appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
Afspeellijst Je afspeellijst is leeg
Meer NPO

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Nederlandse doorbraak in tegengaan psychologisch bevriezen

maandag 22 oktober 2018, 19:02 uur

Download

We hadden het eerder al in Nieuws en Co over 'psychologisch bevriezen': het aan de grond aan de grond genageld staan wanneer je schrikt of opeens met gevaar geconfronteerd wordt. Net zoals de vecht of vlucht-respons is het een miljoenen oude reactie die zowel dieren als mensen vertonen. Hoe dit psychologisch bevriezen (of freezen) werkt was lange tijd onduidelijk. Maar via een bijzonder onderzoek met Zuid-Afrikaanse proefpersonen (die aan het zeer zeldzame Urbach-Wiethe-syndroom leiden) ontdekten wetenschappers van de Universiteit Utrecht welk hersengebied een heel belangrijke rol speelt in het tegengaan van dit bevriezen, zodat je makkelijker zou kunnen ontsnappen of terugvechten. Daarmee bestaat ook de hoop dat deze kennis op lange termijn mensen makkelijker van hun angststoornissen zou kunnen afhelpen. Hun resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Cell. We praten met hoofdonderzoeker David Terburg (experimenteel psycholoog aan de Universiteit Utrecht) over hoe hij en zijn collega's tot deze ontdekking kwamen en hoe dit mensen met angststoornissen kan helpen. Het hersengebied heeft trouwens een ietwat moeilijke naam: de basolaterale amygdala. Maar je zult horen dat onze top-presentatrice Lara Rense het (echt, maar dan ook echt, zonder enige voorbereiding) perfect kan uitspreken. ;)

ASMR: Orgastische geluiden

maandag 22 oktober 2018, 07:00 uur

Download

Hoe kan het dat hetzelfde geluid bij de ene persoon irritatie opwekt en bij de andere een heel ontspannend gevoel geeft? Mensen die ASMR hebben krijgen bij specifieke geluiden, zoals het borstelen van haar en mensen die fluisteren, een heel prettig, bijna orgastisch gevoel. Anouk Keizer van de Universiteit Utrecht heeft onderzoek gedaan naar ASMR en gaf tijdens het Betweterfestival een college over dit fenomeen. Deze podcast-aflevering is in samenwerking met de Universiteit van Nederland gemaakt.

Schrijven over je eigen depressie

zondag 21 oktober 2018, 07:00 uur

Download

Depressie wordt ook wel volksziekte nummer één genoemd. De afgelopen tijd zijn er een aantal autobiografieën verschenen over depressie, zoals die van Mike Boddé en Maarten van Buuren. Anne Fleur van der Meer is gepromoveerd op zulke autobiografieën. Hoe beschrijven mensen hun depressie? Van der Meer concludeert dat ze niet alleen hun lijdensweg beschrijven, maar ook hun zoektocht naar het begrijpen van de ziekte documenteren.

Column #19 van Hens Zimmerman: Steve

zaterdag 20 oktober 2018, 07:00 uur

Download

Misschien heeft u het wel eens gezien op vakantie, het noorderlicht, ook wel het poollicht genoemd. Of anders wel op foto’s, van die prachtige groene en paarse luchten. Onze space geek en geluidstechnicus Hens Zimmerman heeft het vannacht over een mysterieus verschijnsel dat hierop lijkt, maar niet hetzelfde is. Hij gaat het hebben over Steve...

Belangrijke ruimtemissie naar Mercurius van start

vrijdag 19 oktober 2018, 18:01 uur

Download

In de vroege ochtend (03.45) lanceert de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) twee satellieten richting Mercurius. De missie, genaamd BepiColombo, is 14 jaar lang voorbereid en wordt als erg belangrijk beschouwd. Mercurius is de planeet die in ons zonnestelsel het dichtste bij de zon staat en waarvan we nu nog zeer weinig weten. Desondanks zou Mercurius veel over onze eigen aarde kunnen vertellen. Er staat ook veel op het spel. De reis naar Mercurius wordt als bijzonder complex beschouwd en de missie kost ook 1.6 miljard euro. Daphne Stam, planeetonderzoeker aan de TU Delft, vertelt waarom we dankzij Mercurius meer over onze aarde kunnen ontdekken en waarom we nog zo weinig over Mercurius weten.

De belofte van waterstoffabrieken

vrijdag 19 oktober 2018, 13:05 uur

Download

Het moet de grootste groene waterstoffabriek van Europa worden, in IJmuiden. Vanmorgen maakten de gemeente Amsterdam en de bedrijven Nouryon en Tata Steel bekend dat ze de mogelijkheden daartoe gaan onderzoeken. Het doel? De staalproductie verduurzamen en daarmee de Nederlandse klimaatambities ondersteunen. Wij praten erover met Theo Henrar van Tata Steel en met Heleen Ekker, redateur duurzaamheid bij de NOS.

Moordenaars opsporen via commerciële dna-databanken

vrijdag 19 oktober 2018, 13:03 uur

Download

Hij wordt verdacht van tientallen moorden en verkrachtingen en van meer dan honderd inbraken: de zogeheten 'Golden State Killer' die in de jaren '70 en '80 van de vorige eeuw de Amerikaanse staat California terroriseerde. Decennialang bleef hij uit handen van justitie, maar afgelopen april bleek dat hij was opgespoord. En dan wel op een heel opmerkelijke manier: met behulp van een commerciële dna-databank. Dat is een databank waarin je via jouw eigen dna-profiel bijvoorbeeld verre familieleden kunt opsporen. Amerikaanse wetenschappers wilden weten hoe gemakkelijk je in zo'n database een spoor naar een verdachte vindt en zij publiceerden onlangs in het vakblad Science over hun zoektocht. Wij praten erover met Arnoud Kal, senior forensisch onderzoeker en dna-deskundige bij het Nederlands Forensisch Instituut.

Komt levertraan echt uit walvissen?

vrijdag 19 oktober 2018, 07:00 uur

Download

In de rubriek Biologische lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Samen schreven ze het boek Plassen over Kwallenbeten. Iedere week lezen ze er een hoofdstuk uit voor waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen. Deze week bekijkt Maartje Kouwen of levertraan wel echt uit walvissen komt.

Octopus komt zich vol vreten in de Noordzee

donderdag 18 oktober 2018, 16:44 uur

Download

Bijzondere beelden uit de Noordzee, misschien heeft u ze wel gezien: duikers maakten een filmpje van een rondzwemmende kleine achtarm-octopus. Die was in onze Noordzee nog nooit eerder op video vastgelegd. Maar wat doet het beest hier? Is het verdwaald? Of op het warme weer af gekomen? Wij praten erover met Auke-Florian Hiemstra. Hij is bioloog bij Naturalis en weet alles van inktvissen.

Waddenzee onmisbaar voor rosse grutto in het nauw

donderdag 18 oktober 2018, 16:44 uur

Download

Onze Waddenzee is essentieel voor de rosse grutto. Het beestje moet zich daar volvreten met wadpieren om vervolgens in één ruk naar zijn broedgebied in Siberië te vliegen. Maar door het veranderende klimaat neemt de rosse grutto steeds minder tijd om kracht te verzamelen. Dat blijkt uit onderzoek dat vandaag het vakblad Nature Communications verschijnt. Wij praten erover met Theunis Piersma. Hij is hoogleraar trekvogelecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en leidde het onderzoek vanuit het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee.

Heel Nederland aan de gebarentaal

donderdag 18 oktober 2018, 16:43 uur

Download

We zijn in Nederland over het algemeen best goed in de talen, maar er kan er altijd eentje bij. Dat vindt Onno Crasborn, hoogleraar Nederlandse gebarentaal in Nijmegen. Eigenlijk zouden alle kinderen vanaf de basisschool al gebarentaal moeten leren, vindt Crasborn. Vandaag was er een proef ter gelegenheid van zijn oratie. Dertig scholen deden mee, waaronder basisschool De Lanteerne in Nijmegen. Wie zelf wil oefenen kan terecht op gebarencentrum.nl

Hebben emoties invloed op je politieke opvattingen?

donderdag 18 oktober 2018, 07:00 uur

Download

Beïnvloeden emoties je politieke opvattingen? We praten erover met Bert Bakker, die net terug is uit Pittsburgh waar hij dit vraagstuk heeft onderzocht. Hij vergelijkt Nederlandse en Amerikaanse reacties op politieke boodschappen. Reageren Amerikanen emotioneler dan wij? En is het beeld van de boze, bange burger terecht, en stemmen we inderdaad vanuit onze onderbuik?

FocusTV: Begrafenis voor de wetenschap

woensdag 17 oktober 2018, 12:19 uur

Download

in centraal Texas heeft funerair archeoloog Hayley Mickleburgh een openluchtlaboratorium. In de ‘bodyfarm’ doet ze onderzoek naar de ontbinding van het menselijk lichaam. Door het nabootsen van historische grafrituelen wil Mickleburgh onderzoeken hoe men vroeger met de doden omging. Focus TV reist met Mickleburgh af naar Texas en begraaft een ‘mummie’ voor de wetenschap.

Vooruitblikken op het InScience filmfestival

woensdag 17 oktober 2018, 11:06 uur

Download

In november gaat het filmfestival InScience van start, het filmfestival voor de wetenschap. Samen met Daisy van der Zande, programmeur van het festival en met Melchert Meijer zu Schlochtern, cameraman en editor van de film WAD, die op het festival te zien zal zijn, kijkt Gerda Bosman vast vooruit op het InScience filmfestival.

Sterke aanwijzing voor neergang insecten door klimaatopwarming

dinsdag 16 oktober 2018, 20:05 uur

Download

"Hyper-alarmerend." "Een van de meest verontrustende studies die ik ooit gelezen heb."Het zijn enkele commentaren die wetenschappers aan de Amerikaanse krant Washington Post gaven als reactie op een nieuw alarmerend insecten-onderzoek uit het Wetenschappelijk tijdschrift PNAS. De auteurs uit deze studie hadden in de jaren ‘70 de biodiversiteit gemeten in El Yuenque, een beschermd tropisch regenwoud op het Caraïbische eiland Puerto Rico. Nu, veertig jaar later, onderzochten ze hetzelfde gebied nog eens verschillende malen op dezelfde manier als toen. Daarbij stelden ze vast dat de biomassa van de gevangen insecten en andere geleedpotigen tien tot zestig keer kleiner was geworden. Ook bij een aantal dieren die insecten eten (hagedissen, vogels, kikkers) was er een scherpe daling merkbaar. Een duidelijke oorzaak voor de neergang vonden ze niet. Wel steeg de temperatuur in het gebied over de jaren heen met gemiddeld twee graden Celsius. Het doet de onderzoekers besluiten dat klimaatopwarming waarschijnlijk de oorzaak van de insectenafname is. Koos Biesmeijer is wetenschappelijk directeur van het Naturalis Biodiversity Center en doet ook onderzoek naar insecten in regenwouden. We vragen hem hoe klimaatopwarming voor een vermindering in het aantal insecten kan zorgen en of dit ook in Nederland gebeurt. Biesmeijer is ook betrokken bij de totstandkoming van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel, een plan dat het insectenbestand in Nederland moet herstellen en waar talloze verschillende maatschappelijke spelers zijn bij betrokken. We vragen hem hoe het met dit plan (dat normaal gesproken in juli had moeten verschijnen) gesteld is.

Is er een verband tussen DNA en hoe kanker zich ontwikkelt?

maandag 15 oktober 2018, 07:00 uur

Download

De Wakkere Wetenschapper, Marleen Balvert, doet onderzoek in Boston naar het verband tussen DNA en de ontwikkeling van kanker. Door wiskunde te gebruiken zoekt ze naar foutjes in het DNA en verschillende ontwikkelingen van kankercellen om zo in de toekomst kanker effectiever te kunnen behandelen.

Televisieseries als moreel laboratorium

zondag 14 oktober 2018, 07:00 uur

Download

De televisie en streamingdiensten zoals Netflix, zijn een belangrijke verhalenverteller in onze samenleving. In moderne series worstelende hoofdpersonages met een moreel probleem, waar de kijker in het echte leven ook mee te maken kan krijgen. We herkennen ons in hoofdpersonages en hun keuzes zetten ons aan het denken. Wat betekent dit voor onze identiteit? Merel van Ommen hoopt 29 oktober te promoveren op haar onderzoek 'Drama-series als moreel laboratorium' aan de Radboud Universiteit in de Communicatiewetenschappen.

Column #18 van Hens Zimmerman: Van Allen-gordels

zaterdag 13 oktober 2018, 07:00 uur

Download

Elke week neemt Hens Zimmerman je mee naar de ruimte. Deze week vertelt hij over de Van Allen-gordels. Twee gordels van geladen deeltjes die bij de polen van de aarde het prachtige noorder- en zuiderlicht veroorzaken.

Het kan voortaan: gezonde babymuisjes uit twee moeders

vrijdag 12 oktober 2018, 18:13 uur

Download

Het is niet de eerste keer dat wetenschappers er in slaagden muizen te creëren met de genen van twee vrouwtjesmuizen. Maar in dit geval lukte het Chinese onderzoekers om een techniek te ontwikkelen waarbij de nakomelingen ook nog eens gezond bleven én zich verder (op een normale manier) konden voortplanten. Ook konden ze voor het eerst (dankzij een nog complexere manier) muisjes uit twee vaders geboren laten worden, ook al overleefde geen enkele van deze muisjes de eerste 48 uur. De resultaten werden gepubliceerd in het tijdschrift Cell Stem Cell. In eerste instantie zijn de wetenschappers vooral geïnteresseerd in het kijken naar welke genen bij zoogdieren fundamenteel vrouwelijk of mannelijk zijn, en te ontdekken welke effecten (waaronder genetische ziektes) en eigenschappen er zo ontstaan. Maar natuurlijk roept de verwezenlijking vele andere vragen op. Wanneer zal de techniek bij de mens kunnen? Zouden ook holebi-koppels uiteindelijk hun genen samen kunnen doorgeven en kinderen kunnen krijgen? We vragen het aan Christine Mummery, hoogleraar ontwikkelingsbiologie aan het Leids universitair Medisch Centrum. Volgens Mummery zijn we een stapje dichterbij het tijdperk waarbij je geen mannen meer nodig hebt voor de voortplanting…

Spectaculaire én realistische film over de eerste man op de maan

vrijdag 12 oktober 2018, 09:29 uur

Download

Het was een wetenschappelijke mijlpijl van wereldformaat: in 1969 zette de Amerikaanse astronaut Neil Armstrong als eerste mens een voet op de maan. Vandaag gaat de Hollywoodfilm 'First Man' in première, over het leven en de ruimtemissies van Armstrong. Planeetonderzoeker Edgar Steenstra bezocht de voorpremière en kreeg er kippenvel van.

Geen paniek, wel zorgen om slapende Hubble

vrijdag 12 oktober 2018, 09:23 uur

Download

Ruimtetelescoop Hubble zit in de problemen. U weet het misschien wel, dat is de telescoop die de prachtigste plaatjes maakt van ons heelal. Hubble heeft een technisch probleem en staat nu in de 'veilige modus'. Wat betekent dat? En hoe schadelijk is dit voor het onderzoek? Wij praten erover met Selma de Mink, universitair hoofddocent sterrenkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Zij is voor een vergadering bij het Space Telescope Science Institute in Baltimore: de plek waar alle gegevens van Hubble binnenkomen.

Waar ligt je pijngrens?

donderdag 11 oktober 2018, 07:00 uur

Download

Waar ligt je pijngrens? En kun je deze verleggen? Op het Betweterfestival onderzocht neurowetenschapper Marijtje Jongsma waar je pijnsgrens ligt en hoe het pijnstillende systeem van het lichaam werkt. Een reportage van Rose Heijnen vanaf het Betweterfestival.

Grote onderzoeksbeurs naar rol darmen bij autisme

woensdag 10 oktober 2018, 18:42 uur

Download

Zou autisme kunnen ontstaan door problemen in de darmen? En kun je het misschien verhelpen? Het lijkt in eerste instantie ver gezocht voor zo'n complexe diagnose. Maar een groot internationaal onderzoeksconsortium, genaamd GEMMA, heeft een onderzoekssubsidie van wel liefst 14 miljoen euro gekregen van de Europese Commissie om deze vragen verder uit te zoeken. Een van de betrokken onderzoekers is hoogleraar farmacologie Aletta Kraneveld van de Universiteit Utrecht. We vragen haar naar de huidige kennis over de mogelijke betrokkenheid van de darmen bij autisme, en hoe haar onderzoek eruit zal zien.

Focus TV: Gokken, de verborgen verslaving

woensdag 10 oktober 2018, 18:38 uur

Download

Wat gaat er mis in het gokverslaafde brein? Ex-verslaafde Feite Hofman bracht een groot deel van zijn tijd door achter de fruitautomaat. FocusTV besteedt in 'Gokken: de verborgen verslaving' aandacht aan het gokverslaafde brein. Feite Hofman is in de studio en vertelt over zijn tijd als gokverslaafde.

Nobelprijs Economie 2018: groei en klimaatdoelstellingen zijn geen tegenstrijdigheden

maandag 8 oktober 2018, 18:30 uur

Download

Dit jaar gaat de Nobelprijs in de economie naar de Amerikanen William Nordhaus en Paul Romer. Het zijn twee economen die aantonen dat duurzame groei (door de strijd tegen klimaatopwarming en innovatie) economische groei niet in de weg staan en economische groei zelfs op lange termijn kan versterken. De keuze van de winnaars is interessant. Niet alleen verscheen er eerder op de dag nog een nieuw, pijnlijk, rapport van het het klimaatpanel van de Verenigde Naties (IPCC). En de stelling dat groei en de strijd tegen klimaatverandering hand in hand kunnen gaan, lijkt in eerste instantie te contrasteren met de spanningen in het kabinet over het klimaatakkoord en de kosten er van. Is de koudwatervrees van sommige politieke partijen onterecht? Of kun je een economie daadwerkelijk kapot maken met groene bedoelingen? We vragen het aan milieu-econoom Reyer Gerlagh (Universiteit Tilburg).

Hoe verminderen we de bijwerkingen van een medicijn tegen kinderkanker?

maandag 8 oktober 2018, 07:00 uur

Download

De Wakkere Wetenschapper van deze week is Mirjam van de Velde. Zij doet in Memphis onderzoek naar de bijwerkingen van het medicijn Vincristine. Vincristine wordt gebruikt bij de behandeling van veel verschillende soorten van kinderkanker.

Wetenschapsgeschiedenis in 1000 voorwerpen: een oer-Hollandse kleibak

zondag 7 oktober 2018, 07:00 uur

Download

Verslaggeefster Rose Heijnen dook in de depots van Museum Boerhaave. Op zoek naar voorwerpen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis van de wetenschap. Vandaag bekijken we een voorwerp waarmee God naar de reservebank werd verwezen in de natuurkunde. Het bewijs daarvoor werd geleverd met behulp van een oer Hollandse kleibak uit 1722.

Column #17 van Hens Zimmerman: Exoplaneten

zaterdag 6 oktober 2018, 07:00 uur

Download

Elke week neemt geluidstechnicus en ruimtefreak Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte. Deze week: Exoplaneten.

Vogels geven ook in het wild kunstmatige liedjes door

vrijdag 5 oktober 2018, 17:30 uur

Download

Kettingzagen, fototoestellen, een autoalarm... Niets is vogels te gek. Ze zijn meesters in het imiteren van geluiden. Uit Canadees onderzoek blijkt nu dat vogels aangeleerde geluiden ook kunnen doorgeven aan hun nageslacht. Wij praten erover met bioloog en vogelaar Camilla Dreef.

Focus Radio gaat naar het Betweterfestival

vrijdag 5 oktober 2018, 07:00 uur

Download

Vanavond, vrijdag 5 oktober, word er in Tivoli Utrecht het Betweterfestival georganiseerd. Wij, Focus Radio, zijn daar bij met een podcast booth! We spreken projectleider Jessie Waalwijk en nemen het programma alvast door.

Wetenschappers schreven op wat tijdschriften wilden horen

donderdag 4 oktober 2018, 22:49 uur

Download

Opschudding in de wetenschappelijke wereld. Drie onderzoekers hebben het voor elkaar gekregen om nep-artikelen in wetenschappelijke tijdschriften te publiceren. En zij claimen nu dat de wetenschap corrupt is. Dat ligt toch iets genuanceerder, meent Daniël Lakens. Hij is universitair docent aan de Technische universiteit Eindhoven en wil de wetenschap betrouwbaarder maken.

Bewijs voor bestaan eerste exomaan stap dichterbij

donderdag 4 oktober 2018, 22:47 uur

Download

Een maan die om een planeet buíten ons eigen zonnestelsel draait, oftewel een exomaan. Amerikaanse wetenschappers denken dat ze het eerste exemplaar ooit hebben gevonden. En dat zou een belangrijke stap zijn in de zoektocht naar buitenaards leven. Wij praten erover met Daphne Stam, planeetonderzoeker aan de Technische Universiteit Delft.

Focus TV: Onkruid als reddende engel

donderdag 4 oktober 2018, 07:00 uur

Download

De kroosvaren Azolla blijkt niet alleen maar onkruid. Het plantje heeft wondere verricht voor ons klimaat. Focus TV heeft een aflevering gemaakt over het plantje Azolla. Met presentatrice Elisabeth van Nimwegen en Ellen de Bruin, schrijfster van het boek 'Onder het ijs', die over de expeditie gaat waar veel bekend werd over Azolla, zijn te gast.

De Nobelprijs voor Chemie 2018: Spelen met evolutie

woensdag 3 oktober 2018, 20:16 uur

Download

Het klinkt wat vreemd. Enzymen planten zich niet voort en leven ook niet. En toch zijn enzymen (indirect) onderworpen aan evolutie. Enzymen zijn complexe moleculen die levende wezens aanmaken zodat ze chemische processen op gang brengen. Talloze processen in ons lichaam, waaronder bijvoorbeeld het verteren van voedsel, vinden plaats dankzij enzymen. Aanpassingen in het genetisch materiaal van levende wezens kunnen daarom ook voor aangepaste enzymen zorgen. De Amerikaanse ingenieurs Frances Arnold en de Nederlander Pim Stemmer hebben het met bacteriën voor elkaar gekregen om die aanpassing van enzymen (normaal gesproken een proces van maanden tot eeuwen) te herleiden naar een proces dat een aantal dagen duurt. Het toepassingsgebied van die nieuwe en aangepaste enzymen is enorm. In de geneeskunde (nieuwe medicijnen), in de sector van de hernieuwbare energie (biobrandstof uit afval, waterzuivering), de voedingsindustrie. Al deze domeinen gebruiken gretig deze nieuwe en meer efficiënte enzymen. Pim Stemmer is in 2013 overleden (en heeft in Nederland weinig bekendheid genoten). Maar Arnold is vanaf vandaag de vijfde vrouw die ooit een Nobelprijs in de Chemie wint. Dat doet ze, samen met de Brit Gregory Winter en de Amerikaan George Smith, die medische producten uit bacteriofagen (virussen die bacteriën aanvallen) wisten te herleiden. Het Nobelprijs-comité vermeldt Stemmer uitdrukkelijk meerdere malen in de argumentatie. We zetten de verwezenlijking van Arnold en Stemmer in de schijnwerpers met Bert Weckhuysen, hoogleraar anorganische Chemie en Katalyse aan de Universiteit Utrecht.

Sylvia Holla onderzocht wat het betekent om model te zijn

woensdag 3 oktober 2018, 16:30 uur

Download

De rol van modellen is aan het veranderen. Schoonheid wordt steeds belangrijker, onder andere door social media. Sylvia Holla promoveerde onlangs aan de Universiteit van Amsterdam op haar onderzoek naar 'Het werkende leven van modellen' in de fashion-industrie.

De Nobelprijs voor Fysica 2018: Baanbrekende laser-innovaties

dinsdag 2 oktober 2018, 19:10 uur

Download

In science-fiction-films worden lasers vaak domweg ingezet om de wereld te vernietigen. Maar de Nobelprijzen voor Fysica laten vandaag goed zien dat lasers in de realiteit veel nuttiger en cooler kunnen zijn dan dat. De Canadese Donna Strickland (na 55 jaar nog eens een vrouw die in de Fysica-categorie wint!) en Fransman Gerard Mourou krijgen de Nobelprijs voor de zogenaamde CPA-techniek die ze bedachten. CPA is een manier om op een zeer korte tijd, erg intensieve lichtimpulsen uit te kunnen sturen. De techniek is onder andere handig om bepaalde oogcorrecties uit te kunnen voeren zonder delen van het oog (zoals het hoornvlies) onbedoeld te beschadigen. De twee fysici delen de prijs met de 96 jarige(!) Amerikaan Arthur Ashkin. Hij toonde voor het eerst aan dat je zeer kleine objecten (van bacteriën tot moleculen en atomen) kunt vangen en verplaatsen met zogenaamde optische pincetten: zeer geconcentreerde lichtstralen die een object vasthouden wanneer je er op schijnt. Voor Nederlands biofysicus Marileen Dogterom (Tu Delft) zijn die optische pincetten (of in het Engels 'Optical Tweezers') onmisbaar voor haar beroep. We praten met Dogterom over de betekenis van eindelijk nog eens een vrouwelijke winnaar in de categorie Fysica te hebben, en de werking van de optische pincetten.

Datawandeling met minster Van Engelshoven

dinsdag 2 oktober 2018, 15:05 uur

Download

Er hangen overal camera's. Iedereen kan op ieder moment van de dag in de gaten gehouden worden. Niet alleen door die camera's maar ook door ons gedrag op internet, door de bonuskaarten die we hebben, door de poortjes op het station. Professor Liesbet van Zoonen van het Centre for Bold Cities wil dat burgers bewuster worden van de gevaren en de voordelen van het verzamelen van al die gegevens. Vandaag was Van Zoonen op het ministerie van onderwijs en daar presenteerde ze een spel dat daarbij moet helpen. Én ze nam de minister en een aantal schoolkinderen mee op een zogeheten 'datawandeling'. Tijdens het weekend van de wetenschap kunt u zelf ook een data-wandeling maken. Bijvoorbeeld hier op het Media Park in Hilversum, of in Almere, Den Haag of Amsterdam. En tijdens dat weekend openen ook allerlei instellingen hun deuren. Kijk voor meer informatie op www.weekendvandewetenschap.nl

De Nobelprijs voor Geneeskunde 2018: Immuuntherapie

maandag 1 oktober 2018, 22:14 uur

Download

Het is opnieuw zover. Vanaf deze week worden de winnaars bekendgemaakt van de Nobelprijzen, de meest prestigieuze prijs op aarde. In de categorie Geneeskunde zijn twee immunologen de gelukkige winnaars: de Amerikaan James P. Allison en de Japanner Tasuku Honjo. Beiden staan aan de basis van de immunotherapie of immuuntherapie, een veel belovende therapie waarbij het immuunsysteem wordt aangepast om kanker beter te bestrijden. Immuuntherapie is vaak nog geen vervanger van meer klassiekere behandelmethodes zoals bestraling, chemotherapie en medicijnen. Maar het biedt onderzoekers de kans om sommige kankers op een extra efficiënte manier terug te dringen. Volgens Medisch oncoloog Marleen Kok van het Antoni van Leeuwenhoek Instituut (NKI) bezoeken ongeveer dagelijks zestig mensen het instituut om een of andere vorm van immuuntherapie te krijgen. Zelf zoekt Kok naar betere manieren om ons immuunsysteem tegen borstkanker in te zetten (want dat lukt nog niet zo goed). Ze vertelt aan ons wat we nu al aan immuuntherapie te danken hebben en waar nog ruimte voor verbetering is.

Nieuwe integriteitscode voor wetenschappers

maandag 1 oktober 2018, 13:48 uur

Download

Diederik Stapel zoog onderzoeksresultaten uit zijn duim. De Amerikaanse voedingspsycholoog Brian Wansink verloor onlangs zijn hoogleraarschap omdat hij goochelde met getallen. En gisteren kondigde de universiteit Tilburg een onderzoek aan naar een omstreden promotie naar salafisme. Het doet het vertrouwen in de wetenschap geen goed, dit soort zaken. Vanaf aanstaande maandag is er nu een nieuwe versie van de integriteitscode voor wetenschappelijk onderzoek. Wij praten erover met Daniël Lakens, psycholoog en universitair docent aan de Universiteit Eindhoven. Hij zet zich in voor betrouwbaarder onderzoek en geeft les over deze code.

Hoe kunnen we Alzheimer eerder ontdekken?

maandag 1 oktober 2018, 07:00 uur

Download

Zoals elke week geven we het podium aan een gepromoveerde wetenschapper. Na jarenlang gezwoegd te hebben op een onderzoek, is het dan nu eindelijk klaar. Tijd om de resultaten aan het grote publiek te laten horen tijdens de rubriek Het Lekenpraatje. Te gast vandaag is Sander Verfaillie. Eerder deze maand promoveerde hij bij het Amsterdam UMC op zijn onderzoek naar vroegdiagnostiek bij de ziekte van Alzheimer.

De toekomst van kunstmatige intelligentie

zondag 30 september 2018, 07:00 uur

Download

We praten met Jane van Laar, maakster van het programma Nieuwsuur over hun nieuwe serie over de toekomst van kunstmatige intelligentie. Wat gebeurt er wanneer robots onderdeel van ons dagelijks leven uit gaan maken? En hebben wij daar nog iets over te zeggen?

Column #16 van Hens Zimmerman: Voyager ruimtesondes

zaterdag 29 september 2018, 07:00 uur

Download

In zijn wekelijkse column neemt ruimtefanaat en geluidstechnicus Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte. Met deze week: de Voyager ruimtesondes. Deze ruimtesondes hebben platen aan boord met allerlei soorten geluiden en muziek, bedoeld voor buitenaardse beschavingen...

Mensen en wilde dieren gaan wél samen

vrijdag 28 september 2018, 07:00 uur

Download

Je tuin ligt overhoop of je koelkast is leeg: het is een van de risico’s als je in de buurt woont van wilde dieren. Susan Boonman is vorige week gepromoveerd aan de Wageningen universiteit op de vraag: Hoe kunnen mensen nou het best samenleven met wilde dieren? Ze onderzocht het beleid voor het beheer van wilde zwijnen op de Veluwe en zwarte beren in Colorado in de VS. Volgens haar is het afschieten van duizenden zwijnen per jaar op de Veluwe geen slimme manier van wildbeheer.

Unieke Nederlandse doorbraak in zelfvouwend materiaal

donderdag 27 september 2018, 20:32 uur

Download

Een landkaart of servet juist opvouwen. De laatste restjes vla of tandpasta uit het pak of tube krijgen. Het gaat allemaal niet vanzelf. Je moet het een aantal keer achter elkaar doen, en ook nog eens op de goede manier. We staan er vaak niet bij stil. Maar materiaal dat vanuit zichzelf netjes meerdere keren naar binnen opvouwt is zo complex dat er niet veel natuurlijke processen zijn die het doen.* Fysici van AMOLF (het onderzoeksinstituut naar functionele materialen), de Universiteit Leiden en de Universiteit Amsterdam zijn er na jarenlang onderzoek in geslaagd om het nu kunstmatig te ontwikkelen. Eerder maakten ze al een kubus die zich (maar) één keer naar binnen opvouwt en waarbij een smiley verschijnt. Nu maakten ze het complexer, met een vierkant rubberen rooster dat zichzelf in meerdere stappen kan opvouwen door er een enkele keer op te duwen. (Opnieuw uitvouwen is ook mogelijk.) De uitvinding staat nu in de nieuwste editie van het prestigieuze wetenschappelijke tijdschrift Nature. Martin van Hecke, hoogleraar in de organisatie van wanordelijke materialen (Amolf en Universiteit Leiden) en een van de betrokken onderzoekers, legt uit waarom de techniek op termijn vele nuttige toepassingen kan hebben. * Het vouwen van eiwitten is bijvoorbeeld een uitzondering.

Kweekvlees moet zónder kalverbloed worden gemaakt

donderdag 27 september 2018, 11:53 uur

Download

Het zou veel diervriendelijker en duurzamer zijn dan gewoon vlees. En tegemoet kunnen komen aan wereldwijd groeiende vraag naar vlees. We hebben het over kweekvlees. Over stamcellen van koeien, eenden of andere dieren, die in het lab zijn opgekweekt tot bijvoorbeeld hamburgers. In mei hadden we het hier in Nieuws en Co nog over. Toen startte de denktank 'Next Nature Network' een petitie om de introductie van kweekvlees te versnellen. Zij boden die petitie vanmiddag aan in de Tweede Kamer, toen was er namelijk een hoorzitting over kweekvlees. Wij hebben contact met Jan van der Valk, hoofd van het centrum voor alternatieven voor dierproeven van de Universiteit Utrecht. Hij was ook een van de sprekers tijdens die hoorzitting.

Sebastiaan Krijt over het ontstaan van planeten

donderdag 27 september 2018, 07:00 uur

Download

Sebastiaan Krijt is onderzoeker aan de Universiteit van Arizona en onderzoekt het ontstaan van planeten. Hoe kan het dat planeten zo van elkaar verschillen, en hoe ontstaan ze?

Wat doen we met ons radioactieve afval?

woensdag 26 september 2018, 11:31 uur

Download

Kerncentrales en ziekenhuizen produceren heel veel radioactief afval. En de afvalberg wordt de komende jaren alleen maar groter, en de al bestaande opslagplekken verouderen in rap tempo. De Nederlandse overheid zit met dat gevaarlijke afval in haar maag. Want hoe bewaar je radioactieve stof als die minstens 100.000 jaar ongestoord moet blijven liggen omdat het anders een enorm gevaar oplevert voor mens en omgeving? Te gast zijn Elisabeth van Nimwegen en Manfred van Eijk, die voor woensdag 26 september in het televisieprogramma Focus aandacht besteden aan de groeiende radioactieve afvalberg.

Omstreden onkruidverdelger vermindert weerstand bijen

dinsdag 25 september 2018, 19:18 uur

Download

In tegenstelling tot wat er soms geroepen wordt is er geen wetenschappelijk bewijs voor de claim dat glyfosaat, een herbicide (product om planten te verdelgen), bij de mens kanker zou veroorzaken. Maar dat betekent nog niet dat het product geen andere effecten op het milieu kan hebben. Een nieuwe Amerikaanse studie uit het wetenschappelijke tijdschrift PNAS laat zien dat het product (dat bijvoorbeeld in het verdelgingsmiddel Roundup zit) verschillende darmbacteriën bij de bij kan uitdunnen. Op zich maakte het glyfosaat de bijen niet ziek. Maar wanneer de onderzoekers een parasitaire bacterie op de bijen losliet, merkten ze dat de bijen met een door glyfosaat verstoorde darmflora sneller stierven in vergelijking met bijen bij wie hun darmflora niet verstoord werd. Dat is een betekenisvolle uitkomst, aangezien glyfosaat traditioneel wordt geclassificeerd als een product dat uitsluitend planten treft. Maar indirect kan het dus ook een nadelig effect op insecten hebben. Dit onderzoek werd desondanks hoofdzakelijk als experiment in het lab (een kunstmatige omgeving) uitgevoerd. Mogen we dan stellen dat glyfosaat ook in de dagelijkse realiteit een negatief effect op bijen en insecten heeft? We vragen het aan, Belgisch bijenonderzoeker Ivan Meeus van de Universiteit Gent.

Jongeren weerbaarder maken en ze uit de jeugdzorg houden

maandag 24 september 2018, 17:44 uur

Download

Hoe gaat het met de Nederlandse jeugd? Uit onderzoeken komt zowel naar voren dat jongeren meer prestatiedruk en stress ervaren als dat de Nederlandse jeugd het gelukkigst van Europa is. Hoe valt dat met elkaar te rijmen? Welke jongeren ontwikkelen zich goed óndanks de druk? En wie lopen het risico om psychische problemen te ontwikkelen? Daar wil Marloes Kleinjan tijdens haar hoogleraarschap achter komen. Volgende week spreekt ze haar oratie uit als hoogleraar mentale gezondheidsbevordering van jeugd aan de Universiteit Utrecht vanuit het Trimbos instituut.

Kunstmatige menselijke eicellen stap dichterbij

maandag 24 september 2018, 17:44 uur

Download

Eicellen uit het lab die met een zaadcel erbij uit kunnen groeien tot een levensvatbaar en gezond embryo: dát is de heilige graal van het voortplantingsonderzoek. Bij muizen is het al gelukt en wetenschappers zijn nu hard op weg om dit ook bij de mens mogelijk te maken. Wij praten erover met Sjoerd Repping, hoogleraar voortplantingsbiologie aan het Amsterdam UMC.

Voorspellen hoe snel je oud wordt

maandag 24 september 2018, 07:00 uur

Download

Kun je voorspellen wie er over tien jaar niet meer zelf boodschappen kan gaan doen? Andrea Maier denkt van wel. Zij doet in Australië onderzoek naar de bestrijding van lichamelijke achteruitgang. Want hoe kan het dat sommige mensen al op hun zestigste met een rollator lopen, en anderen van negentig nog zelf naar de supermarkt gaan? En belangrijker nog, wat kunnen we doen om die achteruitgang tegen te gaan?

FocusTV: Als je stinkt en niets meer ruikt

zondag 23 september 2018, 07:00 uur

Download

Wat voor invloed heeft geur op je leven? Als je niet meer kunt ruiken of stinkt, kijk je dan anders tegen geur aan? In deze aflevering van FocusTV praten we met Kirsten Jaarsma, die niet meer kan ruiken, en met Dirk de Bekker, die een tv-uitzending maakte over het fenomeen geur.

Column #15 van Hens Zimmerman: Turen in de diepte

zaterdag 22 september 2018, 07:00 uur

Download

Hens Zimmerman vertelt over hoe we terug in de tijd kunnen kijken door naar sterrenstelsels te kijken die heel ver van ons af staan. Zien we het licht van alle objecten in het heelal? En wat zien beschavingen aan de rand van het zichtbare heelal? Verder kijken we naar het begin van het heelal: de Big Bang.

1000 voorwerpen: een honderd jaar oud wiskundemodel

vrijdag 21 september 2018, 07:00 uur

Download

Deze week duiken we de krochten van museum Boerhaave in, op zoek naar een bijzonder wiskundemodel. Zulke modellen werden vorige eeuw gebruikt bij het wiskundeonderwijs aan de universiteit. Dit model, van een ontwikkelbaar schroefoppervlak, is door een student aan hoogleraar Pieter van Geer geschonken. Het bijzondere is dat Van Geer zelf wiskunde juist helemaal niet als stoffelijke wetenschap zag.

Vormen 'zombiecellen' de heilige graal in de strijd tegen Alzheimer?

donderdag 20 september 2018, 19:25 uur

Download

Onderzoekers van de Amerikaanse Mayo Clinic (Minnesota) hebben voor een belangrijk inzicht gezorgd in de strijd tegen Alzheimer en en de ziekte van Pick, een speciale vorm van dementie. Door bij muizen zogenaamde senescente cellen (ook wel zombiecellen genoemd) in het brein te verwijderen, konden de onderzoekers een aantal typische symptomen die met de cognitieve ziektes samenhangen terugdringen. Het gewicht van de hersenen bleef stabiel, de ontsteking van de hersencellen werd teruggedrongen, de (met Alzheimer nauw geassocieerde) neurofibrillaire knopen werden niet meer gevormd, en het belangrijkste van allemaal: het geheugen ging niet meer achteruit. Senescente cellen in het brein komen voort uit de zogenaamde glia-cellen, oftewel de cellen die rond de hersencellen liggen en deze cellen verzorgen. Deze gliacellen (waaronder astrocyten en microglia) vormen zich tot senescente cellen door invloed van misvormde tau-eiwitten. Senescente cellen worden 'zombiecellen' genoemd, omdat ze zich niet verder vermenigvuldigen, maar ook niet dood gaan of verdwijnen. Een genezing van cognitieve ziektes bij de mens is er hiermee natuurlijk nog lang niet, maar het is de eerste keer dat er een oorzakelijk verband werd aangetoond tussen het verwijderen van senescente cellen en het tegengaan van cognitieve ziektes. Zouden deze cellen dan eindelijk die langverwachte doorbraak vormen in de moeizame strijd tegen Alzheimer en andere gerelateerde ziektes? We vragen het aan Paul Lucassen, hoogleraar neurobiologie aan het Swammerdam-instituut van de Universiteit van Amsterdam. De resultaten werden gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Er was overigens een Nederlandse wetenschapper bij dit onderzoek betrokken: Jan van Deursen, die als hematoloog aan de Mayo Clinic verbonden is.

Heeft piekeren invloed op je lichaam?

donderdag 20 september 2018, 07:00 uur

Download

In de rubriek het Lekenpraatje krijgen recent gepromoveerde wetenschappers de ruimte om hun onderzoek aan het grote publiek te presenteren. Deze week spreken we Caroline Schlinkert. Zij promoveerde eerder deze maand in de klinische psychologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Het onderzoek laat zien wat de gevolgen van piekeren zijn op je lichaam. Dit is op verschillende factoren getest, waaronder op veranderingen in het eetpatroon.

Ook deze prinsjesdag blijft wetenschap zwaar ondergefinancierd

woensdag 19 september 2018, 20:15 uur

Download

Het klinkt als een fors bedrag. 248 miljoen euro dat het kabinet extra aan wetenschappelijk onderzoek voorziet. Toch klagen de de Vereniging van Samenwerkende Universiteiten (VSNU) en het Rathenau Instituut in de Volkskrant dat dit opnieuw ruim onvoldoende is. Er bestaan inderdaad een groot aantal problemen met de huidige wetenschapsfinanciering. Universiteiten ervaren grote problemen in het financieren van onderzoek doordat hun budget wordt opgeslokt door een enorme toename aan studenten. De extra investering die nu wordt gegeven wordt gedeeltelijk gecompenseerd door een extra bezuiniging die universiteiten en hogescholen moeten verwerken. En bovenal doet Nederland het al jaren ondermaats in financiering van onderzoek en ontwikkeling. Momenteel investeert het 2.1 procent van haar economie (BBP) hierin. Het kabinet liet al weten dat ze haar eigen norm van 2.5 procent niet zal halen, terwijl dit eigenlijk volgens de Europese norm 3 procent zou moeten zijn. Om die kloof te overbruggen zouden er miljarden euro's (van zowel overheid als bedrijven) moeten komen. Wim van Saarloos is de nieuwe president van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW), het wetenschappelijke adviesorgaan voor de Overheid. We vragen aan hem wat de huidige knelpunten in de wetenschapsfinanciering zijn en de kansen die Nederland hierdoor mist.

Islamitische Boybands, ja ze bestaan

dinsdag 18 september 2018, 07:00 uur

Download

In onze rubriek 'De Wakkere Wetenschapper' bellen we Antropoloog Bart Barendregt. Hij doet onderzoek naar de Islam en populaire cultuur, en is daarvoor nu in Indonesië. Hij in onder andere geïnteresseerd in islamitische boybands.

Ingenieuze robot DelFly Nimble imiteert vlieg met grote precisie (en schoonheid)

maandag 17 september 2018, 18:00 uur

Download

Na er meer dan drie jaar aan gewerkt te hebben pakken de TU Delft en Wageningen University uit met de DelFly Nimble, een klapwiekend dronetje dat de vliegmechanismes van de fruitvlieg kan nabootsen (en die laatste is 55 keer kleiner). Het is niet enkel om de schoonheid dat hij op de cover van het prestigieuze wetenschapstijdschrift Science staat. Dankzij de DelFly Nimble hebben de onderzoekers weten te achterhalen hoe fruitvliegen van richting kunnen veranderen en objecten (zoals de vliegenmepper) kunnen ontwijken. De praktische kennis die hieruit voortvloeit is voor zowel biologen als ingenieurs erg nuttig. Eerdere versies van de Delfly beschikten over een ingebouwde camera en konden autonoom vliegen. Guido de Croon is onderzoeksleider van het Dronelab in Delft. Hij gaf samen met Matej Karasek een demonstratie aan verslaggever Karin Alberts.

Wetenschapsgeschiedenis in 1000 voorwerpen: De oogmodellen van Thibert

maandag 17 september 2018, 07:00 uur

Download

Iedere week gaan we op zoek naar een voorwerp dat van belang was in de geschiedenis van de wetenschap. We gaan naar het jaar 1844. Het jaar dat Fransman Felix Thibert gipsmodellen maakten van afschuwelijke oogziektes. Handig voor studenten, die konden zo de ziektes bestuderen, ook als ze die niet in het echt tegenkwamen. Rose Heijnen bekijkt de ogen samen met conservator Mieneke te Hennepe.

De Mexicaanse drugsoorlog: 'Een van de bloedigste en wreedste conflicten die ik heb gezien'

zondag 16 september 2018, 07:00 uur

Download

Teun Voeten is al dertig jaar oorlogsfotograaf, van Bosnië tot Rwanda, Syrië tot Irak. Hij fotografeerde ook de Mexicaanse drugsoorlog, een van de bloedigste en wreedste conflicten van deze tijd. Sinds 2006 kostte de Mexicaanse drugsoorlog bijna 200.000 mensen het leven. Hij vond dit conflict als Antropoloog zo fascinerend dat hij besloot het te gaan onderzoeken. Teun Voeten promoveert volgende week in Leiden. De titel van zijn proefschrift: 'Het Mexicaanse Drugsgeweld: Hybride Oorlogsvoering, Roofkapitalisme en de Logica van Wreedheid.'

Column #14 van Hens Zimmerman: Waarnemen in de achtertuin

zaterdag 15 september 2018, 07:00 uur

Download

Elke week neemt geluidstechnicus en ruimtefreak Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte. Deze week alles over sterren kijken vanuit je eigen achtertuin. Hens neemt ons mee op een van zijn eigen nachtelijke waarnemingen vanuit zijn vakantieadresje in Zuid-Frankrijk.

Dit zijn de (maffe) winnaars van de Ig Nobelprijzen 2018

vrijdag 14 september 2018, 17:34 uur

Download

Achtbanen die goed zijn tegen nierstenen, menselijk speeksel als boenmiddel, impotentie detecteren met postzegels. Het was opnieuw een rijke oogst dit jaar bij de uitreiking van de Ig Nobelprijzen, de jaarlijkse parodie op de Nobelprijs, waarbij prijzen worden uitgereikt voor onderzoeken die eerst grappig zijn en daarna aan het denken zetten. Kees Moeliker, bioloog en directeur van het Natuurhistorisch museum van Rotterdam, won de prijs voor zijn onderzoek naar necrofiele homoseksualiteit bij eenden. Sindsdien is hij Europees jurylid en mede-organisator van het event. We overlopen met hem een aantal van de winnende onderzoeken. Interessant is dat de organisatoren volgens Moeliker moeilijk in staat zijn om de (duizenden) ingezonden genomineerde onderzoeken inhoudelijk te controleren of de resultaten te herhalen. Lachen en nadenken komt dus op de eerste plaats, maar enige voorzichtigheid is eveneens geboden.

Wie stopt de vechtrobot?

vrijdag 14 september 2018, 07:00 uur

Download

Er zijn drones die zelf doelwitten uitkiezen en beslissen wie ze moeten doden. Er zijn op afstand bestuurbare mini tanks. Raketten op basis van kunstmatige intelligentie. Eigenlijk allemaal robotwapens, waarbij niet de mens, maar de robot de keuze maakt of iemand dood moet of niet. Dit wordt ook wel de derde revolutie in de oorlogsvoering genoemd (na de uitvinding van het buskruit en kernwapens). Prominenten als Stephen Hawking en Elon Musk en vele anderen pleiten bij de VN voor een verbod op deze robotwapens zonder menselijke controle. Dinsdag in focus tv een reportage gemaakt door regisseur Jeroen Kortschot, we praten met hem over robotwapens.

Dit is de oudste tekening ooit gevonden

donderdag 13 september 2018, 19:21 uur

Download

In een grot in Zuid-Afrika is een steen ontdekt met daarop de oudste tekening die ooit gevonden is. Meer dan 70.000 jaar oud is hij. En wat opvalt, verschillende media zien in die tekening een hashtag, oftewel het hekje dat je op je telefoon kunt vinden en ook veel op social media gebruikt wordt. Gerrit Dusseldorp, prehistorisch archeoloog aan de Universiteit Leiden, kent de mensen die de ontdekking hebben gedaan goed en heeft in opdracht van hen ook onderzoek gevoerd in de grot (de zogenaamde Blombosgrot te Kaapstad). Het is niet de oudste afbeelding die ooit gevonden werd. Die vind je gegraveerd op een schelp die op Java ontdekt werd en nu in Naturalis licht. Maar dat mensen verfpatronen begonnen aan te brengen in plaats van te graveren is volgens Dusseldorp een nieuw hoofdstuk in de cultuurgeschiedenis. Verfstrepen kun je immers niet zomaar maken. En daarin was de Homo Sapiens uit Zuid-Afrika dus misschien wel de eerste. En ook opvallend: alle eerste prehistorische gravures en tekeningen bestonden uit rechte lijntjes die evenwijdig lopen of elkaar kruisen. Met Dusseldorp proberen we daarom het mysterie achter de lijnen en de tekening te achterhalen.

Radiotelescoop Westerbork bestaat 50 jaar

donderdag 13 september 2018, 07:00 uur

Download

De radiotelescoop van Westerbork is de grootste van Europa en bestaat deze week 50 jaar. Donderdag was er een feestje waarbij ook de vernieuwde 'lens' van de telescoop werd onthult. We bellen met sterrenkundige Tom Oosterloo. Hij werkt al 20 jaar met de radiotelescoop.

Je lichaamsklok meten wordt makkelijker

woensdag 12 september 2018, 19:25 uur

Download

We staan er niet altijd bij stil. Maar naast het gewone uur, heeft ons lichaam ook een eigen klok, het zogenaamde circadiane ritme. Voor deze ontdekking werd vorig jaar nog de Nobelprijs voor geneeskunde uitgereikt. Want onze lichaamsklok bepaalt niet alleen mee wie een nachtraaf of een vroege vogel is, ook tal van lichaamsprocessen (hartslag, spijsvertering, concentratie) en psychologische effecten worden door deze klok gereguleerd. Amerikaanse onderzoekers hebben nu een bloedtest ontwikkeld die deze klok niet alleen sneller, maar ook veel nauwkeuriger kan meten. Op basis van twee bloedsamples dat je laat trekken, controleert het computerprogramma op de aanwezigheid van 40 biomarkers. Die biomarkers bestaan uit zogenaamde RNA-moleculen, moleculen die de cellen het lichaam in sturen om het instructies te geven over hoe het moet functioneren en wat er gebouwd moet worden. Door te kijken wanneer en welke RNA-moleculen zich in het bloed bevinden kan het programma met een vrij nauwkeurige zekerheid (minstens onder de twee uur) onze lichaamstijd vertellen. Deze doorbraak werd in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS gepubliceerd. Het zal nog een tijdje duren voordat de test voldoende ontwikkeld en toegankelijk is (tot nu werd ze voorlopig alleen op gezonde personen uitgetest), maar ze zou na verdere fine-tuning niet alleen een grote medische, maar misschien ook wel een grote maatschappelijke impact kunnen hebben. Chronobioloog Roelof Hut (Universiteit Utrecht) legt ons uit waarom.

Anna Akhmanova en Marileen Dogterom ontvangen Spinozapremie

woensdag 12 september 2018, 15:00 uur

Download

Vier wetenschappers ontvangen vandaag de Spinozapremie, de hoogste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap. Alle winnaars krijgen voor hun onderzoek 2,5 miljoen euro. Twee van de winnaars zijn de Utrechtse celbioloog Anna Akhmanova en de Delftse bionanowetenschapper Marileen Dogterom. Ze doen beide vanuit hun eigen invalshoek onderzoek naar het skelet van een cel.

Miljoenen mensen horen stemmen

woensdag 12 september 2018, 13:23 uur

Download

Vandaag gaat in Den Haag het 10e Internationale Congres Stemmen Horen van start. Met dit congres willen de organisatoren aandacht geven aan mensen die stemmen in hun hoofd horen. En dat zijn er meer dan u denkt. Zo’n 13% van alle Nederlanders heeft namelijk wel eens stemmen gehoord. We bellen hierover met een van de organisatoren van het congres, Yvonne Doornbos.

Boren naar gezonken continent Zeelandia

woensdag 12 september 2018, 07:00 uur

Download

Een internationaal team van wetenschappers heeft boringen uitgevoerd naar het 'gezonken continent' Zeelandia. Bij de boringen werden gesteentes boven water gehaald van het continent, dat ongeveer twintig miljoen jaar geleden afbrak van Australië en in zee zonk. Door de gesteentes te bestuderen hopen de wetenschappers meer inzicht te krijgen in het vroegere klimaat van Zeelandia. Margot Cramwinckel was mee op de wetenschappelijke expeditie.

Een beetje bloed kan het huidherstel op gang brengen

dinsdag 11 september 2018, 18:55 uur

Download

Een opmerkelijke studie uit het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. Onderzoekers van de TU Eindhoven zijn er samen met Noorse wetenschappers uit Oslo in geslaagd om een cruciaal deel van het herstelmechanisme van de huid op gang te laten brengen zonder een wonde te maken. Daarvoor werkten ze met zogenaamde keratinocyten, oftewel de cellen die aan de buitenkant van je huid zitten en een belangrijke rol bij het herstel van de huid spelen. In het lab begonnen deze cellen (nadat ze eerst een tijdje geen bloed meer hadden gekregen) spontaan met het herstelmechanisme nadat ze met bloed(serum) in aanraking kwamen. De cellen begonnen te bewegen en daarna te groeien. De ontdekking betekent niet dat je rimpels of littekens opeens kunt doen verdwijnen door er bloed op te smeren. Daarvoor spelen er nog andere mechanismes mee. Maar het toont wel aan dat een wonde in principe niet nodig is om een belangrijk deel van het huidherstel op gang te laten brengen. De kennis van hoe dit mechanisme op gang komt zou op lange termijn nuttig kunnen zijn voor het behandelen van wonden of blauwe plekken die maar niet lijken te genezen. We praten met universitair docent technische natuurkunde Liesbeth Janssen van de TU Eindhoven, die ook aan dit onderzoek meewerkte.

Praten leerkrachten anders tegen eentalige kinderen, dan tegen meertalige?

dinsdag 11 september 2018, 07:00 uur

Download

De Wakkere Wetenschapper van deze week is Annegien Langeloo. Op dit moment zit zij in de VS voor onderzoek naar de interactie tussen leraren en tweetalige kinderen. "Ik wilde graag weten of leerkrachten tegen eentalige kinderen anders praten dan tegen meertalige kinderen.”

Strijd tegen arme biodiversiteit duinen

maandag 10 september 2018, 18:32 uur

Download

Beschadigde duinen zijn in tegenstelling tot sommige andere ecosystemen niet makkelijk te herstellen. Dat is niet onbelangrijk, aangezien ze vooral in natuurgebieden garant staan voor een rijke biodiversiteit. Om deze grote kwetsbaarheid tegen te gaan, probeert het nieuwe onderzoeksplatform TERRA-Dunes te kijken of een verschillende samenstelling van de bodem (met daarbij verschillende schimmels en bacteriën in die bodem) ook niet tot een makkelijke groei van bepaalde planten kan zorgen. Verslaggever Joris van de Kerkhof bezocht het terrein van waterleidingsbedrijf en natuurbeheerder Dunea. Hij polste naar de verwachtingen bij onderzoekers Martijn Bezemer (Instituut voor Biologie), Nadia Soudzilovskaia (Centrum voor Milieuwetenschappen) en Harrie van der Hagen (Dunea).

Wetenschapsgeschiedenis in 1000 voorwerpen: een magische kegel

maandag 10 september 2018, 07:00 uur

Download

Voor de rubriek 'Wetenschapsgeschiedenis in 1000 voorwerpen' gaan we deze week terug naar de 18e eeuw; de tijd waarin wetenschappers in fysische kabinetten allemaal spectaculaire natuurkundige en scheikundige proefjes demonstreerden. Conservator Bart Grob laat een van die proefjes zien en demonstreert hoe een kegel niet naar beneden, maar omhoog rolt...

Wat moet je doen als het bliksemt?

zondag 9 september 2018, 07:00 uur

Download

Voor de een is bliksem prachtig, voor de ander angstaanjagend. Kunnen we ons wapenen tegen dit indrukwekkende, ontzagwekkende - en steeds vaker voorkomende - natuurfenomeen? Wat weten we al en vooral: wat weten we nog niet? Bliksemboer Erik Sijbring vertelt: "Ik ben er niet bang voor, maar heb er wel respect voor."

Column #13 van Hens Zimmerman: raadselachtige planeten

zaterdag 8 september 2018, 07:00 uur

Download

Elke week neemt Hens Zimmerman je mee naar de ruimte. Deze week bespreekt hij de verschillende mysteries rondom planeten in ons zonnestelsel en daarbuiten.

Waar staat Nederland in het maken van robotwapens?

vrijdag 7 september 2018, 20:58 uur

Download

Robot-raketten die zelfstandig vijanden opsporen en zich erop storten, autonome vliegende handgranaten en computergestuurde richt-systemen... Op het slagveld is de robot in opmars. Het NTR-wetenschapsprogramma Focus (NPO2) deed onderzoek naar de ontwikkeling van automatische wapens en de rol van de Nederlandse overheid hierin. De aflevering is volgende week woensdag (12 september) om 20.45 op NL te bekijken. Maar Gerda Bosman, eindredacteur van het het programma, is zo vriendelijk om ons al een voorproefje te geven.

Raar maar waar: muzikanten die elkaar allemaal horen, spelen makkelijker te snel

vrijdag 7 september 2018, 19:39 uur

Download

Toch is het elkaar opjutten geen fenomeen dat enkel beperkt is tot de muziek. In situaties zoals sport, verkeer, of dans gebeurt het regelmatig dat de acties van een groep het individu sneller willen doen bewegen. Denk bijvoorbeeld aan het dwingende gevoel dat je krijgt wanneer een andere auto je op de snelweg inhaalt of aan het jachtige begin van een lange afstandswedstrijd (waarbij de deelnemers dankzij elkaar sneller rennen dan ze in principe hadden voorzien). Socioloog Arnout van de Rijt (Universiteit Utrecht) was daarom erg benieuwd naar de situaties wanneer muzikanten elkaar onbedoeld beginnen op te jutten. De resultaten van zijn experimenten werden gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Plos One. Hij ontdekte dat muzikanten het beste het tempo konden vasthouden wanneer ze slechts naar 1 leidende muzikant in het orkest konden luisteren en de anderen niet hoorden. Het maakt meteen duidelijk waarom bijvoorbeeld een dirigent een belangrijke rol heeft in het orkest.

Chauffeurs wensen gezondere levensstijl

vrijdag 7 september 2018, 07:00 uur

Download

Vrachtwagenchauffeurs staan niet echt bekend om hun gezonde leefstijl. Je denkt eerder aan een buik en een bal gehakt dan aan sportende chauffeurs met gezonde salades. Maar wat blijkt nu uit een promotieonderzoek van de Radboud universiteit: chauffeurs willen wel graag gezond leven maar het wordt ze heel erg moeilijk gemaakt. Anniek Boeijinga promoveerde onlangs op dit onderzoek.

Wie o wie zorgde voor een lek in het Internationaal Ruimtestation?

donderdag 6 september 2018, 18:28 uur

Download

Het Internationaal ruimtestation ISS, de allerhoogste plek waar je nog levende mensen vindt, is de afgelopen dagen een plaats vol mysterie geworden. Een aantal dagen geleden kreeg de bemanning te horen dat er ergens een lek aan boord van het ruimtestation moest zijn, en dat dankzij dit gat zuurstof ontsnapte. Eerst werd gedacht dat het gat ontstond doordat een klein stukje meteoor op het ISS was gebotst. Het gat bevond zich in de Sojoez-sonde die aan het ISS is gekoppeld en werd gelukkig gedicht. Maar nadat de NASA een foto van het lek online plaatste, leek het voor veel mensen duidelijk dat niet ruimtepuin, maar een persoon het gat veroorzaakte. Het hoofd van het Russische Ruimteagentschap heeft een onderzoek ingesteld. En voor hem zijn alle opties open, inclusief bewuste sabotage van iemand aan boord! Ans Hekkenberg, wetenschapsredacteur bij New Scientist en space geek heeft de ontwikkelingen rondom het mysterie nauw voor ons gevolgd. We horen haar helemaal uit.

Ecolution wordt vlaggenschip van waterstof-campagne

donderdag 6 september 2018, 07:00 uur

Download

Aankomend weekend beginnen de Wereldhavendagen weer in Rotterdam. Tijdens het hele weekend krijgt het publiek een kijkje achter de schermen. En daarbij is er ook plaats voor wetenschap. Bijvoorbeeld op de Ecolution; een schip dat astronaut Wubbo Ockels nog heeft ontworpen en waarop duurzame technieken worden toegepast. Met binnenkort ook waterstof. We bellen met Rolf Schreuder. Hij is een van de initiatiefnemers om de Ecolution naar Rotterdam te halen en om te bouwen.

Eerste biologische aanwijzing voor werking ogentherapie?

woensdag 5 september 2018, 20:39 uur

Download

EMDR is een therapie waarbij patiënten met hun ogen moeten bewegen terwijl ze aan een traumatische gebeurtenis terugdenken. Hoewel veel therapeuten de techniek enthousiast toepassen en veel patiënten aangeven dat ze zich beter voelen na EMDR, is het wetenschappelijk omstreden. Want voorlopig was er nog geen goede verklaring voor hoe de techniek precies in het brein werkt. Lycia De Voogd en haar collega-neurowetenschappers van het Donders-Instituut (Radboud Universiteit Nijmegen) rapporteren nu in het blad Journal of Neuroscience dat ze een eerste biologische aanwijzing voor de werking van de therapie gevonden hebben bij (niet-getraumatiseerde) patiënten. De amygdala, het hersengebied dat erg belangrijk is bij het aan- en afleren van angsten, zou tijdelijk onderdrukt worden door bepaalde netwerken tussen hersengebieden tijdens het maken van de oogbewegingen. De theorie is dan dat dit mechanisme patiënten in staat stelt hun herinneringen emotioneel makkelijker te herleven en hen van hun trauma afhelpt. Als dat idee in nieuw onderzoek bevestigd wordt, is dat een belangrijke doorbraak. Neurowetenschappers Erno Hermans, een van de betrokken onderzoekers, legt uit waarom.

Ritalin geen effect op schoolresultaten kinderen

woensdag 5 september 2018, 14:03 uur

Download

In Nederland slikken 125.000 kinderen ritalin, omdat ze bijvoorbeeld ADHD hebben. Het pilletje zou onder andere helpen bij de concentratie van het kind. Maar nieuw onderzoek laat zien dat ritalin geen enkel effect heeft op de schoolresultaten van kinderen. Te gast is Anne-Fleur Kortekaas. Over twee weken promoveert zij aan de Vrije Universiteit Amsterdam op haar onderzoek naar de effecten van medicijnen als Ritalin en Concerta op schoolprestaties van kinderen met ADHD

Amper verschillen in navigatievermogen Nederlandse mannen en vrouwen

dinsdag 4 september 2018, 14:05 uur

Download

Wie kan het beste de weg vinden? Waarschijnlijk schieten er nu meteen een aantal ideeën over mannen en vrouwen of jongeren en ouderen bij je te binnen. Maar uit eerdere studies (die vaak wat beperkingen kenden inzake leeftijd en aantal proefpersonen) was er niet een eenduidig resultaat te merken. De onderzoeksgroep van neurowetenschapper Ineke van der Ham (Universiteit Leidde) startte in 2017, in samenwerking met het Weekend van de Wetenschap, een groot online publieksonderzoek naar het navigatievermogen van Nederland. Met nu al meer dan 8000 proefpersonen werd het een onderzoek waarbij leeftijden (van 5 tot 95 jaar) en de seksen goed vertegenwoordigd zijn. Nu de eerste resultaten van dit lopende onderzoek (nog niet in studievorm verschenen) bekend zijn blijkt dat de onderzoekers nauwelijks verschil vonden tussen mannen en vrouwen in het navigeren.* Leeftijd daarentegen leek wel een belangrijke rol te spelen. En ook verrassend: jongeren (rond de leeftijd van 18) deden het beter in de navigatietest dan ouderen, ook al moesten de laatsten het jaren zonder gps of app doen. Daarnaast verschijnen de stereotype denkbeelden over het navigeervermogen tussen de mannen en vrouwen pas in de puberteit. Van der Ham duidt de resultaten voor ons. * Mogelijke verschillen in de voorkeur van mannen en vrouwen om op een bepaalde manier te navigeren werden niet onderzocht.

Verschillen tussen China en het Westen zijn helemaal niet zo groot als we denken

dinsdag 4 september 2018, 07:00 uur

Download

Over het algemeen gaat men er vanuit dat de manier van denken in China totaal verschillend is van de onze. Zo zouden Chinezen bijvoorbeeld minder op het individu gericht zijn, terwijl in de westerse samenleving het individu juist centraal staat. Dascha Düring promoveerde in juni op haar onderzoek naar de verschillen tussen China en het Westen. Ze vertelt over haar bevindingen tijdens Het Lekenpraatje.

Wetenschapsgeschiedenis in 1000 voorwerpen: Atlantropa

maandag 3 september 2018, 07:00 uur

Download

In 1929 vat de Duitse architect Herman Soergel een bijzonder plan op: hij wil de Middellandse Zee droog gaan leggen. Volgens hem zou dat de enige oplossing zijn om wereldvrede te kunnen bereiken. In onze serie 1000 voorwerpen besteden we aandacht aan de collectie bijzondere voorwerpen van het Boerhaave museum in Leiden. Met deze week de brochure van het ambitieuze plan van Soergel. Rose Heijnen gaat in gesprek met conservator Ad Maas.

Stijve bloedvaten kunnen lijden tot hartfalen

zondag 2 september 2018, 07:00 uur

Download

Bart Spronck werkt aan de Amerikaanse universiteit Yale en doet onderzoek naar de stijfheid van bloedvaten. Want hoe ouder we worden, hoe stijver onze bloedvaten. En dat kan gevaarlijk zijn...

Column #12 van Hens Zimmerman: Special Space Sounds

zaterdag 1 september 2018, 07:00 uur

Download

Elke week neemt geluidstechnicus en ruimtefreak Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte. Deze week laat Hens de geluiden van de ruimte horen: het geruis van een langsrazende meteoor, straling van de zon en telefoonverkeer via satellieten.

'Het is onduidelijk of koolhydraatarme diëten helpen om af te vallen'

vrijdag 31 augustus 2018, 18:56 uur

Download

Gaat u mee, de keuken in? Deze week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan interessante vragen over ons eten en drinken. Vragen waarvan je het antwoord niet één twee drie zou verwachten. Vandaag beantwoorden we de vraag wat koolhydraten nu eigenlijk zijn. Dat doen we met universitair docent moleculaire voeding Guido Hooiveld (Universiteit Wageningen). Koolhydraten staan volgens Hooiveld niet gelijk aan suikers. Suikers vormen maar een deel van wat we onder koolhydraten verstaan en zijn in principe niet slecht. Een van die suikers, glucose, is zelfs de belangrijkste energiebron van ons lichaam. Wel zouden we snelle suikers (die bijvoorbeeld veel in frisdrank, gebak, snoep, wit boord en witte pasta zitten) in ons eetpatroon moeten minderen, omdat die makkelijker voor overgewicht kunnen zorgen. Een (bruine) boterham (met daarbij de nodige vezels, vitamines en mineralen) met kaas is en blijft voedzaam. Zeker in een gevarieerd eetpatroon.

Coralita houdt onze Caribische eilanden in een roze wurggreep

vrijdag 31 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Het lijkt een onschuldig roze plantje, maar het houdt Saba en St. Eustatius in een wurggreep. Coralita is een invasieve exoot en overwoekert de oorspronkelijke planten op de eilanden. Milieuwetenschapper Jetske Vaas onderzoekt de effecten van de verspreiding van de plant, en wat er mogelijk tegen te doen is. Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR. Meer blogs van onder anderen Jetske Vaas zijn terug te lezen via facesofscience.nl.

Ziekmakend eten herken je lang niet altijd

donderdag 30 augustus 2018, 18:50 uur

Download

Gaat u mee, de keuken in? Deze week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan interessante vragen over ons eten en drinken. Vragen waarvan je het antwoord niet één twee drie zou verwachten. Vandaag de vraag hoe je erachter komt of je eten nog goed is. Wij spreken erover met Wieke van der Vossen, expert voedselveiligheid en etikettering bij het Voedingscentrum.

Waarom gele tomaten toch rijp én voedzaam kunnen zijn

donderdag 30 augustus 2018, 18:49 uur

Download

Gaat u mee, de keuken in? Deze week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan interessante vragen over ons eten en drinken. Vragen waarvan je het antwoord niet één twee drie zou verwachten. Vandaag de vraag of de kleuren van groente en fruit iets zeggen over de voedingsstoffen die erin zitten. Het antwoord komt van René Smulders, onderzoeker plantenveredeling bij Wageningen University and Research.

Landbouwcultuur indianen werd meteen na aankomst Columbus verwoest

donderdag 30 augustus 2018, 11:45 uur

Download

Bodemarcheoloog Menno Hoogland deed onderzoek naar de directe gevolgen van de landing van Columbus op het eiland Hispaniola, tegenwoordig Haïti en de Dominicaanse Republiek. Hij deed dat door de lagen in de bodem te analyseren. Menno Hoogland is te gast en legt uit hoe dat in zijn werk gaat.

Chagrijnig van de honger? Gezond eten helpt!

woensdag 29 augustus 2018, 01:26 uur

Download

Deze week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan interessante vragen over ons eten en drinken. Vragen waarvan je het antwoord niet één twee drie zou verwachten. Vandaag de vraag waarom sommige mensen agressief en chagrijnig worden als ze trek hebben. Het antwoord komt van Liesbeth van Rossum, internist-endocrinoloog en hoogleraar obesitas en stress aan het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam.

Speel hints met een robot

dinsdag 28 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Lowlands draait lang niet alleen maar om muziek. Het festival besteedt ook aandacht aan de wetenschap: bezoekers kunnen meedoen aan een aantal wetenschappelijke experimenten. Zo is er aandacht voor robots, en kunnen bezoekers de oermens in zichzelf loslaten. Verslaggever Rose Heijnen was op Lowlands en maakte een reportage.

Voeding met minder suiker kan nét zo lekker zijn

maandag 27 augustus 2018, 17:40 uur

Download

Gaat u mee, de keuken in? Deze week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan interessante vragen over ons eten en drinken. Vragen waarvan je het antwoord niet één twee drie zou verwachten. Vandaag de vraag waarom rode limonade zoeter smaakt dan gele limonade. Het antwoord komt van Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Hoe werken de hersenen van honden?

maandag 27 augustus 2018, 07:00 uur

Download

In de rubriek De Wakkere Wetenschapper bellen we wekelijks met wetenschappers die in andere tijdzones bezig zijn de grenzen van onze kennis te verleggen, terwijl in Nederland de meeste mensen op één oor liggen. Deze week bellen we naar Nieuw-Zeeland. Frederique Derks doet daar zijn researchmaster bij het 'Clever Canine Lab', in Auckland. Hij onderzoekt met behulp van op afstand bestuurbare speelgoedauto's of honden kunnen begrijpen of een bewegend object leeft of niet.

De Nederlandse platte oester keert terug dankzij invasieve exoot

zondag 26 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Meer dan een eeuw was de Nederlandse platte oester verdwenen uit de Noordzee. Door overbevissing kon de oester, die ooit 20% van de Noordzeebodem bedekte, niet langer overleven. Maar vorig jaar bleek dat de platte oester weer terug is. Voor de Zeeuwse kust werd een aanzienlijk rif gevonden. De reden van zijn terugkeer: de Japanse oester. Hoe dat zit, leggen wetenschappers Marjolijn Christianen en Tom van der Have uit.

Column #11 van Hens Zimmerman: Olbers' paradox

zaterdag 25 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Waarom is de nachtelijke hemel donker, en niet helder verlicht? Als het oneindige heelal helemaal gevuld is met sterren, moet de hemel toch verlicht worden? Hens Zimmerman praat u bij over de Olbers' paradox en de redenen waarom de sterrenhemel 's nachts donker is.

Vergeet die hongerige ijsbeer

vrijdag 24 augustus 2018, 17:47 uur

Download

De beelden van afbrokkelende ijsmassa's en hongerige ijsberen kennen we allemaal. Veel mensen weten wel dat de aarde opwarmt, maar daar iets tegen doen is niet altijd makkelijk. Want waar moet je dan beginnen? En wat werkt echt? Pieter Boussemaere is docent geschiedenis en klimaat aan de Vives hogeschool Brugge en wil ons daarbij helpen. Daarom schreef hij het boek 'Tien klimaat-acties die werken'.

Wakkere wetenschapper: Op zoek naar moderne kunst in Tibet

vrijdag 24 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Tibet kent een rijke cultuur, maar tijdens de culturele revolutie van Mao is er veel Tibetaanse oude kunst verloren gegaan. Maar, gelukkig zijn er nu weer jonge Tibetanen die een nieuwe invulling geven aan de traditionele kunst. Hoogleraar Aziatische Religies Paul van de Velde is net terug uit Tibet en vertelt over kunst in het moderne Tibet.

De Trans-Atlantische Slavenhandel begon 500 jaar geleden

donderdag 23 augustus 2018, 18:09 uur

Download

Vandaag is het de Internationale Dag ter Herinnering aan de Slavenhandel en de Afschaffing ervan. Een dag die door de UNESCO in het leven werd geroepen ter gedachtenis van de Trans-Atlantische Slavenhandel: De drie eeuwen durende handel waarbij Europa miljoenen tot slaaf gemaakte Afrikanen kocht en naar Noord- en Zuid-Amerika bracht om er op plantages te werken. Dit jaar is het een bijzondere herdenking. Deze maand is het exact 500 jaar geleden dat de Atlantische slavenhandel begon. Bovendien bericht de Britse krant The Independent dat er nieuwe documenten zijn gevonden over het ontstaan ervan. En toch. Ondanks dit alles is er ook nu nog amper aandacht in Europa voor het begin van een van de invloedrijkste en meest tragische periodes uit de geschiedenis. We praten met Gert Oostindie, hoogleraar koloniale geschiedenis (Universiteit Leiden) over de ontstaansgeschiedenis en de manier waarop Nederland en andere Europese landen momenteel op de Atlantische Slavenhandel terugkijken.

Kunnen emoties in het brein gemeten worden?

donderdag 23 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Emoties zijn lastig te begrijpen. Soms is het onverklaarbaar waarom we ineens blij, verdrietig of boos zijn. Hoe kun je emoties dan het beste onderzoeken? Lukas Snoek is cognitief neurowetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam en probeert daar emoties in het brein te meten met de nieuwste machines.

Deze revolutionaire satelliet zal weer en klimaat veel voorspelbaarder maken

woensdag 22 augustus 2018, 17:57 uur

Download

Vandaag is het een zeer spannende dag voor de Europese ruimtevaart. Na er zestien jaar aan gewerkt hebben zal vanuit Frans-Guyana vanavond eindelijk de zogenaamde Aeolus-satelliet gelanceerd worden. Met de allernieuwste technologie aan boord zal Aeolus de eerste satelliet in de geschiedenis zijn die alle soorten mogelijke windstromingen over de hele wereld zal meten. En over die windpatronen bestaat momenteel nog een groot gebrek aan kennis. Daarmee zullen het weer en het klimaat met Aeolus stukken voorspelbaarder worden voor iedereen. We praten erover met ESA-ruimtevaart-ingenieur Frank de Bruin, die vandaag in het ESA-hoofdkwartier in Darmstadt (Duitsland) de lancering mee zal begeleiden. Van NOS-weervrouw Willemijn Hoebert horen we waarom Aeolus zo belangrijk is en haar betere voorspellingen kan laten maken.

Hoe olifanten zichzelf tegen kanker beschermen

dinsdag 21 augustus 2018, 18:51 uur

Download

Het klink heel logisch. Hoe meer cellen je in je lichaam hebt, hoe groter de kans dat een van die cellen tot een kwaadaardige tumorcel ontwikkelt, en er zo kanker kan ontstaan. Maar als je naar de dierenwereld kijkt, lijkt dat bij grote dieren zoals de olifant niet zo te zijn. Hoewel ze naar schatting minstens honderd keer meer cellen hebben dan wij, gebeurt het maar zelden dat olifanten met kanker te maken krijgen. Het is een tegenstrijdigheid die bekend staat als peto's paradox. Dankzij een nieuw Amerikaans genetisch onderzoek weten we beter hoe olifanten dat voor elkaar krijgen. Zou de mens zichzelf met deze olifantengenen uiteindelijk ook beter tegen kanker kunnen beschermen? Celbioloog Femke Feringa (Antoni van Leeuwenhoek) legt het voor ons.

Véél meer tijd nodig voor gesprekken over bevallen

maandag 20 augustus 2018, 13:26 uur

Download

Bevallingen zijn er in alle soorten en maten. Met of zonder pijnstilling. In bed, op een baarstoel, of zelfs in bad. En het kan niet alleen thuis, maar ook in het ziekenhuis of een bevallingscentrum... Door de opkomst van het internet kunnen we nu bevallingsverhalen en -adviezen van over de hele wereld tot ons nemen. En dat kan de communicatie tussen verloskundigen en zwangere vrouwen flink bemoeilijken. Wij spreken José Sanders, hoogleraar narratieve communicatie aan het Centre for Language Studies van de Radboud Universiteit in Nijmegen over wat studenten verloskunde in de praktijk tegenkomen.

#Faces of Science: Marij Swinkels

maandag 20 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Toen Griekenland in 2009 haar schulden niet meer kon betalen, was de Eurocrisis een feit. Een enorm politiek probleem, maar hoe werd het opgelost? Marij Swinkels doet onderzoek naar de rol van politiek leiders tijdens de Eurocrisis, en vooral naar wat er gebeurde in de achterkamertjes. Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR. Meer blogs van onder anderen Marij Swinkels zijn terug te lezen via facesofscience.nl

Welke rol hadden vrouwen in het verzet tijdens WO II?

zondag 19 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Bij verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog denk je misschien aan grote stoere gewapende mannen. Maar er zaten wel degelijk vrouwen in het verzet. In Kamp Vught is op dit moment aan die vrouwen een tentoonstelling gewijd: ‘Vrouwen in Verzet’, over drie verzetsvrouwen: Hannie Schaft en de zusjes Truus en Freddie Oversteegen. We praten daarover met Pina Cardia, conservator van Museum Haarlem en bedenker van de tentoonstelling, en met Peter Hammann, historicus en schrijver van het boek 'Hannie'.

Column #10 van Hens Zimmerman: Ruimteschroot

zaterdag 18 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Elke week neemt geluidstechnicus en ruimtefreak Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte. Deze week: Ruimteschroot, over menselijk afval in de ruimte, met André Kuipers.

Zo klinken scheurende houtvaten in bomen met droogtestress

vrijdag 17 augustus 2018, 21:10 uur

Download

Vorig jaar bezochten we een populier in Wageningen die twittert. Dagelijks laat de boom weten hoe het met 'm gaat. Het is een project van boombioloog Ute Sass. Tegenwoordig pakt zij het groter aan. Ze ontfutselt wekelijks een schat aan informatie aan een groepje beuken, ergens in een bos. Marc-Robin Visscher mocht mee met Ute Sass van de Wageningen Universiteit.

Hoe schadelijk is schermverlichting nu voor onze ogen?

donderdag 16 augustus 2018, 19:14 uur

Download

Een nieuw Amerikaans onderzoek over het effect van blauw licht op onze ogen, zorgt momenteel voor heel wat ophef op het internet. Dat blauwe licht, dat onder andere door mobieltjes en computerschermen uitgestraald wordt, zou je ogen beschadigen en je gezichtsvermogen sneller doen verslechteren. Althans, dat zeggen meerdere nieuwssites over dit onderzoek. Volgens bijzonder hoogleraar oculaire angiogenese Reinier Schlingemann (Academisch Medisch Centrum) wordt de studie door de pers verkeerd begrepen. Blauw licht is inderdaad schadelijk voor de ogen, maar dat onze ogen sneller zullen aftakelen door beeldschermen en mobieltjes is voorlopig niet bewezen. Ook niet door dit onderzoek. Bovendien krijg je met zonlicht véél meer blauw licht binnen dan met deze apparaten. Opmerking: Er bestaan voor alle duidelijkheid brillen die echt blauw licht tegenhouden of schermen die blauw licht verminderen. Met het woord 'onzin' bedoelde Schlingemann meer de marketing en verkooppraatjes achter deze brillen.

Kunnen allergieën straks genezen worden?

donderdag 16 augustus 2018, 10:15 uur

Download

Het aantal allergieën stijgt de laatste paar decennia sterk, maar een therapie om mensen te genezen bestaat nog niet. Binnenkort misschien wel: voor haar promotie deed Marlotte Vonk onderzoek naar hoe bepaalde vezels kunnen helpen bij het verbeteren van immunotherapie; een therapie waarbij het immuunsysteem van de patiënt bloot wordt gesteld aan de stof waarvoor diegene allergisch is. Marlotte is te gast om over haar onderzoek te vertellen.

Decennia oud spaghetti-mysterie opgelost!

woensdag 15 augustus 2018, 19:24 uur

Download

Neem een ongekookt spaghetti-stokje aan beide uiteinden vast en probeer het te breken zonder daarbij extra stukjes te maken. Je zult merken dat het je maar heel zelden zal lukken. Het klinkt heel banaal, maar wetenschappers hebben zich decennialang bezig gehouden om een techniek die te vinden waarbij je toch geen extra brokken maakt. Met een speciale spaghetti-machine zijn Amerikaanse onderzoekers van MIT hier nu in geslaagd. Ans Hekkenberg, wetenschapsschrijver en hoofd communicatie bij het Centrum Wiskunde en Informatica legt ons haarfijn uit hoe het raadsel werd opgelost, en waarom de nieuwe kennis hieruit echt(!) nuttig is.

Varkens overleven met een in het lab gemaakte long

dinsdag 14 augustus 2018, 19:53 uur

Download

Na vijftien jaar lang proberen, zijn Amerikaanse wetenschappers uit Texas er voor het eerst in geslaagd om bij vier varkens een in het lab gemaakte long te transplanteren. En die longen leken ook nog eens perfect in het lichaam te zitten. Ook al konden de varkens met de long nog niet ademen, toch kan deze doorbraak op lange termijn een interessante ontwikkeling betekenen in het licht van het grote donortekort aan longen. Michiel Erasmus, cardiothoracaal chirurg aan het Universitair Medisch Centrum Groningen, legt ons uit waarom.

We moeten niet ál onze energie aan één dode orka besteden

maandag 13 augustus 2018, 17:07 uur

Download

Misschien heeft u de beelden wel gezien: in de Stille Oceaan heeft een orka haar overleden jong zeker twee weken lang al zwemmend voor zich uit geduwd. Op die manier legde ze zeker 1600 kilometer af. Afgelopen zaterdag werd de moeder voor het eerst zonder haar jong gezien, dat nu waarschijnlijk naar de zeebodem is gezonken. Wij praten erover met zelfstandig zeezoogdierenarts én onderzoeker Niels van Elk.

Brabantse nostalgie: Vluchten in een onjuist beeld van het verleden

maandag 13 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Iedere week geven we het podium aan een wetenschapper die jarenlang heeft gezwoegd op een promotieonderzoek. Vandaag is dat Olivier Rieter. Hij is cultuurhistoricus en hij promoveerde op een onderzoek naar nostalgie in Brabant aan de Tilburg University.

Wakkere wetenschapper: Christine Kooi

zondag 12 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Vannacht bellen we met hoogleraar Christine Kooi. Zij werkt aan de Louisiana State University in Baton Rouge en geeft daar college over en doet onderzoek naar Nederlandse geschiedenis.

Column #9 van Hens Zimmerman: Sterrenkijken in de vakantie

zaterdag 11 augustus 2018, 07:00 uur

Download

In Nederland is zoveel lichtvervuiling dat er nog maar weinig sterren te zien zijn. Maar misschien gaat u wel op vakantie naar een plek waar de Melkweg nog wel te zien is. Hens Zimmerman geeft u deze week tips voor het sterrenkijken op vakantie.

Zomerstorm: takken breken gemakkelijker van bomen door droogte

vrijdag 10 augustus 2018, 11:12 uur

Download

Bij een flinke storm gaan er altijd bomen tegen de vlakte. Hoe zit dat nu? Zijn bomen extra kwetsbaar door de droogte van de afgelopen periode? Wij praten erover met Hans Kaljee, bomenconsulent bij de Gemeente Amsterdam

Op zoek naar homoseksuele dieren in Artis

vrijdag 10 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Olifanten, apen, zwanen, flamingo's. Homoseksualiteit komt voor bij honderden diersoorten. Tijdens de Pride Week in Amsterdam organiseerde Artis een speciale rondleiding door hun dierentuin met als thema homoseksualiteit in het dierenrijk. Onze verslaggever Rose Heijnen kreeg een rondleiding van bioloog Mark Reid en ging op zoek naar de homo's van artis.

Kindervragen: Moet je nu warm of koud water drinken bij warm weer?

donderdag 9 augustus 2018, 18:43 uur

Download

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week elke dag een onderzoeker uit die ooit al met vragen van kinderen werd geconfronteerd. Want achter een antwoord op een kindervraag zit meer dan je zou denken. Vandaag beantwoordt senior Voedingsdeskundige Astrid Postma-Smeets (Voedingscentrum) de vraag of je bij warm weer nu koud of warm water moet drinken. Die vraag kreeg ze een tijdje geleden van een jongetje dat heel graag thee dronk. Wij zijn daar heel blij mee, want op internet lees je niet altijd hetzelfde antwoord. En mensen uit het Midden-Oosten drinken toch ook vaak thee bij warm weer? En (voor de mama en de papa: ) wat met drankjes waar alcohol in zit?

Hoe helpen handgebaren ons met praten?

donderdag 9 augustus 2018, 14:23 uur

Download

Linda Drijvers onderzoekt gebaren in taal aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hoe helpen handgebaren ons met praten? Wij spreken haar in de rubriek Faces of Science. Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR. Meer blogs waaronder ook die van Saskia van der Boor zijn terug te lezen via facesofscience.nl.

Kindervragen: Hoe kan het geluid van een echo een plaatje worden?

woensdag 8 augustus 2018, 23:42 uur

Download

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week elke dag een onderzoeker uit die ooit al met vragen van kinderen werd geconfronteerd. Want achter een antwoord op een kindervraag zit meer dan je zou denken. Vandaag beantwoordt kinderradioloog Willemijn Klein (Radboud Universitair Medisch Centrum) de vraag hoe je bij een echo een plaatje kunt maken door geluid te gebruiken. Het is een vraag die ze regelmatig te horen krijgt van de patiëntjes (of de broertjes en zusjes van de patiëntjes) die ze onderzoekt. De ouders zijn dan vaak weer benieuwd of zo'n echo schadelijk kan zijn voor de gezondheid. En verder heeft Klein ook een heel bijzonder beroep. Want naast de patiëntjes die bij haar op bezoek komen, moet ze ook volwassenen en kindjes onderzoeken die jammer genoeg overleden zijn. We zijn dus heel benieuwd hoe Klein naar haar beroep kijkt.

Nederlandse onderzoekers in neptijdschriften

woensdag 8 augustus 2018, 18:22 uur

Download

'Nederlandse academici ook in neptijdschriften', kopte de Volkskrant vanmorgen op de voorpagina. Honderden onderzoekers publiceerden hun werk in tijdschriften met een twijfelachtige reputatie. Hoe kán dat? Wij praten erover met Daniël Lakens. Hij is universitair docent aan de Technische universiteit Eindhoven en wil de wetenschap betrouwbaarder maken.

Waarom is er nog geen vaccin tegen malaria?

woensdag 8 augustus 2018, 07:00 uur

Download

Muggen zijn de dodelijkste dieren op aarde, ieder jaar sterven er bijna een half miljoen mensen aan malaria. Arts-onderzoeker Saskia van der Boor van het Radboud UMC is bezig met het ontwikkelen van een vaccin tegen malaria. We spreken haar in de rubriek Faces of Science. Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR. Meer blogs waaronder ook die van Saskia van der Boor zijn terug te lezen via facesofscience.nl.

Kindervragen: Waar komt de maan vandaan?

dinsdag 7 augustus 2018, 10:31 uur

Download

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week elke dag een onderzoeker uit die ooit al met vragen van kinderen werd geconfronteerd. Want achter een antwoord op een kindervraag zit meer dan je zou denken. Vandaag beantwoordt theoretisch fysicus Stefan Vandoren (Universiteit Utrecht) de vraag waar de maan vandaan komt. Een aantal jaren geleden had zijn (toen zesjarig) neefje die vraag aan hem gesteld. En ook al was Vandoren al bezig met grote en moeilijke mysteries zoals het ontstaan van het heelal, op die (bedrieglijk) simpele vraag kende hij het antwoord niet. Nu, tien jaar later, doet hij voor ons (en zijn petekind) een nieuwe poging!

Kindervragen: Kun je zien of een dino een jongen of een meisje was?

maandag 6 augustus 2018, 10:29 uur

Download

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week elke dag een onderzoeker uit die ooit al met vragen van kinderen werd geconfronteerd. Want achter een antwoord op een kindervraag zit meer dan je zou denken. Dino's zijn momenteel erg geliefd bij kinderen. Het is daarom weinig verbazend dat Nederlandse paleontologen regelmatig iets aan kinderen moeten uitleggen. Een tijdje geleden zetten het Naturalis Biodiversity Center vijftig leuke kindervragen over dino's op de website van natuurinformatie.nl. Met paleontoloog Jelle Reumer (Universiteit Utrecht) proberen we misschien wel de allerleukste van deze vragen te beantwoorden: hoe kun je aan de resten van een dino zien of het een mannetje of een vrouwtje was? En nu we dan toch bezig zijn: hoe werden de dino-kindjes gemaakt?

Geen docent? Dan maar leren door te gamen in Sudan

maandag 6 augustus 2018, 07:00 uur

Download

In Sudan is een project opgezet waarbij kinderen leren rekenen met behulp van een game. Onderwijskundige Hester StubbÉ-Alberts ontwikkelde deze game. Zij promoveert volgende maand aan de Universiteit Utrecht op een onderzoek naar game-based learning in Sudan. Kinderen die niet kunnen lezen of schrijven en nog nooit een computer hebben gezien leren rekenen via een game. Want in Sudan gaan 2 miljoen kinderen niet naar school, voornamelijk door een groot tekort aan docenten.

Is ons hetzelfde lot als de Maya's beschoren?

zondag 5 augustus 2018, 23:16 uur

Download

Een samenleving die door de droogte ten onder gaat. Het klinkt in deze periode snel verleidelijk om dit over onszelf te zeggen, maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat langdurige droogte door klimaatverandering (naast oorlogen, overbevolking en milieudegradatie) echt een belangrijke rol speelde in de neergang van de klassieke Maya-beschaving. Een nieuwe studie uit het wetenschappelijke blad Science kon voor het eerst in kaart brengen hoe die langdurige droogte er door de eeuwen uitzag door mineralen in een Mexicaans meer te meten. Hoe konden de onderzoekers (uit Cambridge) droogte van meer dan duizend jaar geleden meten? Hoe zag de landbouw van de Maya's er toen uit? En zou het in onze tijd van klimaatopwarming en overbevolking ook zo ver kunnen komen? We vragen het aan hoogleraar gewassen en onkruid-ecologie Niels Anten aan de Universiteit Wageningen.

Column #8 van Hens Zimmerman: Missende materie

zaterdag 4 augustus 2018, 06:55 uur

Download

Al jarenlang zoeken wetenschappers naar het ontstaan van het heelal. Hoewel ze steeds nieuwe en verfijndere theorieën ontwikkelen, blijven er ook altijd nog grote vraagstukken staan. Onopgeloste raadsels zoals antimaterie houden de gemoederen nog altijd bezig. Hens Zimmerman neemt u mee naar de wetenschap buiten de dampkring over missende deeltjes in de ruimte.

Wetenschappers en wereldproblemen: antibioticaresistentie

donderdag 2 augustus 2018, 18:52 uur

Download

Over de hele wereld sterven mensen aan infecties die niet meer reageren op antibiotica. Tegelijkertijd dumpen fabrieken in India en China massaal antibiotica in het oppervlaktewater en zijn er talloze artsen die hun patiënten niet zónder antibiotica naar huis sturen. Inmiddels bestempelt de WHO antibioticaresistentie als een van de grootste bedreigingen voor onze gezondheid. In deze serie praten we met onderzoekers die werken in vakgebieden waar het slechte nieuws overheerst: van uitstervende soorten tot smeltende ijskappen. Hoe is het om in zo'n vakgebied te werken? Hoe hou je de moed erin? En wat stemt hoopvol? We spreken jong en oud. In deze vierde en laatste aflevering: Christina Vandenbroucke-Grauls, infectiepreventie arts-microbioloog bij het VU Medisch Centrum. Én Jarne van Hattem, arts-microbioloog in opleiding en onlangs gepromoveerd aan AMC in Amsterdam.

Komt het Zika-virus naar Nederland nu het steeds warmer wordt?

donderdag 2 augustus 2018, 14:05 uur

Download

Chantal Vogels is net begonnen bij de Amerikaanse universiteit Yale aan een onderzoek naar het Zika-virus. Twee jaar geleden was er een grote uitbraak van Zika in Zuid- en Centraal Amerika. Besmetting met het virus heeft vooral ernstige gevolgen voor ongeboren baby’s. Het Zika-virus wordt onder andere verspreid door de tijgermug, een mug die door de warme temperaturen ook steeds vaker ook in Nederland opduikt.

Wetenschappers en wereldproblemen: de obesitas-epidemie

woensdag 1 augustus 2018, 18:49 uur

Download

We worden steeds zwaarder met zijn allen. Vorige maand maakten het CBS en het RIVM bekend dat het aantal Nederlanders met morbide obesitas nog nooit zo hoog was. En inmiddels is de helft van de Nederlanders te zwaar. Ook wereldwijd ziet het plaatje er niet fraai uit: zo'n 2 miljard mensen zijn te zwaar en het aantal mensen met obesitas - ernstig overgewicht - is sinds 1975 bijna verdrievoudigd. In deze serie praten we met onderzoekers uit vakgebieden die grossieren in slecht nieuws: van smeltend poolijs tot resistente bacteriën. Hoe is het om in zo'n vakgebied te werken? Hoe hou je de moed erin? En wat stemt hoopvol? We spreken jong en oud. In deze derde aflevering: Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid aan de Vrije Universiteit Amsterdam en Marlijn Huitink, psycholoog van gezondheidsgedrag promovenda aan de Vrije Universiteit.

Wetenschappers en wereldproblemen: smeltende ijskappen en gletsjers

dinsdag 31 juli 2018, 17:52 uur

Download

Afgelopen juni bereikte de hoeveelheid zee-ijs rond Spitsbergen een historisch dieptepunt. Tegelijkertijd werd bekend dat het ijsverlies op Antarctica in tien jaar is verdríevoudigd. En een zeespiegelstijging van 1,8 meter aan het eind van deze eeuw is niet uitgesloten. We worden om de haverklap geconfronteerd met slecht nieuws over de opwarmende aarde… In deze serie spreken we met onderzoekers uit vakgebieden die grossieren in slecht nieuws: van de obesitas-epidemie tot de afname van biodiversiteit. Hoe is het om in zo’n vakgebied te werken? Hoe hou je de moed erin? En wat stemt je hoopvol? In deze tweede aflevering: Louwrens Hacquebord, emeritus-hoogleraar arctische en antarctische studiën en voormalig directeur van het Arctisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen. Én Sharon van Geffen, promovenda die de beweging van gletsjers bestudeert aan de Universiteit Utrecht.

Wanneer spreken we van 'leven'?

dinsdag 31 juli 2018, 07:00 uur

Download

Van diepzeebacterie tot dolfijn en van bakkersgist tot Nobelprijswinnaar - onze wereld zit vol zeer verschillende vormen van leven die eigenlijk ontzettend veel op elkaar lijken. Want in de kern bestaat alles wat leeft uit flexibele zakjes vol moleculen die samen werken aan één taak: in leven blijven. Maar wat is 'leven' nou precies en kunnen wij dat proces nabootsen? Schrijfster Esther Thole van het boek 'Makers van Leven' zocht naar antwoorden op deze vragen.

Wetenschappers en wereldproblemen: De kelderende biodiversiteit

maandag 30 juli 2018, 17:29 uur

Download

De Noordelijke Witte Neushoorn is zo goed als uitgestorven, het aantal insecten in Nederlandse natuurgebieden holt achteruit en als we niet oppassen zijn we binnen 30 jaar alle koraalriffen kwijt. Het zijn voorbeelden die passen binnen een wereldwijde trend: de biodiversiteit holt achteruit. In deze serie spreken wij met onderzoekers uit vakgebieden die grossieren in slecht nieuws: van de obesitas-epidemie tot de opwarmende aarde. Hoe is het om in zo’n vakgebied te werken? Hoe hou je de moed erin? En wat stemt je hoopvol? In deze aflevering: Louise Vet, hoogleraar evolutionaire ecologie aan de Wageningen Universiteit en directeur van het NIOO, het Nederlands Instituut voor Ecologie. En Rascha Nuijten, ecoloog en promovenda aan het NIOO en medeoprichter van de Future For Nature Academy.

Astrologen: "meer dan een obscuur volk dat horoscopen maakt"

maandag 30 juli 2018, 07:00 uur

Download

Horoscopen zijn nog steeds in veel kranten en tijdschriften te vinden. Maar horoscopen en daarmee de astrologie, is geen officiële wetenschap. In de 17e eeuw was dat nog wel het geval. Waar kwam de omslag vandaan Wetenschapsfilosoof Rienk Vermij doet onderzoek in Oklahoma naar de manier waarop astrologie als wetenschap naar de zijkant geschoven werd.

Hoe verspreidt Alzheimer zich over de hersenen?

zondag 29 juli 2018, 07:00 uur

Download

Onderzoek laat ziet dat Alzheimer zich binnen een klein gebied van de hersenen ontwikkelt, maar vervolgens ook andere delen gaat aantasten. Kerensa Broersen onderzoekt of eiwittransport in kleine blaasjes in de hersenen hiervan de oorzaak is. Broersen is werkzaam binnen de biochemie en de celbiologie aan de universiteit van Berkeley in de Verenigde Staten.

Column #7 van Hens Zimmerman: Margaret Hamilton

zaterdag 28 juli 2018, 07:00 uur

Download

Deze week vertelt Hens Zimmerman over het bijzondere levensverhaal van Margaret Heafield Hamilton. Voor velen een onbekende naam, maar ze is een van de belangrijkste computerpioniers en ontwikkelde de software die werd gebruikt bij het Apollo-ruimteprogramma. En dat in een tijd waarin mannen de dienst uitmaakten binnen haar veld.

Nieuwe, werkende organen construeren met een 3D-printer

vrijdag 27 juli 2018, 07:00 uur

Download

Het klinkt als verre toekomstmuziek: het printen van nieuwe organen. Maar er wordt al aan gewerkt, onder anderen door Dan Jing Wu. Zij is biomedisch ingenieur en ze ontwikkelt beweegbaar biomateriaal. In de toekomst moet dat materiaal gaan helpen om ernstige wonden te gaan genezen met behulp van een 3D-printer. De podcastserie Faces of Science wordt gemaakt in samenwerking met NEMO Kennislink.

Medische experimenten op mensen waren niet altijd met toestemming

donderdag 26 juli 2018, 07:00 uur

Download

Voordat een nieuw medicijn op de markt gebracht kan worden, moet het eerst door proefpersonen getest worden. Daar zijn tegenwoordig strenge regels voor, maar dat is niet altijd zo geweest. Noortje Jacobs deed haar promotieonderzoek naar medische experimenten in Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Ze is te gast om over haar onderzoek te vertellen.

De kracht van 'serious gaming'

woensdag 25 juli 2018, 07:00 uur

Download

Games kunnen zo ontwikkeld worden dat ze mensen laten nadenken over controversiële onderwerpen. Hoogleraar Mediatheorie Joost Raessens vertelt vanuit de VS over zijn onderzoek naar dit soort 'serious games'; spellen met een ander primair doel dan puur vermaak. Raessens vertelt onder andere over het project 'The Undocumented', waarin je als speler zowel de rol van een migrant in de VS als die van de patrouille langs de grens met Mexico kunt spelen. Migratiebeleid is een onderwerp dat met name in de VS een breekpunt vormt tussen mensen. Maar op welke manier beïnvloed deze game de gedachten van spelers over dat punt?

Afvallen door je eetsnelheid te veranderen

dinsdag 24 juli 2018, 07:00 uur

Download

De één eet binnen vijf minuten een bord leeg, terwijl de ander er een half uur over kan doen. Maar als je langzaam eet, zit je eerder vol en eet je minder. Dus waarom gaan mensen die willen afvallen niet gewoon langzamer eten? Volgens promovenda van de Universiteit van Wageningen Janet van den Boer is het echter nog niet zo makkelijk om je eetsnelheid zomaar te veranderen.

Waar bevindt zich het graf van graaf Adolf van Nassau?

maandag 23 juli 2018, 06:30 uur

Download

In het vierde couplet van het Wilhelmus is te horen: "Graaf Adolf is gebleven, in Friesland in den slag". Maar klopt dat wel? Graaf Adolf van Nassau, broer van Willem van Oranje, sneuvelde in de slag bij Heiligerlee. Zijn definitieve rustplaats blijft echter een raadsel. Maar recentelijk historisch onderzoek wijst op het Duitse Oldenburg. Een DNA-test moet uitsluitsel gaan bieden. Historicus Lammert Doedens is nauw betrokken bij het onderzoek en vertelt over de laatste ontwikkelingen.

Waarom showworstelen in Nederland nooit groot is geworden

zondag 22 juli 2018, 07:00 uur

Download

Historicus Mark van de Logt is gespecialiseerd in de geschiedenis van de Amerikaanse Indianen en stuitte tijdens zijn onderzoek naar de Pawnee-indianen op de beroemde showworstelaar 'Pawnee Bill', die in vele Wilde Westen-shows speelde. Het onderwerp greep hem aan en inmiddels onderzoekt hij de geschiedenis van het showworstelen in Nederland. Waarom is het het showworstelen hier nooit groot geworden?

Column #6 van Hens Zimmerman - Vallende sterren en ruimtepuin

zaterdag 21 juli 2018, 12:00 uur

Download

Vallende sterren zijn voor veel mensen een fascinerend verschijnsel. Zo doen we een wens als ze een vallende ster zien. En astronomen doen er er graag onderzoek naar. In zijn zesde column bespreekt Hens Zimmerman vallende sterren en allerlei andere soorten ruimtepuin waar we op aarde mee geconfronteerd worden.

Aids-onderzoekers blikken terug op de grote HIV-crisis van de jaren 80

zaterdag 21 juli 2018, 06:00 uur

Download

De RAI in Amsterdam wordt deze week overspoeld met Aids onderzoekers. Ze komen af op de grote internationale conferentie Aids 2018. Dat Aids veroorzaakt wordt door een virus, was niet duidelijk toen in de jaren tachtig, vooral in Amsterdam de eerste patiënten opdoken. De oorzaak van de ziekte was aanvankelijk een mysterie. De diagnose AIDS betekende letterlijk een doodsvonnis. Vier AIDS onderzoekers van het eerste uur blikken terug op die tijd waarin HIV opdook en ook in Nederland, en met name in Amsterdam een grote crisis veroorzaakte. Onderzoekers Roel Coutinho, Jaap Goudsmit, Sven Danner en Frank Miedema halen herinneringen op aan de uitdagingen van het aidsonderzoek in die eerste jaren. Interviewers zijn Rinke van den Brink en Marc-Robin Visscher van de NOS.

Hoe werd het machtige Spaanse koninkrijk bestuurd?

vrijdag 20 juli 2018, 07:00 uur

Download

Historica Lisa Kattenberg deed haar promotieonderzoek naar het bestuur van het Spaanse koninkrijk in de zeventiende eeuw. Dit enorme rijk was verspreid over heel Europa. Hoe oefende de Spaanse koning zijn macht uit over dat hele gebied in een tijd waarin het nog een maand duurde voordat een brief uit Madrid vanuit Nederland beantwoord was?

Europese grenzen in het Midden-Oosten

donderdag 19 juli 2018, 07:00 uur

Download

Vanaf 18 juli zendt de NTR vier weken lang elke woensdag de documentaireserie Hoop en Wanhoop in het Midden-Oosten uit. Floris-Jan van Luyn maakte de eerste aflevering, die vanavond om 21.15 uur op NPO 2 te zien is. Focus belt met hem om te praten over deze eerste aflevering. De aflevering gaat over de gevolgen van de Europese grenzen in het Midden-Oosten. Rond de Eerste Wereldoorlog werden de grenzen daar vastgesteld door Europese koloniale machten, onder andere met het Sykes-Picotverdrag. Vandaag de dag merken we daar nog steeds de gevolgen van.

Ook last van pijnlijke botten tijdens en na de overgang?

woensdag 18 juli 2018, 07:00 uur

Download

Dat er voor een vrouw veel verandert na de overgang is voor velen wel bekend. Onderzoek laat zien dat de botten van vrouwen vaak brozer worden, maar ook dat vrouwen vaak sneller aankomen. Wat daar precies de oorzaak van is, nog niet helemaal duidelijk. Lang werd gedacht dat het veroorzaakt werd door de verandering van het hormoon oestrogeen. Maar onderzoekster Annegreet Veldhuis-Vlug onderzocht in aan de universiteit van Maine, VS, of die veranderingen mogelijk door een ander hormoon kunnen worden veroorzaakt: FSH, het follikel stimulerend hormoon.

Risico op overstromingen door klimaatverandering. Wat betekent dat voor de prijs van je huis?

dinsdag 17 juli 2018, 07:00 uur

Download

Door klimaatveranderingen neemt het risico op overstromingen toe. Koen de Koning onderzocht de invloed van overstromingsrisico en klimaatverandering op de huizenmarkt aan de hand van wiskundige modellen. Worden risicovolle kustgebieden straks gemeden, of willen de mensen toch graag mooi aan zee wonen? De podcastserie Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR.

Middeleeuwen waren echt niet zo smerig als gedacht

maandag 16 juli 2018, 07:00 uur

Download

Ons beeld van de Middeleeuwen is dat van een tijd waarin hygiëne nog praktisch niet bestond. Er waren nog geen riolen, de mensen dumpten hun afval op straat en ze wasten zichzelf niet. Maar klopt dit beeld wel? Historica Janna Coomans promoveerde recentelijk op haar onderzoek naar de manier waarop Middeleeuwse stadsbestuurders omgingen met de hygiëne in hun stad.

Is muzikaliteit enkel een eigenschap van de mens, of van álle dieren?

zondag 15 juli 2018, 07:00 uur

Download

In essentie is de mens een muzikale diersoort, en waarom zou hij de enige zijn? Is muzikaliteit niet juist een eigenschap van álle dieren? Een vermogen met een duidelijke biologische basis, zoals Charles Darwin al vermoedde. Hoogleraar muziekcognitie HenkJan Honing schreef het boek 'Aap slaat maat', waarin hij op zoek gaat naar de biologische basis van muzikaliteit, inclusief alle onverwachte wendingen, twijfels en missers die met wetenschappelijk onderzoek gepaard gaan.

Column #5 van Hens Zimmerman - Zwarte Gaten

zaterdag 14 juli 2018, 08:00 uur

Download

Zwarte gaten zijn een mysterieus fenomeen en blijven de sterrenkundige gemoederen bezighouden Ze klinken spannend en kinderen zijn er misschien zelfs wel bang voor. Maar wat is een zwart gat eigenlijk? Hoe ontstaan ze? En zijn ze echt zwart? In deze column neemt Hens Zimmerman u weer mee naar de wetenschap buiten de dampkring.

Angststoornissen behandelen door middel van virtual reality

vrijdag 13 juli 2018, 07:00 uur

Download

Frans Verstraten is waarnemingspsycholoog aan de Universiteit van Sydney in Australië. Hij doet daar onderzoek naar de effecten van beweging op de mens en daarvoor gebruikt hij de modernste bewegingssimulatoren. Aan zijn universiteit wordt er ook volop gewerkt aan manieren om mensen psychologische hulp te geven met behulp van virtual reality.

Wil jij in gesprek met een robot?

donderdag 12 juli 2018, 10:41 uur

Download

Door de verbetering van kunstmatige intelligentie worden pratende robots steeds geavanceerder. In de toekomst worden de robots misschien wel zo slim dat we gesprekken met ze kunnen voeren. Maar willen we dat ook? Te gast zijn twee ontwerpers die werken aan dit soort sociale robots. Wang Long Li maakt met zijn bedrijf Tinybots een pratende robot die demente ouderen kan ondersteunen in hun dagelijks leven. En Lucas Steenhuis testte op Lowlands hoe de interactie tussen zijn robot en de festivalbezoekers verliep.

Sociale media en seks: wat spoken jongeren allemaal uit?

woensdag 11 juli 2018, 07:00 uur

Download

Elkaar een sexy foto sturen of samen lachen om een dickpic. Veel volwassenen maken zich zorgen over wat jongeren allemaal uitspoken op sociale media. Marijke Naezer doet onderzoek naar jongeren en seksualiteit aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. In de podcastserie Faces of Science vertelt Marijke over haar onderzoek. Deze serie is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR.

Wetenschapsgebied Atlantische Geschiedenis nog in de kinderschoenen

dinsdag 10 juli 2018, 09:56 uur

Download

Waar denkt u aan bij Atlantische Geschiedenis? Misschien aan de West-Indische Compagnie, de kolonisatie van Amerika of de slavernij? Volgens hoogleraar Wim Klooster van de Clark University in Worcester, werd er voordat hij in 1995 naar de Verenigde Staten verhuisde inderdaad vooral onderzoek gedaan naar deze drie zaken. Maar de Atlantische Geschiedenis behelst volgens Klooster zoveel meer. Daarom gaat hij zich, samen met 80 andere wetenschappers, bezighouden met een gigantisch project voor de vermaarde Cambridge University Press. Daarin wordt alle geschiedschrijving met betrekking tot de revoluties in de Atlantische Wereld in boekvorm bij elkaar gebracht.

Klimaatramp treft Noorse Spitsbergen

maandag 9 juli 2018, 09:54 uur

Download

Nergens is de klimaatverandering duidelijker te merken dan in de poolgebieden. Dat ervaart ook poolonderzoeker Maarten Loonen, die al meer dan 25 jaar onderzoek doet op Spitsbergen. Hij vertelt over de hevige invloed van klimaatverandering op de flora en fauna van het Noorse eiland.

Nieuw onderzoek naar in Nederland gevonden Romeinse beeldjes

zondag 8 juli 2018, 07:00 uur

Download

Er zijn in Nederland in de loop van de tijd talloze Romeinse beeldjes gevonden. Maar, zo viel archeologe Christel Veen op, er wordt vrijwel geen onderzoek naar gedaan. Want wat deden mensen vroeger met die beeldjes? Wie worden er afgebeeld? En wat zeggen de beeldjes over ons land in de Romeinse tijd?

Column #4 van Hens Zimmerman - Leven we in een simulatie?

zaterdag 7 juli 2018, 07:00 uur

Download

Is wat je om je heen ziet wel de werkelijkheid? Of leven we in een soort Matrix: een computersimulatie waardoor alles om ons heen echt lijkt? Het lijkt voer voor sciencefiction-series (en dat is het ook). En toch zijn er wetenschappers die hier serieus over nadenken. En niet uitsluiten dat we werkelijk in een simulatie leven...

Recycled Park drijft in de Rotterdamse haven

vrijdag 6 juli 2018, 16:00 uur

Download

In de Rijnhaven in Rotterdam is het 'Recycled Park' geopend. Dit park is gebouwd op drijvende eilanden die zijn gemaakt van gerecycled plastic. En niet zomaar plastic: de organisatie heeft het materiaal zelf uit de Maas gefilterd met behulp van speciale plasticvangers. Hiermee wordt voorkomen dat het plastic in zee bij de plastic soep terechtkomt. Initiatiefnemer Ramon Knoester vertelt over zijn project.

De gevaren van multi-resistente schimmels

vrijdag 6 juli 2018, 07:00 uur

Download

Wanneer je aan schimmels denkt, denk je waarschijnlijk aan schimmel op je brood, onder je teennagel of in je badkamer. Maar er zijn veel gevaarlijkere schimmels in de wereld. En deze schimmels zijn vaak resistent tegen anti-schimmelmiddelen. Op dit moment vindt in Nederland het grootste schimmelcongres in de wereld plaats, waar gesproken wordt over deze nieuwe ziekteverwekkende schimmels. Ferry Hagen is te gast om ons hierover te vertellen. Hij is zelf een van de organisatoren van het congres en doet onderzoek naar nieuwe multi-resistente schimmels.

Ook bij extreem zware sterren krijgen Galileo en Einstein gelijk

donderdag 5 juli 2018, 18:45 uur

Download

Het is een van de meest beroemde experimenten uit de natuurkunde. Laat een zware bal gelijktijdig met een lichte bal van een toren vallen, en ze zullen tegelijkertijd op de grond vallen. Dat voelt intuïtief altijd een beetje vreemd aan, maar het is iets wat Simon Stevin in de 16de eeuw al aantoonde vanop de Nieuwe Kerk in Delft aantoonde. (En volgens de legende Galileo van de Toren van Pisa). Astrofysici van Astron en het Anton Pannekoek Instituut zijn nu nog een stap verder gegaan. In een astronomisch monsterproject keken ze naar hoe twee extreem zware sterren met een verschillende massa naar een andere extreem zware ster vielen. Ze waren heel benieuwd of bij zo'n dichte en zware objecten de fysicawetten die we over zwaartekracht kennen nog altijd gelden. Want er gebeuren in het heelal zaken (zoals de supersnelle uitbreiding van heelal) die we met ons huidig begrip van zwaartekracht niet kunnen verklaren. Maar volgens dit nieuwe onderzoek staan de huidige ideeën over zwaartekracht, ondanks de extreme omstandigheden, dus nog altijd als een paal boven water. De manier waarop de extreme sterren in een baan draaien (oftewel vallen) kan perfect door de kromming van ruimte en tijd van Einsteins algemene relativiteitstheorie beschreven worden. Daarmee zijn vele alternatieve theorieën over de zwaartekracht van de baan of nog minder waarschijnlijk. Astrofysicus Jason Hessels van ASTRON en de Universiteit van Amsterdam, heeft aan dit belangrijke onderzoek (gepubliceerd in het tijdschrift Nature) meegewerkt. Hessels legt op een eenvoudige manier uit waarom de zwaartekracht dingen doet die voor ons zo vreemd lijken. Ook getuigt hij hoe moeilijk het was om dit project uit te voeren.

Lise Koning verkozen tot Jonge Historicus van het Jaar 2018

donderdag 5 juli 2018, 14:00 uur

Download

Tijdens ‘De Nacht is Jong’ op donderdag 28 juni is Lise Koning verkozen tot Jonge Historicus van het Jaar 2018. Na lang beraad wees de jury, bestaande uit Esther Captain, Ad van Liempt en Maartje van de Kamp, Lise aan als winnaar en kreeg ze de trofee overhandigd door haar voorganger Kayleigh Goudsmit. Lise zal zich het komende jaar inzetten als ambassadeur voor jonge historici. Verslaggever Rose Heijnen was bij de verkiezing aanwezig en maakte daarvan de volgende reportage voor Focus.

Diana Scherer vervlecht wetenschap met kunst

donderdag 5 juli 2018, 08:56 uur

Download

Lopen we over een aantal jaar rond in kleding gemaakt van plantenwortels? Als het aan kunstenares Diana Scherer ligt wel. Zij houdt zich bezig met het ontwikkelen van textiel onder de grond. Ze zoekt naar manieren om plantenwortels uit zichzelf te laten weven en werkt daarvoor samen met de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Hoe ernstig zal de droogte onze land- en tuinbouw aantasten?

woensdag 4 juli 2018, 18:53 uur

Download

Misschien is het gras bij u in de tuin ook al flink geel geworden. Maar vooral voor de akkerbouw betekent de toenemende droogte een probleem. En klimatologen verwachten dat langdurige droogtes in deze tijd van het jaar steeds vaker zullen voorkomen in Nederland. Hoe hard moeten consumenten en boeren zich zorgen maken over mislukkende oogsten? En is het ook voor Nederland geen goed idee om meer droogte-resistente gewassen te gaan ontwikkelen en te gebruiken? We vragen het aan Gerard Van der Linden, senior onderzoeker in abiotische plantenstress aan de Universiteit Wageningen. Voorafgaand op het interview is er een reportage van Mattijs van De Wiel die de situatie in Someren (Noord-Brabant) opmeet. Het interview begint op 03:10.

Worden hartpatïenten gezonder door cadeautjes te geven?

woensdag 4 juli 2018, 18:16 uur

Download

Hartpatiënten krijgen na hun operatie of behandeling nog een tijdje begeleiding, maar daarna moeten ze zelf verder werken aan hun herstel. En dat valt niet altijd mee. Het Tergooi Ziekenhuis en het Leids Universitair Medisch Centrum starten daarom een project om daar meer inzicht in te krijgen. Het sleutelwoord is: verleiding. Belonen met cadeautjes dus! 100 patiënten doen mee en krijgen één dezer dagen een doos vol meetapparatuur thuis die intieme gegevens over zichzelf met hun persoonlijke medische begeleider delen. De patiënt blijft eigenaar van zijn of haar (afgeschermde) data, maar de onderzoekers krijgen wel toestemming om die data anoniem te gebruiken. Is dit de beste manier om patiënten beter te maken? Hoe gaat het in de praktijk? Marc-Robin Visscher trok naar het Tergooi Ziekenhuis in Blaricum en vroeg het aan betrokken cardioloog Karin Arkenbout en een deelnemer.

#6 Faces of Science - Sybren Spit

woensdag 4 juli 2018, 07:00 uur