appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
Nu: Stax&Toine
Afbeelding

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Iedere week gaan we op zoek naar een voorwerp dat van belang was in de geschiedenis van de wetenschap. We gaan naar het jaar 1844. Het jaar dat Fransman Felix Thibert gipsmodellen maakten van afschuwelijke oogziektes. Handig voor studenten, die konden zo de ziektes bestuderen, ook als ze die niet in het echt tegenkwamen.
Rose Heijnen bekijkt de ogen samen met conservator Mieneke te Hennepe.

Teun Voeten is al dertig jaar oorlogsfotograaf, van Bosnië tot Rwanda, Syrië tot Irak. Hij fotografeerde ook de Mexicaanse drugsoorlog, een van de bloedigste en wreedste conflicten van deze tijd. Sinds 2006 kostte de Mexicaanse drugsoorlog bijna 200.000 mensen het leven. Hij vond dit conflict als Antropoloog zo fascinerend dat hij besloot het te gaan onderzoeken.

Teun Voeten promoveert volgende week in Leiden. De titel van zijn proefschrift: 'Het Mexicaanse Drugsgeweld: Hybride Oorlogsvoering, Roofkapitalisme en de Logica van Wreedheid.'

Column #14 van Hens Zimmerman: Waarnemen in de achtertuin

zaterdag 15 september 2018, 07:00 uur

Elke week neemt geluidstechnicus en ruimtefreak Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte. Deze week alles over sterren kijken vanuit je eigen achtertuin. Hens neemt ons mee op een van zijn eigen nachtelijke waarnemingen vanuit zijn vakantieadresje in Zuid-Frankrijk.

Dit zijn de (maffe) winnaars van de Ig Nobelprijzen 2018

vrijdag 14 september 2018, 17:34 uur

Achtbanen die goed zijn tegen nierstenen, menselijk speeksel als boenmiddel, impotentie detecteren met postzegels. Het was opnieuw een rijke oogst dit jaar bij de uitreiking van de Ig Nobelprijzen, de jaarlijkse parodie op de Nobelprijs, waarbij prijzen worden uitgereikt voor onderzoeken die eerst grappig zijn en daarna aan het denken zetten.

Kees Moeliker, bioloog en directeur van het Natuurhistorisch museum van Rotterdam, won de prijs voor zijn onderzoek naar necrofiele homoseksualiteit bij eenden. Sindsdien is hij Europees jurylid en mede-organisator van het event. We overlopen met hem een aantal van de winnende onderzoeken.
Interessant is dat de organisatoren volgens Moeliker moeilijk in staat zijn om de (duizenden) ingezonden genomineerde onderzoeken inhoudelijk te controleren of de resultaten te herhalen. Lachen en nadenken komt dus op de eerste plaats, maar enige voorzichtigheid is eveneens geboden.

Wie stopt de vechtrobot?

vrijdag 14 september 2018, 07:00 uur

Er zijn drones die zelf doelwitten uitkiezen en beslissen wie ze moeten doden. Er zijn op afstand bestuurbare mini tanks. Raketten op basis van kunstmatige intelligentie.

Eigenlijk allemaal robotwapens, waarbij niet de mens, maar de robot de keuze maakt of iemand dood moet of niet. Dit wordt ook wel de derde revolutie in de oorlogsvoering genoemd (na de uitvinding van het buskruit en kernwapens).

Prominenten als Stephen Hawking en Elon Musk en vele anderen pleiten bij de VN voor een verbod op deze robotwapens zonder menselijke controle.

Dinsdag in focus tv een reportage gemaakt door regisseur Jeroen Kortschot, we praten met hem over robotwapens.

Dit is de oudste tekening ooit gevonden

donderdag 13 september 2018, 19:21 uur

In een grot in Zuid-Afrika is een steen ontdekt met daarop de oudste tekening die ooit gevonden is. Meer dan 70.000 jaar oud is hij. En wat opvalt, verschillende media zien in die tekening een hashtag, oftewel het hekje dat je op je telefoon kunt vinden en ook veel op social media gebruikt wordt.

Gerrit Dusseldorp, prehistorisch archeoloog aan de Universiteit Leiden, kent de mensen die de ontdekking hebben gedaan goed en heeft in opdracht van hen ook onderzoek gevoerd in de grot (de zogenaamde Blombosgrot te Kaapstad).

Het is niet de oudste afbeelding die ooit gevonden werd. Die vind je gegraveerd op een schelp die op Java ontdekt werd en nu in Naturalis licht. Maar dat mensen verfpatronen begonnen aan te brengen in plaats van te graveren is volgens Dusseldorp een nieuw hoofdstuk in de cultuurgeschiedenis. Verfstrepen kun je immers niet zomaar maken. En daarin was de Homo Sapiens uit Zuid-Afrika dus misschien wel de eerste.

En ook opvallend: alle eerste prehistorische gravures en tekeningen bestonden uit rechte lijntjes die evenwijdig lopen of elkaar kruisen. Met Dusseldorp proberen we daarom het mysterie achter de lijnen en de tekening te achterhalen.

Radiotelescoop Westerbork bestaat 50 jaar

donderdag 13 september 2018, 07:00 uur

De radiotelescoop van Westerbork is de grootste van Europa en bestaat deze week 50 jaar. Donderdag was er een feestje waarbij ook de vernieuwde 'lens' van de telescoop werd onthult. We bellen met sterrenkundige Tom Oosterloo. Hij werkt al 20 jaar met de radiotelescoop.

Je lichaamsklok meten wordt makkelijker

woensdag 12 september 2018, 19:25 uur

We staan er niet altijd bij stil. Maar naast het gewone uur, heeft ons lichaam ook een eigen klok, het zogenaamde circadiane ritme. Voor deze ontdekking werd vorig jaar nog de Nobelprijs voor geneeskunde uitgereikt. Want onze lichaamsklok bepaalt niet alleen mee wie een nachtraaf of een vroege vogel is, ook tal van lichaamsprocessen (hartslag, spijsvertering, concentratie) en psychologische effecten worden door deze klok gereguleerd.

Amerikaanse onderzoekers hebben nu een bloedtest ontwikkeld die deze klok niet alleen sneller, maar ook veel nauwkeuriger kan meten. Op basis van twee bloedsamples dat je laat trekken, controleert het computerprogramma op de aanwezigheid van 40 biomarkers. Die biomarkers bestaan uit zogenaamde RNA-moleculen, moleculen die de cellen het lichaam in sturen om het instructies te geven over hoe het moet functioneren en wat er gebouwd moet worden. Door te kijken wanneer en welke RNA-moleculen zich in het bloed bevinden kan het programma met een vrij nauwkeurige zekerheid (minstens onder de twee uur) onze lichaamstijd vertellen.

Deze doorbraak werd in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS gepubliceerd. Het zal nog een tijdje duren voordat de test voldoende ontwikkeld en toegankelijk is (tot nu werd ze voorlopig alleen op gezonde personen uitgetest), maar ze zou na verdere fine-tuning niet alleen een grote medische, maar misschien ook wel een grote maatschappelijke impact kunnen hebben. Chronobioloog Roelof Hut (Universiteit Utrecht) legt ons uit waarom.

Anna Akhmanova en Marileen Dogterom ontvangen Spinozapremie

woensdag 12 september 2018, 15:00 uur

Vier wetenschappers ontvangen vandaag de Spinozapremie, de hoogste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap. Alle winnaars krijgen voor hun onderzoek 2,5 miljoen euro.

Twee van de winnaars zijn de Utrechtse celbioloog Anna Akhmanova en de Delftse bionanowetenschapper Marileen Dogterom. Ze doen beide vanuit hun eigen invalshoek onderzoek naar het skelet van een cel.

Miljoenen mensen horen stemmen

woensdag 12 september 2018, 13:23 uur

Vandaag gaat in Den Haag het 10e Internationale Congres Stemmen Horen van start. Met dit congres willen de organisatoren aandacht geven aan mensen die stemmen in hun hoofd horen. En dat zijn er meer dan u denkt. Zo’n 13% van alle Nederlanders heeft namelijk wel eens stemmen gehoord.
We bellen hierover met een van de organisatoren van het congres, Yvonne Doornbos.

Boren naar gezonken continent Zeelandia

woensdag 12 september 2018, 07:00 uur

Een internationaal team van wetenschappers heeft boringen uitgevoerd naar het 'gezonken continent' Zeelandia. Bij de boringen werden gesteentes boven water gehaald van het continent, dat ongeveer twintig miljoen jaar geleden afbrak van Australië en in zee zonk.

Door de gesteentes te bestuderen hopen de wetenschappers meer inzicht te krijgen in het vroegere klimaat van Zeelandia. Margot Cramwinckel was mee op de wetenschappelijke expeditie.

Een beetje bloed kan het huidherstel op gang brengen

dinsdag 11 september 2018, 18:55 uur

Een opmerkelijke studie uit het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. Onderzoekers van de TU Eindhoven zijn er samen met Noorse wetenschappers uit Oslo in geslaagd om een cruciaal deel van het herstelmechanisme van de huid op gang te laten brengen zonder een wonde te maken. Daarvoor werkten ze met zogenaamde keratinocyten, oftewel de cellen die aan de buitenkant van je huid zitten en een belangrijke rol bij het herstel van de huid spelen. In het lab begonnen deze cellen (nadat ze eerst een tijdje geen bloed meer hadden gekregen) spontaan met het herstelmechanisme nadat ze met bloed(serum) in aanraking kwamen. De cellen begonnen te bewegen en daarna te groeien.

De ontdekking betekent niet dat je rimpels of littekens opeens kunt doen verdwijnen door er bloed op te smeren. Daarvoor spelen er nog andere mechanismes mee. Maar het toont wel aan dat een wonde in principe niet nodig is om een belangrijk deel van het huidherstel op gang te laten brengen. De kennis van hoe dit mechanisme op gang komt zou op lange termijn nuttig kunnen zijn voor het behandelen van wonden of blauwe plekken die maar niet lijken te genezen. We praten met universitair docent technische natuurkunde Liesbeth Janssen van de TU Eindhoven, die ook aan dit onderzoek meewerkte.

De Wakkere Wetenschapper van deze week is Annegien Langeloo. Op dit moment zit zij in de VS voor onderzoek naar de interactie tussen leraren en tweetalige kinderen. "Ik wilde graag weten of leerkrachten tegen eentalige kinderen anders praten dan tegen meertalige kinderen.”

Strijd tegen arme biodiversiteit duinen

maandag 10 september 2018, 18:32 uur

Beschadigde duinen zijn in tegenstelling tot sommige andere ecosystemen niet makkelijk te herstellen. Dat is niet onbelangrijk, aangezien ze vooral in natuurgebieden garant staan voor een rijke biodiversiteit.

Om deze grote kwetsbaarheid tegen te gaan, probeert het nieuwe onderzoeksplatform TERRA-Dunes te kijken of een verschillende samenstelling van de bodem (met daarbij verschillende schimmels en bacteriën in die bodem) ook niet tot een makkelijke groei van bepaalde planten kan zorgen.

Verslaggever Joris van de Kerkhof bezocht het terrein van waterleidingsbedrijf en natuurbeheerder Dunea. Hij polste naar de verwachtingen bij onderzoekers Martijn Bezemer (Instituut voor Biologie), Nadia Soudzilovskaia (Centrum voor Milieuwetenschappen) en Harrie van der Hagen (Dunea).

Voor de rubriek 'Wetenschapsgeschiedenis in 1000 voorwerpen' gaan we deze week terug naar de 18e eeuw; de tijd waarin wetenschappers in fysische kabinetten allemaal spectaculaire natuurkundige en scheikundige proefjes demonstreerden. Conservator Bart Grob laat een van die proefjes zien en demonstreert hoe een kegel niet naar beneden, maar omhoog rolt...

Wat moet je doen als het bliksemt?

zondag 9 september 2018, 07:00 uur

Voor de een is bliksem prachtig, voor de ander angstaanjagend. Kunnen we ons wapenen tegen dit indrukwekkende, ontzagwekkende - en steeds vaker voorkomende - natuurfenomeen? Wat weten we al en vooral: wat weten we nog niet? Bliksemboer Erik Sijbring vertelt: "Ik ben er niet bang voor, maar heb er wel respect voor."

Waar staat Nederland in het maken van robotwapens?

vrijdag 7 september 2018, 20:58 uur

Robot-raketten die zelfstandig vijanden opsporen en zich erop storten, autonome vliegende handgranaten en computergestuurde richt-systemen... Op het slagveld is de robot in opmars. Het NTR-wetenschapsprogramma Focus (NPO2) deed onderzoek naar de ontwikkeling van automatische wapens en de rol van de Nederlandse overheid hierin.

De aflevering is volgende week woensdag (12 september) om 20.45 op NL te bekijken. Maar Gerda Bosman, eindredacteur van het het programma, is zo vriendelijk om ons al een voorproefje te geven.

Toch is het elkaar opjutten geen fenomeen dat enkel beperkt is tot de muziek. In situaties zoals sport, verkeer, of dans gebeurt het regelmatig dat de acties van een groep het individu sneller willen doen bewegen. Denk bijvoorbeeld aan het dwingende gevoel dat je krijgt wanneer een andere auto je op de snelweg inhaalt of aan het jachtige begin van een lange afstandswedstrijd (waarbij de deelnemers dankzij elkaar sneller rennen dan ze in principe hadden voorzien).
Socioloog Arnout van de Rijt (Universiteit Utrecht) was daarom erg benieuwd naar de situaties wanneer muzikanten elkaar onbedoeld beginnen op te jutten. De resultaten van zijn experimenten werden gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Plos One. Hij ontdekte dat muzikanten het beste het tempo konden vasthouden wanneer ze slechts naar 1 leidende muzikant in het orkest konden luisteren en de anderen niet hoorden. Het maakt meteen duidelijk waarom bijvoorbeeld een dirigent een belangrijke rol heeft in het orkest.

Chauffeurs wensen gezondere levensstijl

vrijdag 7 september 2018, 07:00 uur

Vrachtwagenchauffeurs staan niet echt bekend om hun gezonde leefstijl. Je denkt eerder aan een buik en een bal gehakt dan aan sportende chauffeurs met gezonde salades. Maar wat blijkt nu uit een promotieonderzoek van de Radboud universiteit: chauffeurs willen wel graag gezond leven maar het wordt ze heel erg moeilijk gemaakt. Anniek Boeijinga promoveerde onlangs op dit onderzoek.

Het Internationaal ruimtestation ISS, de allerhoogste plek waar je nog levende mensen vindt, is de afgelopen dagen een plaats vol mysterie geworden. Een aantal dagen geleden kreeg de bemanning te horen dat er ergens een lek aan boord van het ruimtestation moest zijn, en dat dankzij dit gat zuurstof ontsnapte. Eerst werd gedacht dat het gat ontstond doordat een klein stukje meteoor op het ISS was gebotst.
Het gat bevond zich in de Sojoez-sonde die aan het ISS is gekoppeld en werd gelukkig gedicht. Maar nadat de NASA een foto van het lek online plaatste, leek het voor veel mensen duidelijk dat niet ruimtepuin, maar een persoon het gat veroorzaakte. Het hoofd van het Russische Ruimteagentschap heeft een onderzoek ingesteld. En voor hem zijn alle opties open, inclusief bewuste sabotage van iemand aan boord!
Ans Hekkenberg, wetenschapsredacteur bij New Scientist en space geek heeft de ontwikkelingen rondom het mysterie nauw voor ons gevolgd. We horen haar helemaal uit.

Ecolution wordt vlaggenschip van waterstof-campagne

donderdag 6 september 2018, 07:00 uur

Aankomend weekend beginnen de Wereldhavendagen weer in Rotterdam. Tijdens het hele weekend krijgt het publiek een kijkje achter de schermen. En daarbij is er ook plaats voor wetenschap. Bijvoorbeeld op de Ecolution; een schip dat astronaut Wubbo Ockels nog heeft ontworpen en waarop duurzame technieken worden toegepast. Met binnenkort ook waterstof. We bellen met Rolf Schreuder. Hij is een van de initiatiefnemers om de Ecolution naar Rotterdam te halen en om te bouwen.

Eerste biologische aanwijzing voor werking ogentherapie?

woensdag 5 september 2018, 20:39 uur

EMDR is een therapie waarbij patiënten met hun ogen moeten bewegen terwijl ze aan een traumatische gebeurtenis terugdenken. Hoewel veel therapeuten de techniek enthousiast toepassen en veel patiënten aangeven dat ze zich beter voelen na EMDR, is het wetenschappelijk omstreden. Want voorlopig was er nog geen goede verklaring voor hoe de techniek precies in het brein werkt.

Lycia De Voogd en haar collega-neurowetenschappers van het Donders-Instituut (Radboud Universiteit Nijmegen) rapporteren nu in het blad Journal of Neuroscience dat ze een eerste biologische aanwijzing voor de werking van de therapie gevonden hebben bij (niet-getraumatiseerde) patiënten. De amygdala, het hersengebied dat erg belangrijk is bij het aan- en afleren van angsten, zou tijdelijk onderdrukt worden door bepaalde netwerken tussen hersengebieden tijdens het maken van de oogbewegingen.

De theorie is dan dat dit mechanisme patiënten in staat stelt hun herinneringen emotioneel makkelijker te herleven en hen van hun trauma afhelpt. Als dat idee in nieuw onderzoek bevestigd wordt, is dat een belangrijke doorbraak. Neurowetenschappers Erno Hermans, een van de betrokken onderzoekers, legt uit waarom.

Ritalin geen effect op schoolresultaten kinderen

woensdag 5 september 2018, 14:03 uur

In Nederland slikken 125.000 kinderen ritalin, omdat ze bijvoorbeeld ADHD hebben. Het pilletje zou onder andere helpen bij de concentratie van het kind. Maar nieuw onderzoek laat zien dat ritalin geen enkel effect heeft op de schoolresultaten van kinderen.

Te gast is Anne-Fleur Kortekaas. Over twee weken promoveert zij aan de Vrije Universiteit Amsterdam op haar onderzoek naar de effecten van medicijnen als Ritalin en Concerta op schoolprestaties van kinderen met ADHD

Wie kan het beste de weg vinden? Waarschijnlijk schieten er nu meteen een aantal ideeën over mannen en vrouwen of jongeren en ouderen bij je te binnen. Maar uit eerdere studies (die vaak wat beperkingen kenden inzake leeftijd en aantal proefpersonen) was er niet een eenduidig resultaat te merken.

De onderzoeksgroep van neurowetenschapper Ineke van der Ham (Universiteit Leidde) startte in 2017, in samenwerking met het Weekend van de Wetenschap, een groot online publieksonderzoek naar het navigatievermogen van Nederland. Met nu al meer dan 8000 proefpersonen werd het een onderzoek waarbij leeftijden (van 5 tot 95 jaar) en de seksen goed vertegenwoordigd zijn.

Nu de eerste resultaten van dit lopende onderzoek (nog niet in studievorm verschenen) bekend zijn blijkt dat de onderzoekers nauwelijks verschil vonden tussen mannen en vrouwen in het navigeren.* Leeftijd daarentegen leek wel een belangrijke rol te spelen. En ook verrassend: jongeren (rond de leeftijd van 18) deden het beter in de navigatietest dan ouderen, ook al moesten de laatsten het jaren zonder gps of app doen. Daarnaast verschijnen de stereotype denkbeelden over het navigeervermogen tussen de mannen en vrouwen pas in de puberteit. Van der Ham duidt de resultaten voor ons.

* Mogelijke verschillen in de voorkeur van mannen en vrouwen om op een bepaalde manier te navigeren werden niet onderzocht.

Over het algemeen gaat men er vanuit dat de manier van denken in China totaal verschillend is van de onze. Zo zouden Chinezen bijvoorbeeld minder op het individu gericht zijn, terwijl in de westerse samenleving het individu juist centraal staat.

Dascha Düring promoveerde in juni op haar onderzoek naar de verschillen tussen China en het Westen. Ze vertelt over haar bevindingen tijdens Het Lekenpraatje.

Wetenschapsgeschiedenis in 1000 voorwerpen: Atlantropa

maandag 3 september 2018, 07:00 uur

In 1929 vat de Duitse architect Herman Soergel een bijzonder plan op: hij wil de Middellandse Zee droog gaan leggen. Volgens hem zou dat de enige oplossing zijn om wereldvrede te kunnen bereiken.

In onze serie 1000 voorwerpen besteden we aandacht aan de collectie bijzondere voorwerpen van het Boerhaave museum in Leiden. Met deze week de brochure van het ambitieuze plan van Soergel. Rose Heijnen gaat in gesprek met conservator Ad Maas.

Stijve bloedvaten kunnen lijden tot hartfalen

zondag 2 september 2018, 07:00 uur

Bart Spronck werkt aan de Amerikaanse universiteit Yale en doet onderzoek naar de stijfheid van bloedvaten. Want hoe ouder we worden, hoe stijver onze bloedvaten. En dat kan gevaarlijk zijn...

Column #12 van Hens Zimmerman: Special Space Sounds

zaterdag 1 september 2018, 07:00 uur

Elke week neemt geluidstechnicus en ruimtefreak Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte. Deze week laat Hens de geluiden van de ruimte horen: het geruis van een langsrazende meteoor, straling van de zon en telefoonverkeer via satellieten.

Gaat u mee, de keuken in? Deze week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan interessante vragen over ons eten en drinken. Vragen waarvan je het antwoord niet één twee drie zou verwachten.

Vandaag beantwoorden we de vraag wat koolhydraten nu eigenlijk zijn. Dat doen we met universitair docent moleculaire voeding Guido Hooiveld (Universiteit Wageningen). Koolhydraten staan volgens Hooiveld niet gelijk aan suikers. Suikers vormen maar een deel van wat we onder koolhydraten verstaan en zijn in principe niet slecht. Een van die suikers, glucose, is zelfs de belangrijkste energiebron van ons lichaam. Wel zouden we snelle suikers (die bijvoorbeeld veel in frisdrank, gebak, snoep, wit boord en witte pasta zitten) in ons eetpatroon moeten minderen, omdat die makkelijker voor overgewicht kunnen zorgen. Een (bruine) boterham (met daarbij de nodige vezels, vitamines en mineralen) met kaas is en blijft voedzaam. Zeker in een gevarieerd eetpatroon.

Het lijkt een onschuldig roze plantje, maar het houdt Saba en St. Eustatius in een wurggreep. Coralita is een invasieve exoot en overwoekert de oorspronkelijke planten op de eilanden. Milieuwetenschapper Jetske Vaas onderzoekt de effecten van de verspreiding van de plant, en wat er mogelijk tegen te doen is.

Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR. Meer blogs van onder anderen Jetske Vaas zijn terug te lezen via facesofscience.nl.

Ziekmakend eten herken je lang niet altijd

donderdag 30 augustus 2018, 18:50 uur

Gaat u mee, de keuken in? Deze week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan interessante vragen over ons eten en drinken. Vragen waarvan je het antwoord niet één twee drie zou verwachten.

Vandaag de vraag hoe je erachter komt of je eten nog goed is. Wij spreken erover met Wieke van der Vossen, expert voedselveiligheid en etikettering bij het Voedingscentrum.

Waarom gele tomaten toch rijp én voedzaam kunnen zijn

donderdag 30 augustus 2018, 18:49 uur

Gaat u mee, de keuken in? Deze week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan interessante vragen over ons eten en drinken. Vragen waarvan je het antwoord niet één twee drie zou verwachten.

Vandaag de vraag of de kleuren van groente en fruit iets zeggen over de voedingsstoffen die erin zitten. Het antwoord komt van René Smulders, onderzoeker plantenveredeling bij Wageningen University and Research.

Bodemarcheoloog Menno Hoogland deed onderzoek naar de directe gevolgen van de landing van Columbus op het eiland Hispaniola, tegenwoordig Haïti en de Dominicaanse Republiek. Hij deed dat door de lagen in de bodem te analyseren. Menno Hoogland is te gast en legt uit hoe dat in zijn werk gaat.

Chagrijnig van de honger? Gezond eten helpt!

woensdag 29 augustus 2018, 01:26 uur

Deze week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan interessante vragen over ons eten en drinken. Vragen waarvan je het antwoord niet één twee drie zou verwachten.

Vandaag de vraag waarom sommige mensen agressief en chagrijnig worden als ze trek hebben. Het antwoord komt van Liesbeth van Rossum, internist-endocrinoloog en hoogleraar obesitas en stress aan het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam.

Speel hints met een robot

dinsdag 28 augustus 2018, 07:00 uur

Lowlands draait lang niet alleen maar om muziek. Het festival besteedt ook aandacht aan de wetenschap: bezoekers kunnen meedoen aan een aantal wetenschappelijke experimenten. Zo is er aandacht voor robots, en kunnen bezoekers de oermens in zichzelf loslaten.

Verslaggever Rose Heijnen was op Lowlands en maakte een reportage.

Voeding met minder suiker kan nét zo lekker zijn

maandag 27 augustus 2018, 17:40 uur

Gaat u mee, de keuken in? Deze week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan interessante vragen over ons eten en drinken. Vragen waarvan je het antwoord niet één twee drie zou verwachten.

Vandaag de vraag waarom rode limonade zoeter smaakt dan gele limonade. Het antwoord komt van Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Hoe werken de hersenen van honden?

maandag 27 augustus 2018, 07:00 uur

In de rubriek De Wakkere Wetenschapper bellen we wekelijks met wetenschappers die in andere tijdzones bezig zijn de grenzen van onze kennis te verleggen, terwijl in Nederland de meeste mensen op één oor liggen. Deze week bellen we naar Nieuw-Zeeland.

Frederique Derks doet daar zijn researchmaster bij het 'Clever Canine Lab', in Auckland. Hij onderzoekt met behulp van op afstand bestuurbare speelgoedauto's of honden kunnen begrijpen of een bewegend object leeft of niet.

Meer dan een eeuw was de Nederlandse platte oester verdwenen uit de Noordzee. Door overbevissing kon de oester, die ooit 20% van de Noordzeebodem bedekte, niet langer overleven.

Maar vorig jaar bleek dat de platte oester weer terug is. Voor de Zeeuwse kust werd een aanzienlijk rif gevonden. De reden van zijn terugkeer: de Japanse oester. Hoe dat zit, leggen wetenschappers Marjolijn Christianen en Tom van der Have uit.

Column #11 van Hens Zimmerman: Olbers' paradox

zaterdag 25 augustus 2018, 07:00 uur

Waarom is de nachtelijke hemel donker, en niet helder verlicht? Als het oneindige heelal helemaal gevuld is met sterren, moet de hemel toch verlicht worden?

Hens Zimmerman praat u bij over de Olbers' paradox en de redenen waarom de sterrenhemel 's nachts donker is.

Vergeet die hongerige ijsbeer

vrijdag 24 augustus 2018, 17:47 uur

De beelden van afbrokkelende ijsmassa's en hongerige ijsberen kennen we allemaal. Veel mensen weten wel dat de aarde opwarmt, maar daar iets tegen doen is niet altijd makkelijk. Want waar moet je dan beginnen? En wat werkt echt? Pieter Boussemaere is docent geschiedenis en klimaat aan de Vives hogeschool Brugge en wil ons daarbij helpen. Daarom schreef hij het boek 'Tien klimaat-acties die werken'.

Tibet kent een rijke cultuur, maar tijdens de culturele revolutie van Mao is er veel Tibetaanse oude kunst verloren gegaan. Maar, gelukkig zijn er nu weer jonge Tibetanen die een nieuwe invulling geven aan de traditionele kunst.

Hoogleraar Aziatische Religies Paul van de Velde is net terug uit Tibet en vertelt over kunst in het moderne Tibet.

De Trans-Atlantische Slavenhandel begon 500 jaar geleden

donderdag 23 augustus 2018, 18:09 uur

Vandaag is het de Internationale Dag ter Herinnering aan de Slavenhandel en de Afschaffing ervan. Een dag die door de UNESCO in het leven werd geroepen ter gedachtenis van de Trans-Atlantische Slavenhandel: De drie eeuwen durende handel waarbij Europa miljoenen tot slaaf gemaakte Afrikanen kocht en naar Noord- en Zuid-Amerika bracht om er op plantages te werken.

Dit jaar is het een bijzondere herdenking. Deze maand is het exact 500 jaar geleden dat de Atlantische slavenhandel begon. Bovendien bericht de Britse krant The Independent dat er nieuwe documenten zijn gevonden over het ontstaan ervan.

En toch. Ondanks dit alles is er ook nu nog amper aandacht in Europa voor het begin van een van de invloedrijkste en meest tragische periodes uit de geschiedenis. We praten met Gert Oostindie, hoogleraar koloniale geschiedenis (Universiteit Leiden) over de ontstaansgeschiedenis en de manier waarop Nederland en andere Europese landen momenteel op de Atlantische Slavenhandel terugkijken.

Kunnen emoties in het brein gemeten worden?

donderdag 23 augustus 2018, 07:00 uur

Emoties zijn lastig te begrijpen. Soms is het onverklaarbaar waarom we ineens blij, verdrietig of boos zijn. Hoe kun je emoties dan het beste onderzoeken? Lukas Snoek is cognitief neurowetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam en probeert daar emoties in het brein te meten met de nieuwste machines.

Vandaag is het een zeer spannende dag voor de Europese ruimtevaart. Na er zestien jaar aan gewerkt hebben zal vanuit Frans-Guyana vanavond eindelijk de zogenaamde Aeolus-satelliet gelanceerd worden. Met de allernieuwste technologie aan boord zal Aeolus de eerste satelliet in de geschiedenis zijn die alle soorten mogelijke windstromingen over de hele wereld zal meten. En over die windpatronen bestaat momenteel nog een groot gebrek aan kennis. Daarmee zullen het weer en het klimaat met Aeolus stukken voorspelbaarder worden voor iedereen.

We praten erover met ESA-ruimtevaart-ingenieur Frank de Bruin, die vandaag in het ESA-hoofdkwartier in Darmstadt (Duitsland) de lancering mee zal begeleiden. Van NOS-weervrouw Willemijn Hoebert horen we waarom Aeolus zo belangrijk is en haar betere voorspellingen kan laten maken.

Hoe olifanten zichzelf tegen kanker beschermen

dinsdag 21 augustus 2018, 18:51 uur

Het klink heel logisch. Hoe meer cellen je in je lichaam hebt, hoe groter de kans dat een van die cellen tot een kwaadaardige tumorcel ontwikkelt, en er zo kanker kan ontstaan. Maar als je naar de dierenwereld kijkt, lijkt dat bij grote dieren zoals de olifant niet zo te zijn. Hoewel ze naar schatting minstens honderd keer meer cellen hebben dan wij, gebeurt het maar zelden dat olifanten met kanker te maken krijgen. Het is een tegenstrijdigheid die bekend staat als peto's paradox.

Dankzij een nieuw Amerikaans genetisch onderzoek weten we beter hoe olifanten dat voor elkaar krijgen. Zou de mens zichzelf met deze olifantengenen uiteindelijk ook beter tegen kanker kunnen beschermen? Celbioloog Femke Feringa (Antoni van Leeuwenhoek) legt het voor ons.

Véél meer tijd nodig voor gesprekken over bevallen

maandag 20 augustus 2018, 13:26 uur

Bevallingen zijn er in alle soorten en maten. Met of zonder pijnstilling. In bed, op een baarstoel, of zelfs in bad. En het kan niet alleen thuis, maar ook in het ziekenhuis of een bevallingscentrum...

Door de opkomst van het internet kunnen we nu bevallingsverhalen en -adviezen van over de hele wereld tot ons nemen. En dat kan de communicatie tussen verloskundigen en zwangere vrouwen flink bemoeilijken.

Wij spreken José Sanders, hoogleraar narratieve communicatie aan het Centre for Language Studies van de Radboud Universiteit in Nijmegen over wat studenten verloskunde in de praktijk tegenkomen.

#Faces of Science: Marij Swinkels

maandag 20 augustus 2018, 07:00 uur

Toen Griekenland in 2009 haar schulden niet meer kon betalen, was de Eurocrisis een feit. Een enorm politiek probleem, maar hoe werd het opgelost? Marij Swinkels doet onderzoek naar de rol van politiek leiders tijdens de Eurocrisis, en vooral naar wat er gebeurde in de achterkamertjes.

Faces of Science is een samenwerking tussen NEMO Kennislink en de NTR. Meer blogs van onder anderen Marij Swinkels zijn terug te lezen via facesofscience.nl

Welke rol hadden vrouwen in het verzet tijdens WO II?

zondag 19 augustus 2018, 07:00 uur

Bij verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog denk je misschien aan grote stoere gewapende mannen. Maar er zaten wel degelijk vrouwen in het verzet. In Kamp Vught is op dit moment aan die vrouwen een tentoonstelling gewijd: ‘Vrouwen in Verzet’, over drie verzetsvrouwen: Hannie Schaft en de zusjes Truus en Freddie Oversteegen.

We praten daarover met Pina Cardia, conservator van Museum Haarlem en bedenker van de tentoonstelling, en met Peter Hammann, historicus en schrijver van het boek 'Hannie'.

Column #10 van Hens Zimmerman: Ruimteschroot

zaterdag 18 augustus 2018, 07:00 uur

Elke week neemt geluidstechnicus en ruimtefreak Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte. Deze week: Ruimteschroot, over menselijk afval in de ruimte, met André Kuipers.

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1