appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
Afspeellijst Je afspeellijst is leeg

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Risico op overstromingen door klimaatverandering. Wat betekend dat voor de prijs van je huis?

Download

Door klimaatveranderingen neemt het risico op overstromingen toe. Koen de Koning onderzocht de invloed van overstromingsrisico en klimaatverandering op de huizenmarkt aan de hand van wiskundige modellen. Worden risicovolle kustgebieden straks gemeden, of willen de mensen toch graag mooi aan zee wonen? De podcastserie Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR.

Middeleeuwen waren echt niet zo smerig als gedacht

Download

Ons beeld van de Middeleeuwen is dat van een tijd waarin hygiëne nog praktisch niet bestond. Er waren nog geen riolen, de mensen dumpten hun afval op straat en ze wasten zichzelf niet. Maar klopt dit beeld wel? Historica Janna Coomans promoveerde recentelijk op haar onderzoek naar de manier waarop Middeleeuwse stadsbestuurders omgingen met de hygiëne in hun stad.

Is muzikaliteit enkel een eigenschap van de mens, of van álle dieren?

Download

In essentie is de mens een muzikale diersoort, en waarom zou hij de enige zijn? Is muzikaliteit niet juist een eigenschap van álle dieren? Een vermogen met een duidelijke biologische basis, zoals Charles Darwin al vermoedde. Hoogleraar muziekcognitie HenkJan Honing schreef het boek 'Aap slaat maat', waarin hij op zoek gaat naar de biologische basis van muzikaliteit, inclusief alle onverwachte wendingen, twijfels en missers die met wetenschappelijk onderzoek gepaard gaan.

Column #5 van Hens Zimmerman - Zwarte Gaten

Download

Zwarte gaten zijn een mysterieus fenomeen en blijven de sterrenkundige gemoederen bezighouden Ze klinken spannend en kinderen zijn er misschien zelfs wel bang voor. Maar wat is een zwart gat eigenlijk? Hoe ontstaan ze? En zijn ze echt zwart? In deze column neemt Hens Zimmerman u weer mee naar de wetenschap buiten de dampkring.

Angststoornissen behandelen door middel van virtual reality

Download

Frans Verstraten is waarnemingspsycholoog aan de Universiteit van Sydney in Australië. Hij doet daar onderzoek naar de effecten van beweging op de mens en daarvoor gebruikt hij de modernste bewegingssimulatoren. Aan zijn universiteit wordt er ook volop gewerkt aan manieren om mensen psychologische hulp te geven met behulp van virtual reality.

Wil jij in gesprek met een robot?

Download

Door de verbetering van kunstmatige intelligentie worden pratende robots steeds geavanceerder. In de toekomst worden de robots misschien wel zo slim dat we gesprekken met ze kunnen voeren. Maar willen we dat ook? Te gast zijn twee ontwerpers die werken aan dit soort sociale robots. Wang Long Li maakt met zijn bedrijf Tinybots een pratende robot die demente ouderen kan ondersteunen in hun dagelijks leven. En Lucas Steenhuis testte op Lowlands hoe de interactie tussen zijn robot en de festivalbezoekers verliep.

Sociale media en seks: wat spoken jongeren allemaal uit?

Download

Elkaar een sexy foto sturen of samen lachen om een dickpic. Veel volwassenen maken zich zorgen over wat jongeren allemaal uitspoken op sociale media. Marijke Naezer doet onderzoek naar jongeren en seksualiteit aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. In de podcastserie Faces of Science vertelt Marijke over haar onderzoek. Deze serie is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR.

Wetenschapsgebied Atlantische Geschiedenis nog in de kinderschoenen

Download

Waar denkt u aan bij Atlantische Geschiedenis? Misschien aan de West-Indische Compagnie, de kolonisatie van Amerika of de slavernij? Volgens hoogleraar Wim Klooster van de Clark University in Worcester, werd er voordat hij in 1995 naar de Verenigde Staten verhuisde inderdaad vooral onderzoek gedaan naar deze drie zaken. Maar de Atlantische Geschiedenis behelst volgens Klooster zoveel meer. Daarom gaat hij zich, samen met 80 andere wetenschappers, bezighouden met een gigantisch project voor de vermaarde Cambridge University Press. Daarin wordt alle geschiedschrijving met betrekking tot de revoluties in de Atlantische Wereld in boekvorm bij elkaar gebracht.

Klimaatramp treft Noorse Spitsbergen

Download

Nergens is de klimaatverandering duidelijker te merken dan in de poolgebieden. Dat ervaart ook Maarten Loonen, die al meer dan 25 jaar onderzoek doet op Spitsbergen. Hij vertelt over de hevige invloed van klimaatverandering op de flora en fauna van het Noorse eiland.

Nieuw onderzoek naar in Nederland gevonden Romeinse beeldjes

Download

Er zijn in Nederland in de loop van de tijd talloze Romeinse beeldjes gevonden. Maar, zo viel archeologe Christel Veen op, er wordt vrijwel geen onderzoek naar gedaan. Want wat deden mensen vroeger met die beeldjes? Wie worden er afgebeeld? En wat zeggen de beeldjes over ons land in de Romeinse tijd?

Column #4 van Hens Zimmerman - Leven we in een simulatie?

Download

Is wat je om je heen ziet wel de werkelijkheid? Of leven we in een soort Matrix: een computersimulatie waardoor alles om ons heen echt lijkt? Het lijkt voer voor sciencefiction-series (en dat is het ook). En toch zijn er wetenschappers die hier serieus over nadenken. En niet uitsluiten dat we werkelijk in een simulatie leven...

Recycled Park drijft in de Rotterdamse haven

Download

In de Rijnhaven in Rotterdam is het 'Recycled Park' geopend. Dit park is gebouwd op drijvende eilanden die zijn gemaakt van gerecycled plastic. En niet zomaar plastic: de organisatie heeft het materiaal zelf uit de Maas heeft gefilterd met behulp van speciale plasticvangers. Hiermee wordt voorkomen dat het plastic in zee bij de plastic soep terechtkomt. Initiatiefnemer Ramon Knoester vertelt over zijn project.

De gevaren van multi-resistente schimmels

Download

Wanneer je aan schimmels denkt, denk je waarschijnlijk aan schimmel op je brood, onder je teennagel of in je badkamer. Maar er zijn veel gevaarlijkere schimmels in de wereld. En deze schimmels zijn vaak resistent tegen anti-schimmelmiddelen. Op dit moment vindt in Nederland het grootste schimmelcongres in de wereld plaats, waar gesproken wordt over deze nieuwe ziekteverwekkende schimmels. Ferry Hagen is te gast om ons hierover te vertellen. Hij is zelf een van de organisatoren van het congres en doet onderzoek naar nieuwe multi-resistente schimmels.

Ook bij extreem zware sterren krijgen Galileo en Einstein gelijk

Download

Het is een van de meest beroemde experimenten uit de natuurkunde. Laat een zware bal gelijktijdig met een lichte bal van een toren vallen, en ze zullen tegelijkertijd op de grond vallen. Dat voelt intuïtief altijd een beetje vreemd aan, maar het is iets wat Simon Stevin in de 16de eeuw al aantoonde vanop de Nieuwe Kerk in Delft aantoonde. (En volgens de legende Galileo van de Toren van Pisa). Astrofysici van Astron en het Anton Pannekoek Instituut zijn nu nog een stap verder gegaan. In een astronomisch monsterproject keken ze naar hoe twee extreem zware sterren met een verschillende massa naar een andere extreem zware ster vielen. Ze waren heel benieuwd of bij zo'n dichte en zware objecten de fysicawetten die we over zwaartekracht kennen nog altijd gelden. Want er gebeuren in het heelal zaken (zoals de supersnelle uitbreiding van heelal) die we met ons huidig begrip van zwaartekracht niet kunnen verklaren. Maar volgens dit nieuwe onderzoek staan de huidige ideeën over zwaartekracht, ondanks de extreme omstandigheden, dus nog altijd als een paal boven water. De manier waarop de extreme sterren in een baan draaien (oftewel vallen) kan perfect door de kromming van ruimte en tijd van Einsteins algemene relativiteitstheorie beschreven worden. Daarmee zijn vele alternatieve theorieën over de zwaartekracht van de baan of nog minder waarschijnlijk. Astrofysicus Jason Hessels van ASTRON en de Universiteit van Amsterdam, heeft aan dit belangrijke onderzoek (gepubliceerd in het tijdschrift Nature) meegewerkt. Hessels legt op een eenvoudige manier uit waarom de zwaartekracht dingen doet die voor ons zo vreemd lijken. Ook getuigt hij hoe moeilijk het was om dit project uit te voeren.

Lise Koning verkozen tot Jonge Historicus van het Jaar 2018

Download

Tijdens ‘De Nacht is Jong’ op donderdag 28 juni is Lise Koning verkozen tot Jonge Historicus van het Jaar 2018. Na lang beraad wees de jury, bestaande uit Esther Captain, Ad van Liempt en Maartje van de Kamp, Lise aan als winnaar en kreeg ze de trofee overhandigd door haar voorganger Kayleigh Goudsmit. Lise zal zich het komende jaar inzetten als ambassadeur voor jonge historici. Verslaggever Rose Heijnen was bij de verkiezing aanwezig en maakte daarvan de volgende reportage voor Focus.

Diana Scherer vervlecht wetenschap met kunst

Download

Lopen we over een aantal jaar rond in kleding gemaakt van plantenwortels? Als het aan kunstenares Diana Scherer ligt wel. Zij houdt zich bezig met het ontwikkelen van textiel onder de grond. Ze zoekt naar manieren om plantenwortels uit zichzelf te laten weven en werkt daarvoor samen met de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Hoe ernstig zal de droogte onze land- en tuinbouw aantasten?

Download

Misschien is het gras bij u in de tuin ook al flink geel geworden. Maar vooral voor de akkerbouw betekent de toenemende droogte een probleem. En klimatologen verwachten dat langdurige droogtes in deze tijd van het jaar steeds vaker zullen voorkomen in Nederland. Hoe hard moeten consumenten en boeren zich zorgen maken over mislukkende oogsten? En is het ook voor Nederland geen goed idee om meer droogte-resistente gewassen te gaan ontwikkelen en te gebruiken? We vragen het aan Gerard Van der Linden, senior onderzoeker in abiotische plantenstress aan de Universiteit Wageningen. Voorafgaand op het interview is er een reportage van Mattijs van De Wiel die de situatie in Someren (Noord-Brabant) opmeet. Het interview begint op 03:10.

Worden hartpatïenten gezonder door cadeautjes te geven?

Download

Hartpatiënten krijgen na hun operatie of behandeling nog een tijdje begeleiding, maar daarna moeten ze zelf verder werken aan hun herstel. En dat valt niet altijd mee. Het Tergooi Ziekenhuis en het Leids Universitair Medisch Centrum starten daarom een project om daar meer inzicht in te krijgen. Het sleutelwoord is: verleiding. Belonen met cadeautjes dus! 100 patiënten doen mee en krijgen één dezer dagen een doos vol meetapparatuur thuis die intieme gegevens over zichzelf met hun persoonlijke medische begeleider delen. De patiënt blijft eigenaar van zijn of haar (afgeschermde) data, maar de onderzoekers krijgen wel toestemming om die data anoniem te gebruiken. Is dit de beste manier om patiënten beter te maken? Hoe gaat het in de praktijk? Marc-Robin Visscher trok naar het Tergooi Ziekenhuis in Blaricum en vroeg het aan betrokken cardioloog Karin Arkenbout en een deelnemer.

#6 Faces of Science - Sybren Spit

Download

Op zeer jonge leeftijd leer je zonder al teveel veel problemen een taal. Het oppikken van nieuwe woorden en maken van goede zinnen lijkt als vanzelf te gaan. Maar is dat wel zo? Taalkundige Sybren Spit van de Universiteit van Amsterdam onderzoekt of kinderen zich bewust zijn van de regels van een taal. Daarvoor heeft hij een experiment ontwikkeld waarbij hij kleuters zijn eigen zelfverzonnen taal leert. Spit heeft een aantal voorbeelden meegenomen en legt ze aan de presentator voor. De podcastserie Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR.

Proefschrift Femke Bakker laat theorie over democratische vrede wankelen

Download

Hoe landen in een conflict staan heeft alles te maken met het regimetype van dat land. Politicologen beredeneren dat democratische landen in een escalerend conflict niet in oorlog gaan met een andere democratie, terwijl ze dat vaker wel doen bij een niet-democratisch land. Maar is het écht zo dat democratieën geen oorlog voeren met elkaar? En welk onderliggend mechanisme ligt daaraan ten grondslag? Politicologe Femke Bakker vertelt ze over haar onderzoek naar de liberale normen van individuen in democratische en niet-democratische landen.

Ziekmakende blauwalg bedreiging voor Caribische koraalriffen

Download

Blauwalgen zijn vooral in de zomermaanden een bedreiging voor het Nederlands zwemgenot. Veel stilstaande wateren worden afgekeurd om in te zwemmen vanwege de aanwezigheid van blauwalgen. Maar ook aan de andere kant van de Atlantische Oceaan zijn blauwalgen te vinden, hoewel ze net iets anders zijn. Petra Visser is momenteel in Curaçao, waar ze onderzoek doet naar blauwalgmatten in het Caraïbisch gebied. Wat voor impact hebben die matten op de enige koraalriffen van het Koninkrijk der Nederlanden?

De vergeten slavenhandel in blanke zeevaarders

Download

Bij het woord slavernij denken we vaak aan de slavenhandel van o.a. Afrikanen op de Atlantische Oceaan. Onbekender is dat ook blanke, christelijke zeevaarders tot slaaf werden gemaakt. Niet op land, maar voor de Barbarijse kust. Historica Erica Heinsen-Roach onderzoekt deze slavenhandel aan de Universiteit van Zuid-Florida.

Column #3 van Hens Zimmerman - Buitenaards leven

Download

Het vinden van buitenaards leven. De stiekeme droom van elke sterrenkundige. De afgelopen jaren hebben de wetenschap en technologie enorme stappen genomen in het zoeken, vinden en meten van andere planeten. Hoe waarschijnlijk is het dat er leven buiten de Aarde is? En hoe kunnen we dat dan vinden? Luister naar de derde column van Hens Zimmerman over deze zoektocht naar buitenaards leven.

Oceaanexpeditie onderzoeksschip Pelagia ten einde

Download

Het afgelopen half jaar heeft het onderzoeksschip de Pelagia over de oceanen gevaren. In die periode hebben de wetenschappers aan boord heel wat gedaan. De eerste filmbeelden van de enige Nederlandse diepzee werden er geschoten. Er werd nieuwe kennis opgedaan over de koralen in het Caribische deel van het koninkrijk. Het leven in onze Noordzee werd onderzocht, enzovoort. De onderzoekers presenteerden vandaag al een aantal van hun bevindingen aan hun vakgenoten en politici tijdens een symposium in Den Haag. Behalve veel feiten, kregen de aanwezigen ook een muzikaal intermezzo te horen: een stuk voor strijkers van componist Stef Veldhuis. Hij liet zich inspireren door de oceaan.

Piskijkers, kruikezeikers en de ongevoelige doorwaseming

Download

Bloed, zweet en tranen. Dat deze stoffen niet alleen voor medici of biologen interessant zijn, bewijst de promotie van historicus Ruben Verwaal. Hij onderzocht hoe artsen lichaamssappen bestudeerden in de achttiende eeuw en concludeert dat destijds de kiem is gelegd voor baanbrekende medische ontwikkelingen. Wist u bijvoorbeeld dat de borstkolf al in de 18e eeuw is uitgevonden?

De cyborgs komen eraan!

Download

Wanneer we spreken over de maakbaarheid van de mens, komt ook geïmplanteerde technologie om de hoek kijken. Ruim 200 Nederlanders lopen al rond met een chip in hun lichaam. En dat kan voor allerlei doeleinden gebruikt worden. Tom Oudenaarden is piercer en bio-hacker en implanteert chips, ook bij zichzelf. Wouter Serdijn, bioelectronicus aan de TU Delft, houdt zich ook bezig met het gebruik van chips in het menselijk lichaam, maar dan de medische toepassing ervan. Hoe zien zij de toekomst van geïmplanteerde chips? Is het eigenlijk wel ethisch verantwoord?

#5 Faces of Science - Tessa Kaufman

Download

Scheve tanden, een bril of een gek lachje. Alles kan een reden zijn om gepest te worden. Maar waarom gebeurt dat eigenlijk? En wat kunnen we doen om dat pestgedrag de kop in te drukken? Tessa Kaufman doet onderzoek naar kinderen die slachtoffer zijn van langdurig pesten. "Pesten is een probleem van de hele groep," aldus Kaufman.

Mysterieuze schadelijke CFK's lijken uit China te komen

Download

Een maand geleden berichtten we over een mysterieuze vaststelling onder wetenschappers. Het gat in de ozonlaag krimpt steeds minder snel omdat ergens in Oost-Azië opnieuw zogenaamde CFC-11, oftewel schadelijke ozon-vretende stoffen gemaakt worden. En niemand kende de daders. Onderzoeksjournalisten van The New York Times hebben nu achterhaald dat er kleine bedrijfjes op het Chinese platte land zijn die de schadelijke cfk's nog altijd produceren tegen alle nationale en internationale regelgeving in. Die vaststelling op zich is nog onvoldoende om de stijging van CFK's aan China te wijten. Maar het is wel een duidelijke schending van het Montreal-protocol, waaraan alle landen (inclusief China) zich aan houden. Hoe kunnen we uitsluitsel krijgen of deze fabriekjes de echte daders zijn? En is het nodig om China onder druk te zetten om dit probleem aan te pakken? We vragen het opnieuw aan Guus Velders, hoogleraar luchtkwaliteit en klimaat interacties Universiteit Utrecht én onderzoeker aan het RIVM.

Hoe interpreteren mensen het gedrag van robots?

Download

Iedereen die een stofzuiger bezit, heeft al een robot in huis. En in de toekomst komen er steeds meer robots bij, die technologisch heel wat meer in petto hebben. Als we dan steeds meer robots in ons dagelijks leven tegen gaan komen, is het volgens onderzoeker Maartje de Graaf ook belangrijk om te weten hoe wij ze interpreteren. Verklaren we de acties van robots anders dan dezelfde acties van mensen?

The Good, the Bad and the Gross

Download

Kaas met een stukje schimmel erop, een vies toilet of kruipende kakkerlakken. Het zijn een aantal beelden die waarschijnlijk een gevoel van walging bij je oproepen. Promovenda Fieke Wagemans onderzocht voor haar proefschrift aan de Universiteit van Tilburg wat dat gevoel te maken heeft met onze morele oordelen. Ben je een strenger persoon als je sneller van iets walgt?

Column #2 van Hens Zimmerman - Lichtsnelheid

Download

Licht beweegt zich voort in de ruimte met een snelheid van zo'n driehonderd kilometer per seconde. Maar wat betekent dat eigenlijk voor alles wat we waarnemen? Columnist en space geek Hens Zimmerman neemt je mee naar de wetenschap achter het heelal aan de hand van verschillende gedachte-experimenten.

Wat doen stressvolle gebeurtenissen met het jonge kinderbrein?

Download

Het was een bijzonder toeval. Net toen de controverse over het Amerikaanse scheidingsbeleid tussen migrantenkinderen en hun ouders wereldwijd het nieuws begon te overheersen, publiceerde het tijdschrift Scientific Reports nieuw Nederlands onderzoek over het effect van stressvolle gebeurtenissen op de hersenontwikkeling van kleine kinderen. In de studie werden 37 kinderen vanaf hun 1ste levensjaar tot hun 17de nauwkeurig op de voet gevolgd. Daarbij vonden de onderzoekers dat hoe meer stressvolle gebeurtenissen de kinderen meemaakten, hoe sneller bepaalde hersengebieden volwassen werden. Dat lijkt misschien een goede evolutie, maar het gaat mogelijk wel ten koste van de leervaardigheid van de kinderen. Omdat de onderzoekers een statistische relatie vonden in een kleine groep kinderen, is enkel deze studie nog onvoldoende om te stellen dat deze stressvolle gebeurtenissen ook daadwerkelijk deze effecten in de hersenen veroorzaakten. Toch ligt de studie in lijn met eerdere resultaten en werd de levensloop van de kinderen grondiger onderzocht dan in andere studies. We praten over het effect van stress op het jonge kinderbrein met hoogleraar Experimentele psychopathologie Karin Roelofs (Radboud Universiteit Nijmegen), een van de betrokken onderzoekers.

"Het literaire werk van vrouwen telt nog steeds niet echt mee"

Download

Afgelopen week was er ophef over het thema van de boekenweek van 2019: 'De moeder: de vrouw'. Corina Koolen promoveerde recentelijk op genderverschillen in de literaire wereld en vertelt over de achterstelling van vrouwelijke auteurs in de literaire top.

Hoe vernieuwend zou een donut-economie zijn?

Download

We moeten onze economie fundamenteel anders inrichten. Niet langer alleen op groei gericht - en op de werking van de markt. Het moet duurzamer en inclusiever, met een donut als onderliggend model.... Dat vindt de Britse econoom Kate Raworth. Maar is die boodschap wel zo vernieuwend en praktisch? Lara Rense kon Raworth kort spreken, en praat er over verder met Joris Tieleman, phd-student aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en oprichter van de Nederlandse tak van de studentenbeweging Rethink Economics.

De twee gezichten van blockchain

Download

Virtueel geld is in opkomst, dat zal u vast niet ontgaan zijn. Cryptomunten als Bitcoin zijn volgens sommigen de valuta van de toekomst. Maar hoe werkt het mechanisme achter de cryptomunten, de zogenaamde Blockchain? En wat zijn de andere toepassingen van Blockchain? Hanna Deleanu, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht, en Michiel Dorresteijn, energieconsultant, zijn te gast te vertellen over de activistische, maar ook donkere kant van Blockchain.

Drone helpt verdrinking voorkomen

Download

Een drone die kan zien of iemand dreigt te verdrinken en die de badmeester laat weten dat die alles uit handen moet laten vallen om een leven te redden. Daaraan hebben studenten van de Technische Universiteit Eindhoven gewerkt. Jeroen de Jager zoekt ze op in het universiteitszwembad en wij praten over dit onderwerp door met Peter Paul Verbeek, hoogleraar filosofie van mens en techniek aan de Universiteit Twente.

"Lipofilling is een veilige methode"

Download

Lipofilling is een techniek waarbij menselijk vetweefsel op een andere plek in het lichaam wordt ingebracht. Bijvoorbeeld bij vrouwen met borstkanker. Met deze methode kunnen de borsten gereconstrueerd worden. Maar artsen zijn terughoudend, omdat lipofilling gevaarlijk zou zijn. De kanker zou er door terug kunnen komen. Todor Krastev promoveert op zijn onderzoek naar de veiligheid van lipofilling aan de Universiteit van Maastricht. Uit zijn onderzoek blijkt dat lipofilling veilig is. Marc-Robin Visscher maakte deze reportage in het Tergooi ziekenhuis in Hilversum.

#4 Faces of Science - Marieke Hopman

Download

Onderzoeker Marieke Hopman wil graag weten hoe we kinderrechten over de hele wereld kunnen verbeteren. Daarom reisde zij af naar landen als Cyprus en de Centraal Afrikaanse Republiek. Landen waar de politieke verhoudingen op gespannen voet staan met kinderrechten. In de podcastserie 'Faces of Science' geven jonge wetenschappers een inkijkje in hun leven en hun onderzoek. De serie wordt gemaakt in samenwerking met NEMO Kennislink.

Maanmeteoriet zaait opnieuw twijfel over onstaansgeschiedenis maan

Download

Japanse onderzoekers vonden een bijzonder mineraal in een maanmeteoriet die op aarde is beland. Het mineraal komt uit het gebied rond de evenaar van de maan en kan enkel zijn gevormd als er daar voldoende water zou zijn. Het is dus kortom een nieuwe sterke aanwijzing dat het waterijs op de maan zich niet enkel tot de maanpolen beperkt. Experimenteel petroloog Edgar Steenstra (Vrije Universiteit Amsterdam) onderzocht onder meer de waterrijke maanstenen die door Apollo-missies naar de aarde zijn gebracht. Hij legt voor ons uit waarom deze nieuwe ontdekking en andere aanwijzingen ons begrip over de geboorte van de maan in twijfel zouden kunnen trekken.

De toekomst van slimme seksrobots

Download

Wat maakt ons nog menselijk in deze tijden van snelle en ingrijpende wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen. Een vraag waar schrijfster Mary Shelley zich in 1818 ook al mee bezighield toen zij haar beroemde roman Frankenstein schreef. Zij zag de wereld veranderen door fabrieken, machines en experimenten met elektriciteit. Ook nu maakt men zich zorgen over technologische ontwikkelingen, vooral die van de robotica. Te gast zijn Maurice op de Beek, technisch directeur van het bedrijf Kiiroo dat slimme, computergestuurde seksspeeltjes maakt en pornoproducente en relatiecoach Kim Holland. Zij discussiëren over de toekomst van slimme seksrobots.

Bijzonder wetenschapsduo wint belangrijkste Nederlandse wetenschapsprijs

Download

Bij de vier winnaars van de Spinozapremie is er dit jaar een heel bijzonder wetenschapsduo. Celbioloog Anna Akhmanova (Universiteit Utrecht) en bio-nano-wetenschapper Marileen Dogterom (TU Delft) zijn niet alleen goede vriendinnen. Ze doen vanuit hun eigen invalshoek onderzoek naar het skelet van een cel. Je leest het goed. Elke cel in ons lichaam heeft een geraamte. En het mooie is dat dat skelet de cel stabiliteit geeft en tegelijkertijd hyper-flexibel is. De cel gebruikt haar skeletonderdelen (zoals zogenaamde microtubili) daarom voor talloze belangrijke functies. Maar soms gaat het ook mis door redenen die voor ons onbekend zijn. En de gevolgen (neuro-ziektes, kanker...) kunnen groot zijn. Akhmanova en Dogterom worden zowel nationaal als internationaal geroemd doordat ze vele gaten in onze kennis over het celskelet weten op te vullen. Soms doen ze dat door met elkaar samen te werken, soms met hun eigen onderzoeksteams. Naast de Spinozapremie hebben ze ook al vele nationale en buitenlandse subsidie-beurzen voor hun werk gekregen. Een teken dat de wetenschappelijke wereld nog veel van hen verwacht. Verslaggever Karin Alberts vraagt beiden naar wat het winnen van zo'n Spinoza-premie met hen doet.

Column #1 van Hens Zimmerman - Geluid in de Ruimte

Download

In het vacuüm van de ruimte is het doodstil. Hoewel sciencefictionfilms ons meestal anders doen geloven. En toch laat onze columnist Hens Zimmermann u luisteren naar geluiden uit de ruimte: een storm op Jupiter, de kosmische dans van twee neutronensterren en zwarte gaten. En wist u dat we de planeet Saturnus kunnen horen op aarde?

Je hoeft het wk niet te volgen. Spanje wint toch.

Download

"Spanje?", denk je misschien. Toch niet het land dat nu één dag voor het WK voetbal haar bondscoach de laan uitstuurt? Dat is inderdaad geen factor waar de statistici van de Belgische Universiteit Gent rekening mee hadden gehouden toen ze hun voorspellend model van het WK opstelden. Een mooi voorbeeld van hoe moeilijk het is om (net zoals bij het weer) de toekomst te voorspellen. Toch zijn statisticus Christophe Ley en zijn collega's er van overtuigd dat hun algoritme niet zomaar een mening is. We zijn daarom benieuwd naar hoe ze hun model samenstelden en hoe goed ze de winnaars van het WK er mee zullen benaderen. (En zo volgen we het WK toch maar mooi opnieuw.) We vragen Leys naar andere kanshebbers op de titel, en hoe goed België en Marokko het zullen doen. Van het gastland (Rusland) moeten we blijkbaar niet veel verwachten.

Strakke pakken naast autonome geweren

Download

Camera's die zelf doelwitten in beeld brengen, pantserwagens die op afstand bestuurbaar zijn en drones die zich zelfstandig op doelwitten storten. Je vindt ze allemaal op de Eurosatory in Parijs: de grootste wapenbeurs van Europa. Onze collega's van het Tv-programma Focus lopen daar rond en maken opnames voor het komende televisieseizoen. Wij spreken erover met regisseur Jeroen Kortschot.

Zo denken Saudische vrouwen zélf over segregatie

Download

Speciale cafés waar alléén vrouwen komen. Banken waar alléén vrouwen hun geldzaken doen. En gescheiden onderwijs. Dat is de realiteit in Saudi-Arabië. In buurland Koeweit gaat het er heel anders toe, daar bestaat segregatie nauwelijks. Hoe voelen vrouwen die daar leven zich over deze praktijk? Dat onderzocht zelfstandig Midden-Oostendeskundige Annemarie van Geel, die eind van de maand promoveert aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Bevallen in bad lijkt veilig

Download

Bevallen kan op allerlei manieren. Thuis, in het ziekenhuis, in bed, op een baarstoel, of zelfs in bad. De gezaghebbende organisatie Cochrane maakt zich hard voor geneeskunde op basis van onderzoek en feiten. Zij zien het aantal badbevallingen stijgen en wilden weten hoe veilig dat is. Wij praten erover met Martine Hollander, gynaecoloog in het Radboud UMC, gespecialiseerd in de verloskunde.

Honingbijen kunnen het niets herkennen

Download

De honingbij heeft ongeveer 86.000 keer minder hersencellen in haar hersenpannetje dan de mens. En toch kan het beestje als het om intelligentie gaat best trots zijn. Na een reeks eerdere vaststellingen over de slimme honingbijen, is er in het tijdschrift Science een nieuwe studie verschenen waarbij de diertjes het concept 'nul' herkennen. Door reeksen van plaatjes met een verschillend aantal symbooltjes te gebruiken, konden de onderzoekers de bijtjes aanleren dat er altijd suikerwater bij het plaatje met het minste aantal symbooltjes te vinden was. Maar toen de onderzoekers opeens ook plaatjes zonder symbooltjes in de reeks stopten, wisten de meeste bijen (tussen 60 à 80 procent) meteen dat ze juist daar het suikerwater konden vinden. De diertjes wisten dus met andere woorden dat het niets kleiner is dan 1. Voor zover we weten zijn honingbijen de eerste insecten die dit kunnen. En ze voegen zich bij een zeer klein gezelschap dieren, zoals de dolfijn, en een aantal vogels en apen. We vragen aan Koos Biesmeijer (ecoloog en wetenschappelijk directeur van Naturalis) hoe ver de intelligentie van de diertjes reikt.

Kinderen onderzoeken waterkwaliteit van slootjes

Download

De slootjesdagen zijn weer begonnen. Op 120 plaatsen in het land wordt de komende dagen het slootwater onderzocht en iedereen kan meedoen. Vandaag zijn ze al begonnen in Noord-Holland en Marc-Robin Visscher ging mee op pad met kinderen van basisschool Augustinus in Landsmeer.

Middeleeuwse Nederlandse steden kenden wél hygiëne

Download

We hoorden het vroeger misschien maar al te vaak. De mensen in de middeleeuwen leefden echt vies. Varkens zouden door de de straten lopen. Mensen kieperden de inhoud van hun toiletpot zo maar voor hun voordeur. Alles stonk er. Niet moeilijk dat er zo veel mensen getroffen werden door de pest. Maar historici weten tegenwoordig dat de waarheid stukken genuanceerder ligt. Het promotie-onderzoek van historica Janna Coomans (Universiteit Amsterdam) doet daarbij een mooie duit in het zakje. Tijdens haar studie dook ze in de historische archieven van laat-middeleeuwse steden zoals Leiden, Deventer, en Gent. En het beeld dat ze daaruit reconstrueerde is letterlijk heel wat properder dan we maar al te vaak van middeleeuwse steden hebben.

De gekste beestjes uit de Noordzee, opgevist vanaf de Pelagia

Download

Kerngezonde koralen, gigantische pissebedden en gevleugelde zeeslakjes. De afgelopen maanden hebben we u in Nieuws en Co op de hoogte gehouden van de zogeheten NICO-expeditie. Maandenlang was onderzoeksschip de Pelagia van huis. Het voer langs de Azoren, de oceaan over naar de Cariben en weer terug. Vanmiddag arriveerde het schip in Amsterdam en de onderzoekers hebben nieuws over onze Noordzee. In de studio is aangeschoven Auke-Florian Hiemstra. We kennen hem als de bioloog van Naturalis die alles van inktvissen weet. Hij is de afgelopen twee weken meegevaren op het onderzoekschip van het NIOZ en heeft allerlei bizarre beestjes meegenomen naar de studio.

Encyclopedie beschrijft hoe Europa het nationalisme uitvond

Download

De zoektocht van het kabinet naar de Nederlandse identiteit, de Brexit, de spanningen bij het Catalaanse referendum, Oost-Europese landen zoals Polen en Hongarije die naar hun veilige thuisland van de 19de eeuw verlangen. Het lijkt er sterk op dat er een nieuwe romantisch nationalistische golf in Europa aanwezig is. Voor cultuurhistorici is dat niet toevallig. Het Europa van de 19de eeuw is de bakermat van romantisch nationalisme, en het is een fenomeen dat onderhuids in de hoofden van velen is blijven steken. Onder leiding van Joep Leerssen, hoogleraar Europese studies (Universiteit Amsterdam) begon daarom een tien jaar lang durend monsterproject: een grote encyclopedie, samengesteld door 350 onderzoekers, die het ontstaan van romantisch nationalisme in Europa in kaart bracht. We vragen aan Leerssen om die ontstaansgeschiedenis uit te leggen. Als bonus horen we van hem ook wat Downton Abbey met de Brexit te maken heeft.

#3 Faces of Science - Rob ter Horst

Download

Rob ter Horst is elke dag bezig met het analyseren van data. Hij meet alles aan zijn eigen lichaam. Wat je ook maar kunt bedenken. 24 uur per dag. Ter Horst is bio-informaticus aan het RadboudUMC. Hij jaagt heel veel data van het menselijk lichaam door zijn computer om zo te ontdekken hoe ons immuunsysteem werkt. In de podcastserie 'Faces of Science' geven jonge wetenschappers een inkijkje in hun leven en hun onderzoek. De serie wordt gemaakt in samenwerking met NEMO Kennislink.

Honderd gevluchte wetenschappers bijeen in Utrecht

Download

Afgelopen zaterdag trokken zo'n 100 vluchtelingen met een wetenschappelijke achtergrond naar Utrecht. Wetenschapsfinancier NWO stelt namelijk geld beschikbaar voor een project waarin 10 tot 15 gevluchte wetenschappers een jaar lang een aanstelling kunnen krijgen binnen lopende onderzoeken. We spraken er eerder over in Nieuws en Co. Nu zijn de wetenschappers dus samengekomen en we zijn benieuwd naar het vervolg. Ik praat met een van de initiatiefnemers Behnam Taebi. Hij is universitair hoofddocent ethiek van de techniek aan de TU Delft en bestuurslid bij de Jonge Akademie.

Leidse hoogleraar krijgt een van de allergrootste wetenschappelijke prijzen ter wereld

Download

Wij zijn zo vertrouwd met de Nobelprijzen dat we soms vergeten dat ze lang niet op elke wetenschappelijke discipline van toepassing zijn. Als je daarom op het gebied van de astrofysica, neurowetenschappen, of nano-wetenschappen een zogenaamde Kavli-prijs krijgt, scheelt het daarom niet veel of je hebt een quasi-Nobelprijs in de wacht gesleept.Voor de astrofysica komt die eer dit jaar toe aan hoogleraar moleculaire astrofysica Ewine van Dishoeck (Universiteit Leiden). Gisteravond werd bekend dat ze in het najaar naar Noorwegen mag reizen om daar uit de handen van de koning de prestigieuze prijs op te halen. En naast alle eer zal van Dishoeck er ook een gouden medaille en een geldbedrag van 1 miljoen(!) dollar ontvangen.Van Dishoeck behoorde al tot de internationaal meest geroemde Nederlandse astronomen van deze tijd. Momenteel is ze ook voorzitter van de Internationale Astronomische unie. Ze wordt beloond voor haar inspanningen die tonen hoe kleine, maar talrijke, chemische reacties in grote gaswolken verschillende soorten planeten- en sterrenstelsels in het heelal kunnen doen ontstaan. Volgens een een jurylid van de Noorse Academie was haar vakgebied "niet meer dan een klein onderzoeksgebied aan de randen van de astrofysica. Maar dankzij haar is het nu een kernthema binnen de hele astronomie." Het is ook de tweede keer in de geschiedenis dat een winnaar een Kavli-prijs niet met een ander moet delen.We polsen bij Van Dishoeck wat al deze lof met haar doet.

#2 Faces of Science - Thomas Smits

Download

We zijn omgeven door beeld. Facebook, Snapchat, Instagram, maar natuurlijk ook de foto’s in de krant en de reclameborden langs de weg. Volgens wetenschappers liggen de wortels voor deze beeldcultuur in de 19e eeuw. Historicus Thomas Smits is te gast en heeft een aantal mooie beelden meegenomen. Plaatjes uit 19e eeuwse kranten die hij soms voor een prikkie op marktplaats kocht. In de podcastserie 'Faces of Science' geven jonge wetenschappers een inkijkje in hun leven en hun onderzoek. De serie wordt gemaakt in samenwerking met NEMO Kennislink..

Draag jij deze kleren in de nabije toekomst?

Download

Verslag van de mode-tentoostelling State of Fashion 2018: searching for the new luxury in Arnhem (van 1 juni tot 22 juli). Deze tentoonstelling toont allerlei kledingsstukken die onze manier van kleden in de toekomst duurzamer en meer technologisch te maken. Verslaggever: Jeroen de Jager.

Woekerplant mag niet in gft-bak

Download

Op duizenden locaties in Nederland is de Japanse duizendknoop weer flink de lucht in geschoten. En terwijl een aantal gemeenten deze exotische plant met man en macht proberen te bestrijden, meldde het Algemeen Dagblad gisteren dat tuincentra en webshops de plant verkopen. Dat vonden we opmerkelijk. We praten erover met Chris van Dijk, onderzoeker plant en milieu aan de Wageningen Universiteit.

Uitvinder World Wide Web: 'Mensen raken internetmonopolies beu'

Download

'www', 'http', ''URL, 'HTML'. Het zijn allemaal termen die we aan één man te danken hebben: Tim Berners-Lee, de Brit die het World Wide Web in 1989 bedacht en wiens uitvinding de mensheid dagelijks gebruikt (én misbruikt). Hij kreeg er naast tal van andere onderscheidingen (en een gastoptreden tijdens de openingsceremonie van de olympische spelen uit 2012), ook de A.M. Turing Award voor, oftewel de 'nobelprijs' voor de informatica.Vandaag bezocht deze levende legende de Vrije Universiteit Amsterdam om er een gastcollege te geven. Verslaggever Jeroen de Jager kon hem persoonlijk interviewen en vroeg hem naar zijn visie op het web van de toekomst. Het is tenslotte zijn eigen creatie.

Bijzonder Belgisch onderzoeksproject naar de luchtkwaliteit

Download

Met "Curieuze Neuzen" is er een bijzonder onderzoek naar de luchtkwaliteit aan de gang in België. Duizenden Vlamingen nemen deel aan dit project, georganiseerd door de Universiteit Antwerpen, Ringland Academie en de krant De Standaard. Nu zijn er 60 meetstations in Vlaanderen en een computermodel rekent daarna uit hoe de vervuiling zich verspreidt. Nederland doet ook op dezelfde manier onderzoek. Maar zijn zulke modellen niet veel te grof? Correspondent Sander Van Hoorn zocht het project op in Antwerpen.

#1 Faces of Science - Julian Schaap

Download

Muziek brengt mensen samen. Welke taal je ook spreekt, wat voor opleidingsniveau, huidskleur, gender, seksuele voorkeur je ook hebt: de ritmes en melodieën van muziek overstijgen dit alles. Toch is de realiteit minder rooskleurig, ontdekte cultuursocioloog Julian Schaap. In de podcastserie 'Faces of Science' geven jonge wetenschappers een inkijkje in hun leven en hun onderzoek. De serie wordt gemaakt in samenwerking met NEMO Kennislink.

Kan hersenstimulatie diabetes verhelpen?

Download

Wetenschappers van het Academisch Medisch Centrum en de universiteit Yale in de Verenigde Staten deden een opmerkelijk onderzoek in de strijd tegen diabetes type 2. Bij deze vorm van suikerziekte is het hormoon insuline onvoldoende in staat om de bloedsuiker te verlagen, en zijn medicijnen en insulinespuiten doorheen de tijd steeds minder effectief. Maar door een bepaald hersengebied met elektroden te stimuleren (zogenaamde diepe breinstimulatie oftewel DBS) konden de onderzoekers er bij hun 15 proefpersonen (inclusief 1 diabetes-patiënt) voor zorgen dat het lichaam de werking van insuline verhoogt en daarmee de bloedsuiker verlaagt. Hoewel het echte onderzoek op diabetes-patiënten moet beginnen, is het de eerste keer dat dit effect bij mensen is aangetoond.Desondanks klinkt zulke methode niet evident. Kun je het nu al zo maar als behandeling inzetten? Wil een patiënt zich laten opereren om elektroden in zijn of haar brein te plaatsen? Wat met mogelijke bij-effecten? We vragen het aan Mireille Serlie, Internist-endocrinoloog van het Academisch Medisch Centrum en onderzoeksleider van deze studie. Het onderzoek is gepubliceerd in het blad Science Translational Medicine.

De perfecte sportrolstoel

Download

Vier jaar lang hebben wetenschappers gewerkt aan de perfecte sportrolstoel. Door de stoelen uit te rusten met sensoren konden ze meten wat er eigenlijk precies gebeurt met zo'n stoel tijdens een wedstrijd. Mogelijk dat met al die gegevens de rolstoel in de toekomst een totaal ander uiterlijk zal krijgen. En over twee jaar zou het bij de Paralympische Spelen van Tokio al moeten leiden tot extra medailles, hoort u in deze bijdrage van Jeroen de Jager.

Als je kweekvlees wilt proeven, moet je een petitie tekenen

Download

Vlees dat in het laboratorium is gekweekt in plaats van een geslacht beest uit de bio-industrie: wetenschappers doen al jaren onderzoek naar kweekvlees. Het is diervriendelijker en misschien wel duurzamer dan gewoon vlees. Pioniers willen het op de Nederlandse markt brengen, maar slagen daar tot nu toe nog niet in. Jeroen de Jager is bij een bijeenkomst over kweekvlees.

Inktvissen: zo intelligent dat ze "buitenaardse voorouder moeten hebben"

Download

Geen paniek als je denkt iets groots gemist te hebben. Het is enkel een erg omstreden idee uit een al even omstreden paper van het wetenschapsblad Progress in Biophysics and Molecular Biology. Dierkundigen kunnen er momenteel maar niet bij hoe zo'n bizar en pseudowetenschappelijk betoog ooit in een wetenschapstijdschrift is kunnen verschijnen. Volgens de paper is het leven dat we nu kennen zo complex dat het niet enkel door evolutie op aarde kan zijn ontstaan. Het moet tijdens een bepaalde periode in de geschiedenis (de Cambrische Explosie) zijn beïnvloed door virussen die ooit vanuit de ruimte naar de aarde zijn gekomen. Daarbij proberen de auteurs het bestaan van de octopus als bewijs te nemen, omdat het zo'n intelligent dier is. Zelfs de optie van octopussen als volwaardige buitenaardse wezens (octopus-eieren afkomstig van een komeet) wordt door de auteurs niet uitgesloten. Naturalis-bioloog en inktvis*-kenner Auke-Florian Hiemstra stelt ons gerust. Hoewel octopussen een erg vreemde zenuwstructuur hebben is het zeker mogelijk dat ze niet alleen door evolutie kunnen zijn ontstaan, maar ook zo intelligent kunnen zijn. Hiemstra is zelfs verplicht om extra papierwerk in te vullen in verband met de wet op dierproeven voordat hij ze mag onderzoeken. Hiemstra geeft slechts een kleine handgreep aan voorbeelden van wat deze wonderbaarlijke dieren in staat zijn. * De octopussen vormen een dierenorde die behoort tot de klasse van de inktvissen. Niet elke inktvis is dus een octopus of zo slim als een octopus! Er zijn zo'n 1000 soorten inktvissen, 300 daarvan zijn soorten octopus.

College over gezonde voeding op de Haagse markt

Download

De universiteit Leiden wil haar kennis op een laagdrempelige manier delen met de mensen. En daarvoor komen de wetenschappers uit hun werkkamers en collegezalen. Ze gaan pop-upcolleges geven op straat. Vandaag vertelden Hanno Pijl en Jessica Kiefte-de Jong op de Haagse markt over gezond eten.

Iemand is het herstel van onze ozonlaag aan het saboteren

Download

Het Montreal-protocol verbiedt sinds 2010 zowel de productie als het gebruik van zogenaamde CKF's. Dat zijn moleculen die de ozonlaag in onze atmosfeer afbreken. Daardoor kan er meer schadelijke UV-straling van de zon op aarde doorschemeren. Heel de wereld houdt zich officieel aan dit bindende protocol en onze ozonlaag is door deze maatregel geleidelijk opnieuw aan het herstellen. Toch rapporteren onderzoekers in het wetenschappelijke tijdschrift Nature nu dat ergens op onze aarde opnieuw een bepaald type CFK op grote schaal geproduceerd en gebruikt wordt. Een niet-menselijke oorzaak is onwaarschijnlijk. Geen enkel land heeft deze productie aan het bevoegde orgaan van de VN gemeld. En toch iis emand dus bezig met een wereldwijd illegale activiteit.Wat zijn de gevolgen hiervan voor onze ozonlaag en onszelf? Zouden we de dader kunnen identificeren en stoppen? We vragen het aan Guus Velders, hoogleraar luchtkwaliteit en klimaatinteracties van de Universiteit Utrecht en onderzoeker aan het RIVM.

Brandgans in het nauw door klimaatverandering

Download

Trekvogels hebben last van klimaatverandering. Ze reizen elk jaar met de groene golf van het voorjaar mee richting het noorden, maar de lente valt steeds vroeger. Kunnen ze zich daaraan aanpassen? Trekvogel-onderzoeker Thomas Lameris onderzocht dat voor de Brandgans. Hij concludeert dat die vogels de opwarming momenteel niet kan bijhouden.

Minder slechte transvetten eten? Laat koek en gebak dan staan.

Download

De Wereldgezondheidsorganisatie WHO wil de zogeheten transvetten binnen vijf jaar de wereld uit hebben. Dat zijn de slechte vetten die bijvoorbeeld in patat, koekjes en chips zitten. De organisatie schat namelijk dat er jaarlijks meer dan een half miljoen mensen sterven aan hart- en vaatziekten als gevolg van het eten van die transvetten. Hoeveel transvetten eten we in Nederland? En hoe vind je ze op de etiketten? Wij praten erover met Astrid Postma-Smeets, expert voeding en gezondheid bij het Voedingscentrum.

Ernstige insectenafname in twee Nederlandse natuurgebieden

Download

Natuurmonumenten luidt de noodklok over de ernstige afname van het aantal insecten. Na een onderzoek in Duitsland waar een afname van 75 procent uitkwam, wilde de vereniging weten of het ook in Nederland zo slecht gesteld is. Onderzoekers analyseerden de gegevens van twee natuurgebieden waar jarenlang insecten zijn geteld. Ze concluderen dat het aantal insecten ook daar ernstig is afgenomen. Jeroen de Jager ging kijken bij de meetopstelling in Dwingelderveld.Wetenschappers zijn het onderling niet eens over hoe slecht het precies met insecten gaat. Maar dát het slecht gaat en dat er meer systematisch onderzoek nodig is, staat buiten kijf. Naar aanleiding van dit onderzoek heeft Groen Links een spoeddebat aangevraagd met minister Schouten.

Hoe combineer je de eindexamens én de Ramadan?

Download

Vandaag starten de eindexamens op de middelbare school én de dertig dagen durende Ramadan begint ook nog eens deze week. Kun je dat als moslimleerling wel combineren zonder dat je punten eronder lijden? Mustapha Esatik, docent geschiedenis aan het Anna van Rijncollege in Nieuwegein, maakt zich zorgen over de invloed die het vasten mogelijk heeft op de prestaties van een aantal van zijn leerlingen. Verslaggever Marc Hamer bezocht zijn school.Daarnaast vragen we aan Maurits Berger (Hoogleraar Islam en het Westen aan de Universiteit Leiden) of moslimjongeren zowel in Nederland als in de wereld wel verplicht zijn om in deze situatie aan de Ramadan deel te nemen.

Meer aandacht voor 'camouflage' door mensen met autisme

Download

In Rotterdam vindt deze dagen een groot internationaal congres plaats over autisme. En daar is speciale aandacht voor autisme bij volwassenen en manieren waarop mensen hun autisme camoufleren. Soms ten koste van zichzelf.Wij praten erover met de voorzitter en medeorganisator van het congres Hilde Geurts. Zij is hoogleraar klinische neuropsychologie aan de Universiteit van Amsterdam en bijzonder hoogleraar autisme via de stichting Leo Kannerhuis.

Nederlandse onderzoekers ontwikkelen een nieuwe biomechanische hartklep

Download

Onderzoekers van de universiteit Eindhoven hebben samen met Europese onderzoekers een belangrijke stap gezet in het ontwikkelen van hartkleppen met lichaamseigen cellen. Aan de hand van een nieuw wiskundig model, konden ze de hartkleppen op zo'n manier aanpassen dat ze al veel langer meegaan dan de biomechanische hartkleppen die eerder werden ontwikkeld. En bij 9 van de 11 schapen waarop ze de hartkleppen toepasten bleken de kleppen het na een jaar nog te doen.Met bio-mechanicus Frank Baaijens (TU Eindhoven), een van de betrokken onderzoekers, praten we over het belang van deze ontwikkeling.

Onderzoek naar migraine bij Nederlandse vrouwen

Download

Kotsend van de hoofdpijn in bed liggen. Geen licht of geluid kunnen verdragen… Mensen die migraine hebben lijden daar vaak flink onder. En vrouwen meer dan mannen. Waarschijnlijk is het een combinatie van factoren die de aanvallen precies uitlokken, maar het lijkt erop dat vrouwelijke geslachtshormonen een niet te onderschatten rol spelen. Wetenschappers van het Erasmus medisch centrum en het Leids Universitair Medisch Centrum starten daarom een onderzoek om uit te pluizen hoe dat zit. En ze hopen er uiteindelijk een preventief medicijn voor te vinden. We praten over dit initiatief met Gisela Terwindt, neuroloog en hoofd van de hoofdpijn-polikliniek van het Leids universitair medisch centrum.Mensen die interesse hebben om met het onderzoek mee te doen, kunnen via de volgende link meer details vinden.Meer info over migraine en het komende onderzoek kun je trouwens ook morgen (donderdag) zien in het wetenschapsprogramma Focus, om 21.25 op NPO 2.

Effect van de pil en vrouwelijke hormoonschommelingen op partnerkeuze niet bewezen

Download

Het zijn ideeën die je regelmatig in tijdschriften en populaire (evolutionaire) psychologie-boeken leest. De hormoonschommelingen die een vrouw tijdens haar menstruatiecyclus ervaart beïnvloeden of ze de ene keer op een macho, en de andere keer op een meer zorgzame man valt. En nog erger: het slikken van of het stoppen met de pil kan er voor zorgen dat je je buddy opeens niet meer aantrekkelijk vindt.Het idee dat hormonen of de pil soms invloed kunnen uitoefenen op het lichaam van een vrouw is aannemelijk. Maar in deze specifieke gevallen hoef je je geen zorgen te maken. Ten eerste zijn beide beweringen niet alleen omstreden in de psychologie. Ten tweede heeft een nieuwe en zeer grote studie uit Psychological Science geen bewijs gevonden voor zowel de invloed van hormoonschommelingen als de pil op de partnerkeuze. Die studie was nodig omdat het onderzoek naar vrouwelijke hormonen en de pil zeer jong is en regelmatig beperkingen kende. Ook gebeurde het regelmatig dat media onderzoek uit hun verband haalden en zo onnodig paniek veroorzaakten. We praten erover met neurowetenschapper Estrella Montoya (Universiteit Utrecht). Ook zij onderzoekt de invloed van de pil en hormonen op het gedrag en welzijn van vrouwen.

In de Gouden eeuw verblufte deze vrouw Europese mannen met haar kennis (in 14 talen)

Download

Als je in de 17de eeuw van goede komaf was, dan was de kans groot dat je van Anne Maria van Schurman had gehoord. Van Schurman was een zeer geleerde vrouw die omwille van haar kennis een groot fenomeen was in de Europese high society. Ze sprak veertien talen (waaronder Ethiopisch en Arabisch), en was in tal van disciplines thuis. En niet Aletta Jacobs (19de-20ste eeuw), maar Van Schurman was de eerste vrouw in Nederland en Europa die aan een universiteit les mocht volgen. Dat gebeurde aan de Universiteit Utrecht, weliswaar met een doek voor haar zitplaats.Onderzoekers van de Universiteit Utrecht hebben voor het eerst een overzicht gemaakt van meer dan 290 brieven die ze naar anderen schreef. Daardoor hopen ze een gedetailleerder beeld te krijgen van haar persoon. We praten er over met projectleider Dirk Van Miert. Volgens Van Miert vond Van Schurman het fijner om als geleerde bekend te staan dan als geleerde vrouw.

NASA-zoektocht naar 'marsbevingen' begint

Download

Morgen om 13 uur onze tijd start NASA de Insight Mars Mission. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie lanceert dan een Atlas V-raket naar Mars. En die raket zit een lander die gaat onderzoeken hoe de bodem en de kern van de rode planeet er uit zien. Indien alles goed gaat zal het de eerste keer in de geschiedenis zijn dat er onderzoek in de bodem van een andere planeet gebeurt.Een van de grote uitdagingen zal het detecteren van 'marsbevingen' zijn. Bevingen dus, maar dan op Mars. Hoewel de rode planeet geen schuivende aardplaten kent zoals de aarde, vermoeden wetenschappers dat er op Mars toch bevingen voorkomen.Nieuws en Co vraagt aan experimenteel petroloog Edgar Steenstra (Vrije Universiteit Amsterdam) hoe realistisch 'Marsbevingen' zijn en wat mogelijk nog ontdekt zal worden.De lancering van de Atlas V-raket kun je live volgen via deze link.

Wat doen we nu met de kunstmatige mini-embryo's?

Download

Nederlandse onderzoekers zijn er in geslaagd om bij muizen kunstmatige mini-embryo's te maken. Hoewel ze voorlopig niet volledig levensvatbaar zijn, nestelen ze zich al wel in de baarmoeder wanneer je ze daarin brengt. En eveneens bijzonder: de mini-embryo's zijn met behulp van stamcellen in elkaar 'geknutseld'. Deze stamcellen kun je vele malen kopiëren. Het is dus een belangrijke doorbraak die de deur opent naar fascinerende wetenschappelijke ontwikkelingen. Van het ontwikkelen van medische toepassingen om zwangerschapsproblemen te verhelpen, tot (mogelijk) de meest efficiënte manier van klonen. Daarmee bestaat de vraag naar wat we met deze nieuwe techniek willen doen. Want naast de vele ethische vragen is er ook het huidige nationale verbod op onderzoek met menselijke embryo's. En dat laatste is voor veel medische wetenschappers al een tijd een doorn in het oog. Een nieuw onderzoek van onder meer Maastricht University en het Hubrecht Instituut gaat de ethische en wettelijke dilemma's rondom de kunstmatige mini-embryo's in kaart brengen. We spreken met projectleider en hoogleraar biomedische ethiek Guido de Wert (University Maastricht). Volgens hem is het nu al duidelijk dat de huidige wetgeving enorme beperkingen stelt aan belangrijk medisch wetenschappelijk onderzoek in Nederland.

Groeit het aantal dode dieren in de Noordzee door gehoorschade?

Download

Om meer hernieuwbare energie op te wekken bouwt Nederland verschillende windparken op de Noordzee tot in het jaar 2050. Enerzijds kan er op lange termijn rond die windmolens een grote biodiversiteit ontstaan. Maar anderzijds is de aanleg van die molens momenteel zo luidruchtig dat het zeeleven er mogelijk ernstig door beschadigd wordt. Geluid plant zich in water immers beter voort dan in de lucht. In de troebele Noordzee is voor vele zeedieren het gehoor het allerbelangrijkste zintuig. En naast de aanleg van windmolens is er ook het lawaai dat afkomstig is van grote tankers, seismologisch onderzoek, of gecontroleerde ontploffingen van bommen uit de Tweede Wereldoorlog.Het wetenschapsprogramma Focus onderzocht hoe al dat lawaai het zeeleven kan beschadigen. Dierenpatholoog Lonneke Ijsseldijk onderzoekt onder meer het welzijn van bruinvissen in de Noordzee. We vragen aan haar om een inschatting van de huidige situatie.

Dit boek toont Nederlandse vogels in al hun glorie

Download

We beseffen het niet altijd, maar Nederland is een land met een enorm grote rijkdom aan vogels. En bij elke vogelsoort hoort ook altijd minstens een fascinerend verhaal. Bioloog en Vogelbescherming-vogelaar Camilla Dreef schreef daarom het boek Kwie Kwie Kwie Kwie Kwie. Geen stoffige encyclopedie waar elke vogel met droog met een Latijnse naam beschreven staat. Wel een fris en mooi geïllustreerd boek dat zowel jong als oud kunnen lezen.Samen met de jonge vogelaar bespreken we een aantal prachtige vogels die je zo maar in Nederland kunt vinden.

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1