrouw.

NASA-zoektocht naar 'marsbevingen' begint

vrijdag 4 mei 2018, 16:00 uur

Download

Morgen om 13 uur onze tijd start NASA de Insight Mars Mission. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie lanceert dan een Atlas V-raket naar Mars. En die raket zit een lander die gaat onderzoeken hoe de bodem en de kern van de rode planeet er uit zien. Indien alles goed gaat zal het de eerste keer in de geschiedenis zijn dat er onderzoek in de bodem van een andere planeet gebeurt.Een van de grote uitdagingen zal het detecteren van 'marsbevingen' zijn. Bevingen dus, maar dan op Mars. Hoewel de rode planeet geen schuivende aardplaten kent zoals de aarde, vermoeden wetenschappers dat er op Mars toch bevingen voorkomen.Nieuws en Co vraagt aan experimenteel petroloog Edgar Steenstra (Vrije Universiteit Amsterdam) hoe realistisch 'Marsbevingen' zijn en wat mogelijk nog ontdekt zal worden.De lancering van de Atlas V-raket kun je live volgen via deze link.

Wat doen we nu met de kunstmatige mini-embryo's?

donderdag 3 mei 2018, 16:00 uur

Download

Nederlandse onderzoekers zijn er in geslaagd om bij muizen kunstmatige mini-embryo's te maken. Hoewel ze voorlopig niet volledig levensvatbaar zijn, nestelen ze zich al wel in de baarmoeder wanneer je ze daarin brengt. En eveneens bijzonder: de mini-embryo's zijn met behulp van stamcellen in elkaar 'geknutseld'. Deze stamcellen kun je vele malen kopiëren. Het is dus een belangrijke doorbraak die de deur opent naar fascinerende wetenschappelijke ontwikkelingen. Van het ontwikkelen van medische toepassingen om zwangerschapsproblemen te verhelpen, tot (mogelijk) de meest efficiënte manier van klonen. Daarmee bestaat de vraag naar wat we met deze nieuwe techniek willen doen. Want naast de vele ethische vragen is er ook het huidige nationale verbod op onderzoek met menselijke embryo's. En dat laatste is voor veel medische wetenschappers al een tijd een doorn in het oog. Een nieuw onderzoek van onder meer Maastricht University en het Hubrecht Instituut gaat de ethische en wettelijke dilemma's rondom de kunstmatige mini-embryo's in kaart brengen. We spreken met projectleider en hoogleraar biomedische ethiek Guido de Wert (University Maastricht). Volgens hem is het nu al duidelijk dat de huidige wetgeving enorme beperkingen stelt aan belangrijk medisch wetenschappelijk onderzoek in Nederland.

Groeit het aantal dode dieren in de Noordzee door gehoorschade?

donderdag 3 mei 2018, 16:00 uur

Download

Om meer hernieuwbare energie op te wekken bouwt Nederland verschillende windparken op de Noordzee tot in het jaar 2050. Enerzijds kan er op lange termijn rond die windmolens een grote biodiversiteit ontstaan. Maar anderzijds is de aanleg van die molens momenteel zo luidruchtig dat het zeeleven er mogelijk ernstig door beschadigd wordt. Geluid plant zich in water immers beter voort dan in de lucht. In de troebele Noordzee is voor vele zeedieren het gehoor het allerbelangrijkste zintuig. En naast de aanleg van windmolens is er ook het lawaai dat afkomstig is van grote tankers, seismologisch onderzoek, of gecontroleerde ontploffingen van bommen uit de Tweede Wereldoorlog.Het wetenschapsprogramma Focus onderzocht hoe al dat lawaai het zeeleven kan beschadigen. Dierenpatholoog Lonneke Ijsseldijk onderzoekt onder meer het welzijn van bruinvissen in de Noordzee. We vragen aan haar om een inschatting van de huidige situatie.

Dit boek toont Nederlandse vogels in al hun glorie

woensdag 2 mei 2018, 16:00 uur

Download

We beseffen het niet altijd, maar Nederland is een land met een enorm grote rijkdom aan vogels. En bij elke vogelsoort hoort ook altijd minstens een fascinerend verhaal. Bioloog en Vogelbescherming-vogelaar Camilla Dreef schreef daarom het boek Kwie Kwie Kwie Kwie Kwie. Geen stoffige encyclopedie waar elke vogel met droog met een Latijnse naam beschreven staat. Wel een fris en mooi geïllustreerd boek dat zowel jong als oud kunnen lezen.Samen met de jonge vogelaar bespreken we een aantal prachtige vogels die je zo maar in Nederland kunt vinden.

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1