appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
Afbeelding

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Verslaggeefster Rose Heijnen dook in de depots van Museum Boerhaave. Op zoek naar voorwerpen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis van de wetenschap.

Vandaag bekijken we een voorwerp waarmee God naar de reservebank werd verwezen in de natuurkunde. Het bewijs daarvoor werd geleverd met behulp van een oer Hollandse kleibak uit 1722.

Vogels geven ook in het wild kunstmatige liedjes door

vrijdag 5 oktober 2018, 17:30 uur

Kettingzagen, fototoestellen, een autoalarm... Niets is vogels te gek. Ze zijn meesters in het imiteren van geluiden. Uit Canadees onderzoek blijkt nu dat vogels aangeleerde geluiden ook kunnen doorgeven aan hun nageslacht. Wij praten erover met bioloog en vogelaar Camilla Dreef.

Focus Radio gaat naar het Betweterfestival

vrijdag 5 oktober 2018, 07:00 uur

Vanavond, vrijdag 5 oktober, word er in Tivoli Utrecht het Betweterfestival georganiseerd. Wij, Focus Radio, zijn daar bij met een podcast booth! We spreken projectleider Jessie Waalwijk en nemen het programma alvast door.

Wetenschappers schreven op wat tijdschriften wilden horen

donderdag 4 oktober 2018, 22:49 uur

Opschudding in de wetenschappelijke wereld. Drie onderzoekers hebben het voor elkaar gekregen om nep-artikelen in wetenschappelijke tijdschriften te publiceren. En zij claimen nu dat de wetenschap corrupt is. Dat ligt toch iets genuanceerder, meent Daniël Lakens. Hij is universitair docent aan de Technische universiteit Eindhoven en wil de wetenschap betrouwbaarder maken.

Bewijs voor bestaan eerste exomaan stap dichterbij

donderdag 4 oktober 2018, 22:47 uur

Een maan die om een planeet buíten ons eigen zonnestelsel draait, oftewel een exomaan. Amerikaanse wetenschappers denken dat ze het eerste exemplaar ooit hebben gevonden. En dat zou een belangrijke stap zijn in de zoektocht naar buitenaards leven. Wij praten erover met Daphne Stam, planeetonderzoeker aan de Technische Universiteit Delft.

Focus TV: Onkruid als reddende engel

donderdag 4 oktober 2018, 07:00 uur

De kroosvaren Azolla blijkt niet alleen maar onkruid. Het plantje heeft wondere verricht voor ons klimaat. Focus TV heeft een aflevering gemaakt over het plantje Azolla. Met presentatrice Elisabeth van Nimwegen en Ellen de Bruin, schrijfster van het boek 'Onder het ijs', die over de expeditie gaat waar veel bekend werd over Azolla, zijn te gast.

Het klinkt wat vreemd. Enzymen planten zich niet voort en leven ook niet. En toch zijn enzymen (indirect) onderworpen aan evolutie. Enzymen zijn complexe moleculen die levende wezens aanmaken zodat ze chemische processen op gang brengen. Talloze processen in ons lichaam, waaronder bijvoorbeeld het verteren van voedsel, vinden plaats dankzij enzymen. Aanpassingen in het genetisch materiaal van levende wezens kunnen daarom ook voor aangepaste enzymen zorgen.

De Amerikaanse ingenieurs Frances Arnold en de Nederlander Pim Stemmer hebben het met bacteriën voor elkaar gekregen om die aanpassing van enzymen (normaal gesproken een proces van maanden tot eeuwen) te herleiden naar een proces dat een aantal dagen duurt. Het toepassingsgebied van die nieuwe en aangepaste enzymen is enorm. In de geneeskunde (nieuwe medicijnen), in de sector van de hernieuwbare energie (biobrandstof uit afval, waterzuivering), de voedingsindustrie. Al deze domeinen gebruiken gretig deze nieuwe en meer efficiënte enzymen.

Pim Stemmer is in 2013 overleden (en heeft in Nederland weinig bekendheid genoten). Maar Arnold is vanaf vandaag de vijfde vrouw die ooit een Nobelprijs in de Chemie wint. Dat doet ze, samen met de Brit Gregory Winter en de Amerikaan George Smith, die medische producten uit bacteriofagen (virussen die bacteriën aanvallen) wisten te herleiden. Het Nobelprijs-comité vermeldt Stemmer uitdrukkelijk meerdere malen in de argumentatie.

We zetten de verwezenlijking van Arnold en Stemmer in de schijnwerpers met Bert Weckhuysen, hoogleraar anorganische Chemie en Katalyse aan de Universiteit Utrecht.

De rol van modellen is aan het veranderen. Schoonheid wordt steeds belangrijker, onder andere door social media. Sylvia Holla promoveerde onlangs aan de Universiteit van Amsterdam op haar onderzoek naar 'Het werkende leven van modellen' in de fashion-industrie.

In science-fiction-films worden lasers vaak domweg ingezet om de wereld te vernietigen. Maar de Nobelprijzen voor Fysica laten vandaag goed zien dat lasers in de realiteit veel nuttiger en cooler kunnen zijn dan dat.

De Canadese Donna Strickland (na 55 jaar nog eens een vrouw die in de Fysica-categorie wint!) en Fransman Gerard Mourou krijgen de Nobelprijs voor de zogenaamde CPA-techniek die ze bedachten. CPA is een manier om op een zeer korte tijd, erg intensieve lichtimpulsen uit te kunnen sturen. De techniek is onder andere handig om bepaalde oogcorrecties uit te kunnen voeren zonder delen van het oog (zoals het hoornvlies) onbedoeld te beschadigen.

De twee fysici delen de prijs met de 96 jarige(!) Amerikaan Arthur Ashkin. Hij toonde voor het eerst aan dat je zeer kleine objecten (van bacteriën tot moleculen en atomen) kunt vangen en verplaatsen met zogenaamde optische pincetten: zeer geconcentreerde lichtstralen die een object vasthouden wanneer je er op schijnt.

Voor Nederlands biofysicus Marileen Dogterom (Tu Delft) zijn die optische pincetten (of in het Engels 'Optical Tweezers') onmisbaar voor haar beroep. We praten met Dogterom over de betekenis van eindelijk nog eens een vrouwelijke winnaar in de categorie Fysica te hebben, en de werking van de optische pincetten.

Datawandeling met minster Van Engelshoven

dinsdag 2 oktober 2018, 15:05 uur

Er hangen overal camera's. Iedereen kan op ieder moment van de dag in de gaten gehouden worden. Niet alleen door die camera's maar ook door ons gedrag op internet, door de bonuskaarten die we hebben, door de poortjes op het station.

Professor Liesbet van Zoonen van het Centre for Bold Cities wil dat burgers bewuster worden van de gevaren en de voordelen van het verzamelen van al die gegevens. Vandaag was Van Zoonen op het ministerie van onderwijs en daar presenteerde ze een spel dat daarbij moet helpen. Én ze nam de minister en een aantal schoolkinderen mee op een zogeheten 'datawandeling'.

Tijdens het weekend van de wetenschap kunt u zelf ook een data-wandeling maken. Bijvoorbeeld hier op het Media Park in Hilversum, of in Almere, Den Haag of Amsterdam. En tijdens dat weekend openen ook allerlei instellingen hun deuren. Kijk voor meer informatie op www.weekendvandewetenschap.nl

Het is opnieuw zover. Vanaf deze week worden de winnaars bekendgemaakt van de Nobelprijzen, de meest prestigieuze prijs op aarde.

In de categorie Geneeskunde zijn twee immunologen de gelukkige winnaars: de Amerikaan James P. Allison en de Japanner Tasuku Honjo. Beiden staan aan de basis van de immunotherapie of immuuntherapie, een veel belovende therapie waarbij het immuunsysteem wordt aangepast om kanker beter te bestrijden.

Immuuntherapie is vaak nog geen vervanger van meer klassiekere behandelmethodes zoals bestraling, chemotherapie en medicijnen. Maar het biedt onderzoekers de kans om sommige kankers op een extra efficiënte manier terug te dringen. Volgens Medisch oncoloog Marleen Kok van het Antoni van Leeuwenhoek Instituut (NKI) bezoeken ongeveer dagelijks zestig mensen het instituut om een of andere vorm van immuuntherapie te krijgen. Zelf zoekt Kok naar betere manieren om ons immuunsysteem tegen borstkanker in te zetten (want dat lukt nog niet zo goed). Ze vertelt aan ons wat we nu al aan immuuntherapie te danken hebben en waar nog ruimte voor verbetering is.

Nieuwe integriteitscode voor wetenschappers

maandag 1 oktober 2018, 13:48 uur

Diederik Stapel zoog onderzoeksresultaten uit zijn duim. De Amerikaanse voedingspsycholoog Brian Wansink verloor onlangs zijn hoogleraarschap omdat hij goochelde met getallen. En gisteren kondigde de universiteit Tilburg een onderzoek aan naar een omstreden promotie naar salafisme. Het doet het vertrouwen in de wetenschap geen goed, dit soort zaken.

Vanaf aanstaande maandag is er nu een nieuwe versie van de integriteitscode voor wetenschappelijk onderzoek. Wij praten erover met Daniël Lakens, psycholoog en universitair docent aan de Universiteit Eindhoven. Hij zet zich in voor betrouwbaarder onderzoek en geeft les over deze code.

Hoe kunnen we Alzheimer eerder ontdekken?

maandag 1 oktober 2018, 07:00 uur

Zoals elke week geven we het podium aan een gepromoveerde wetenschapper. Na jarenlang gezwoegd te hebben op een onderzoek, is het dan nu eindelijk klaar. Tijd om de resultaten aan het grote publiek te laten horen tijdens de rubriek Het Lekenpraatje.

Te gast vandaag is Sander Verfaillie. Eerder deze maand promoveerde hij bij het Amsterdam UMC op zijn onderzoek naar vroegdiagnostiek bij de ziekte van Alzheimer.

De toekomst van kunstmatige intelligentie

zondag 30 september 2018, 07:00 uur

We praten met Jane van Laar, maakster van het programma Nieuwsuur over hun nieuwe serie over de toekomst van kunstmatige intelligentie. Wat gebeurt er wanneer robots onderdeel van ons dagelijks leven uit gaan maken? En hebben wij daar nog iets over te zeggen?

Column #16 van Hens Zimmerman: Voyager ruimtesondes

zaterdag 29 september 2018, 07:00 uur

In zijn wekelijkse column neemt ruimtefanaat en geluidstechnicus Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte. Met deze week: de Voyager ruimtesondes. Deze ruimtesondes hebben platen aan boord met allerlei soorten geluiden en muziek, bedoeld voor buitenaardse beschavingen...

Mensen en wilde dieren gaan wél samen

vrijdag 28 september 2018, 07:00 uur

Je tuin ligt overhoop of je koelkast is leeg: het is een van de risico’s als je in de buurt woont van wilde dieren. Susan Boonman is vorige week gepromoveerd aan de Wageningen universiteit op de vraag: Hoe kunnen mensen nou het best samenleven met wilde dieren?

Ze onderzocht het beleid voor het beheer van wilde zwijnen op de Veluwe en zwarte beren in Colorado in de VS. Volgens haar is het afschieten van duizenden zwijnen per jaar op de Veluwe geen slimme manier van wildbeheer.

Unieke Nederlandse doorbraak in zelfvouwend materiaal

donderdag 27 september 2018, 20:32 uur

Een landkaart of servet juist opvouwen. De laatste restjes vla of tandpasta uit het pak of tube krijgen. Het gaat allemaal niet vanzelf. Je moet het een aantal keer achter elkaar doen, en ook nog eens op de goede manier. We staan er vaak niet bij stil. Maar materiaal dat vanuit zichzelf netjes meerdere keren naar binnen opvouwt is zo complex dat er niet veel natuurlijke processen zijn die het doen.*

Fysici van AMOLF (het onderzoeksinstituut naar functionele materialen), de Universiteit Leiden en de Universiteit Amsterdam zijn er na jarenlang onderzoek in geslaagd om het nu kunstmatig te ontwikkelen. Eerder maakten ze al een kubus die zich (maar) één keer naar binnen opvouwt en waarbij een smiley verschijnt. Nu maakten ze het complexer, met een vierkant rubberen rooster dat zichzelf in meerdere stappen kan opvouwen door er een enkele keer op te duwen. (Opnieuw uitvouwen is ook mogelijk.)

De uitvinding staat nu in de nieuwste editie van het prestigieuze wetenschappelijke tijdschrift Nature. Martin van Hecke, hoogleraar in de organisatie van wanordelijke materialen (Amolf en Universiteit Leiden) en een van de betrokken onderzoekers, legt uit waarom de techniek op termijn vele nuttige toepassingen kan hebben.

* Het vouwen van eiwitten is bijvoorbeeld een uitzondering.

Kweekvlees moet zónder kalverbloed worden gemaakt

donderdag 27 september 2018, 11:53 uur

Het zou veel diervriendelijker en duurzamer zijn dan gewoon vlees. En tegemoet kunnen komen aan wereldwijd groeiende vraag naar vlees. We hebben het over kweekvlees. Over stamcellen van koeien, eenden of andere dieren, die in het lab zijn opgekweekt tot bijvoorbeeld hamburgers.

In mei hadden we het hier in Nieuws en Co nog over. Toen startte de denktank 'Next Nature Network' een petitie om de introductie van kweekvlees te versnellen. Zij boden die petitie vanmiddag aan in de Tweede Kamer, toen was er namelijk een hoorzitting over kweekvlees.

Wij hebben contact met Jan van der Valk, hoofd van het centrum voor alternatieven voor dierproeven van de Universiteit Utrecht. Hij was ook een van de sprekers tijdens die hoorzitting.

Sebastiaan Krijt over het ontstaan van planeten

donderdag 27 september 2018, 07:00 uur

Sebastiaan Krijt is onderzoeker aan de Universiteit van Arizona en onderzoekt het ontstaan van planeten. Hoe kan het dat planeten zo van elkaar verschillen, en hoe ontstaan ze?

Wat doen we met ons radioactieve afval?

woensdag 26 september 2018, 11:31 uur

Kerncentrales en ziekenhuizen produceren heel veel radioactief afval. En de afvalberg wordt de komende jaren alleen maar groter, en de al bestaande opslagplekken verouderen in rap tempo. De Nederlandse overheid zit met dat gevaarlijke afval in haar maag. Want hoe bewaar je radioactieve stof als die minstens 100.000 jaar ongestoord moet blijven liggen omdat het anders een enorm gevaar oplevert voor mens en omgeving?

Te gast zijn Elisabeth van Nimwegen en Manfred van Eijk, die voor woensdag 26 september in het televisieprogramma Focus aandacht besteden aan de groeiende radioactieve afvalberg.

Omstreden onkruidverdelger vermindert weerstand bijen

dinsdag 25 september 2018, 19:18 uur

In tegenstelling tot wat er soms geroepen wordt is er geen wetenschappelijk bewijs voor de claim dat glyfosaat, een herbicide (product om planten te verdelgen), bij de mens kanker zou veroorzaken. Maar dat betekent nog niet dat het product geen andere effecten op het milieu kan hebben.

Een nieuwe Amerikaanse studie uit het wetenschappelijke tijdschrift PNAS laat zien dat het product (dat bijvoorbeeld in het verdelgingsmiddel Roundup zit) verschillende darmbacteriën bij de bij kan uitdunnen. Op zich maakte het glyfosaat de bijen niet ziek. Maar wanneer de onderzoekers een parasitaire bacterie op de bijen losliet, merkten ze dat de bijen met een door glyfosaat verstoorde darmflora sneller stierven in vergelijking met bijen bij wie hun darmflora niet verstoord werd.

Dat is een betekenisvolle uitkomst, aangezien glyfosaat traditioneel wordt geclassificeerd als een product dat uitsluitend planten treft. Maar indirect kan het dus ook een nadelig effect op insecten hebben. Dit onderzoek werd desondanks hoofdzakelijk als experiment in het lab (een kunstmatige omgeving) uitgevoerd. Mogen we dan stellen dat glyfosaat ook in de dagelijkse realiteit een negatief effect op bijen en insecten heeft? We vragen het aan, Belgisch bijenonderzoeker Ivan Meeus van de Universiteit Gent.

Jongeren weerbaarder maken en ze uit de jeugdzorg houden

maandag 24 september 2018, 17:44 uur

Hoe gaat het met de Nederlandse jeugd? Uit onderzoeken komt zowel naar voren dat jongeren meer prestatiedruk en stress ervaren als dat de Nederlandse jeugd het gelukkigst van Europa is. Hoe valt dat met elkaar te rijmen? Welke jongeren ontwikkelen zich goed óndanks de druk? En wie lopen het risico om psychische problemen te ontwikkelen?

Daar wil Marloes Kleinjan tijdens haar hoogleraarschap achter komen. Volgende week spreekt ze haar oratie uit als hoogleraar mentale gezondheidsbevordering van jeugd aan de Universiteit Utrecht vanuit het Trimbos instituut.

Kunstmatige menselijke eicellen stap dichterbij

maandag 24 september 2018, 17:44 uur

Eicellen uit het lab die met een zaadcel erbij uit kunnen groeien tot een levensvatbaar en gezond embryo: dát is de heilige graal van het voortplantingsonderzoek.

Bij muizen is het al gelukt en wetenschappers zijn nu hard op weg om dit ook bij de mens mogelijk te maken. Wij praten erover met Sjoerd Repping, hoogleraar voortplantingsbiologie aan het Amsterdam UMC.

Voorspellen hoe snel je oud wordt

maandag 24 september 2018, 07:00 uur

Kun je voorspellen wie er over tien jaar niet meer zelf boodschappen kan gaan doen? Andrea Maier denkt van wel. Zij doet in Australië onderzoek naar de bestrijding van lichamelijke achteruitgang. Want hoe kan het dat sommige mensen al op hun zestigste met een rollator lopen, en anderen van negentig nog zelf naar de supermarkt gaan? En belangrijker nog, wat kunnen we doen om die achteruitgang tegen te gaan?

FocusTV: Als je stinkt en niets meer ruikt

zondag 23 september 2018, 07:00 uur

Wat voor invloed heeft geur op je leven? Als je niet meer kunt ruiken of stinkt, kijk je dan anders tegen geur aan? In deze aflevering van FocusTV praten we met Kirsten Jaarsma, die niet meer kan ruiken, en met Dirk de Bekker, die een tv-uitzending maakte over het fenomeen geur.

Column #15 van Hens Zimmerman: Turen in de diepte

zaterdag 22 september 2018, 07:00 uur

Hens Zimmerman vertelt over hoe we terug in de tijd kunnen kijken door naar sterrenstelsels te kijken die heel ver van ons af staan. Zien we het licht van alle objecten in het heelal? En wat zien beschavingen aan de rand van het zichtbare heelal? Verder kijken we naar het begin van het heelal: de Big Bang.

1000 voorwerpen: een honderd jaar oud wiskundemodel

vrijdag 21 september 2018, 07:00 uur

Deze week duiken we de krochten van museum Boerhaave in, op zoek naar een bijzonder wiskundemodel. Zulke modellen werden vorige eeuw gebruikt bij het wiskundeonderwijs aan de universiteit. Dit model, van een ontwikkelbaar schroefoppervlak, is door een student aan hoogleraar Pieter van Geer geschonken. Het bijzondere is dat Van Geer zelf wiskunde juist helemaal niet als stoffelijke wetenschap zag.

Onderzoekers van de Amerikaanse Mayo Clinic (Minnesota) hebben voor een belangrijk inzicht gezorgd in de strijd tegen Alzheimer en en de ziekte van Pick, een speciale vorm van dementie. Door bij muizen zogenaamde senescente cellen (ook wel zombiecellen genoemd) in het brein te verwijderen, konden de onderzoekers een aantal typische symptomen die met de cognitieve ziektes samenhangen terugdringen. Het gewicht van de hersenen bleef stabiel, de ontsteking van de hersencellen werd teruggedrongen, de (met Alzheimer nauw geassocieerde) neurofibrillaire knopen werden niet meer gevormd, en het belangrijkste van allemaal: het geheugen ging niet meer achteruit.

Senescente cellen in het brein komen voort uit de zogenaamde glia-cellen, oftewel de cellen die rond de hersencellen liggen en deze cellen verzorgen. Deze gliacellen (waaronder astrocyten en microglia) vormen zich tot senescente cellen door invloed van misvormde tau-eiwitten. Senescente cellen worden 'zombiecellen' genoemd, omdat ze zich niet verder vermenigvuldigen, maar ook niet dood gaan of verdwijnen.

Een genezing van cognitieve ziektes bij de mens is er hiermee natuurlijk nog lang niet, maar het is de eerste keer dat er een oorzakelijk verband werd aangetoond tussen het verwijderen van senescente cellen en het tegengaan van cognitieve ziektes. Zouden deze cellen dan eindelijk die langverwachte doorbraak vormen in de moeizame strijd tegen Alzheimer en andere gerelateerde ziektes? We vragen het aan Paul Lucassen, hoogleraar neurobiologie aan het Swammerdam-instituut van de Universiteit van Amsterdam.

De resultaten werden gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Er was overigens een Nederlandse wetenschapper bij dit onderzoek betrokken: Jan van Deursen, die als hematoloog aan de Mayo Clinic verbonden is.

Heeft piekeren invloed op je lichaam?

donderdag 20 september 2018, 07:00 uur

In de rubriek het Lekenpraatje krijgen recent gepromoveerde wetenschappers de ruimte om hun onderzoek aan het grote publiek te presenteren. Deze week spreken we Caroline Schlinkert. Zij promoveerde eerder deze maand in de klinische psychologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

Het onderzoek laat zien wat de gevolgen van piekeren zijn op je lichaam. Dit is op verschillende factoren getest, waaronder op veranderingen in het eetpatroon.

Het klinkt als een fors bedrag. 248 miljoen euro dat het kabinet extra aan wetenschappelijk onderzoek voorziet. Toch klagen de de Vereniging van Samenwerkende Universiteiten (VSNU) en het Rathenau Instituut in de Volkskrant dat dit opnieuw ruim onvoldoende is.
Er bestaan inderdaad een groot aantal problemen met de huidige wetenschapsfinanciering. Universiteiten ervaren grote problemen in het financieren van onderzoek doordat hun budget wordt opgeslokt door een enorme toename aan studenten. De extra investering die nu wordt gegeven wordt gedeeltelijk gecompenseerd door een extra bezuiniging die universiteiten en hogescholen moeten verwerken. En bovenal doet Nederland het al jaren ondermaats in financiering van onderzoek en ontwikkeling. Momenteel investeert het 2.1 procent van haar economie (BBP) hierin. Het kabinet liet al weten dat ze haar eigen norm van 2.5 procent niet zal halen, terwijl dit eigenlijk volgens de Europese norm 3 procent zou moeten zijn. Om die kloof te overbruggen zouden er miljarden euro's (van zowel overheid als bedrijven) moeten komen.
Wim van Saarloos is de nieuwe president van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW), het wetenschappelijke adviesorgaan voor de Overheid. We vragen aan hem wat de huidige knelpunten in de wetenschapsfinanciering zijn en de kansen die Nederland hierdoor mist.

Islamitische Boybands, ja ze bestaan

dinsdag 18 september 2018, 07:00 uur

In onze rubriek 'De Wakkere Wetenschapper' bellen we Antropoloog Bart Barendregt. Hij doet onderzoek naar de Islam en populaire cultuur, en is daarvoor nu in Indonesië. Hij in onder andere geïnteresseerd in islamitische boybands.

Na er meer dan drie jaar aan gewerkt te hebben pakken de TU Delft en Wageningen University uit met de DelFly Nimble, een klapwiekend dronetje dat de vliegmechanismes van de fruitvlieg kan nabootsen (en die laatste is 55 keer kleiner). Het is niet enkel om de schoonheid dat hij op de cover van het prestigieuze wetenschapstijdschrift Science staat. Dankzij de DelFly Nimble hebben de onderzoekers weten te achterhalen hoe fruitvliegen van richting kunnen veranderen en objecten (zoals de vliegenmepper) kunnen ontwijken. De praktische kennis die hieruit voortvloeit is voor zowel biologen als ingenieurs erg nuttig. Eerdere versies van de Delfly beschikten over een ingebouwde camera en konden autonoom vliegen.

Guido de Croon is onderzoeksleider van het Dronelab in Delft. Hij gaf samen met Matej Karasek een demonstratie aan verslaggever Karin Alberts.

Iedere week gaan we op zoek naar een voorwerp dat van belang was in de geschiedenis van de wetenschap. We gaan naar het jaar 1844. Het jaar dat Fransman Felix Thibert gipsmodellen maakten van afschuwelijke oogziektes. Handig voor studenten, die konden zo de ziektes bestuderen, ook als ze die niet in het echt tegenkwamen.
Rose Heijnen bekijkt de ogen samen met conservator Mieneke te Hennepe.

Teun Voeten is al dertig jaar oorlogsfotograaf, van Bosnië tot Rwanda, Syrië tot Irak. Hij fotografeerde ook de Mexicaanse drugsoorlog, een van de bloedigste en wreedste conflicten van deze tijd. Sinds 2006 kostte de Mexicaanse drugsoorlog bijna 200.000 mensen het leven. Hij vond dit conflict als Antropoloog zo fascinerend dat hij besloot het te gaan onderzoeken.

Teun Voeten promoveert volgende week in Leiden. De titel van zijn proefschrift: 'Het Mexicaanse Drugsgeweld: Hybride Oorlogsvoering, Roofkapitalisme en de Logica van Wreedheid.'

Column #14 van Hens Zimmerman: Waarnemen in de achtertuin

zaterdag 15 september 2018, 07:00 uur

Elke week neemt geluidstechnicus en ruimtefreak Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte. Deze week alles over sterren kijken vanuit je eigen achtertuin. Hens neemt ons mee op een van zijn eigen nachtelijke waarnemingen vanuit zijn vakantieadresje in Zuid-Frankrijk.

Dit zijn de (maffe) winnaars van de Ig Nobelprijzen 2018

vrijdag 14 september 2018, 17:34 uur

Achtbanen die goed zijn tegen nierstenen, menselijk speeksel als boenmiddel, impotentie detecteren met postzegels. Het was opnieuw een rijke oogst dit jaar bij de uitreiking van de Ig Nobelprijzen, de jaarlijkse parodie op de Nobelprijs, waarbij prijzen worden uitgereikt voor onderzoeken die eerst grappig zijn en daarna aan het denken zetten.

Kees Moeliker, bioloog en directeur van het Natuurhistorisch museum van Rotterdam, won de prijs voor zijn onderzoek naar necrofiele homoseksualiteit bij eenden. Sindsdien is hij Europees jurylid en mede-organisator van het event. We overlopen met hem een aantal van de winnende onderzoeken.
Interessant is dat de organisatoren volgens Moeliker moeilijk in staat zijn om de (duizenden) ingezonden genomineerde onderzoeken inhoudelijk te controleren of de resultaten te herhalen. Lachen en nadenken komt dus op de eerste plaats, maar enige voorzichtigheid is eveneens geboden.

Wie stopt de vechtrobot?

vrijdag 14 september 2018, 07:00 uur

Er zijn drones die zelf doelwitten uitkiezen en beslissen wie ze moeten doden. Er zijn op afstand bestuurbare mini tanks. Raketten op basis van kunstmatige intelligentie.

Eigenlijk allemaal robotwapens, waarbij niet de mens, maar de robot de keuze maakt of iemand dood moet of niet. Dit wordt ook wel de derde revolutie in de oorlogsvoering genoemd (na de uitvinding van het buskruit en kernwapens).

Prominenten als Stephen Hawking en Elon Musk en vele anderen pleiten bij de VN voor een verbod op deze robotwapens zonder menselijke controle.

Dinsdag in focus tv een reportage gemaakt door regisseur Jeroen Kortschot, we praten met hem over robotwapens.

Dit is de oudste tekening ooit gevonden

donderdag 13 september 2018, 19:21 uur

In een grot in Zuid-Afrika is een steen ontdekt met daarop de oudste tekening die ooit gevonden is. Meer dan 70.000 jaar oud is hij. En wat opvalt, verschillende media zien in die tekening een hashtag, oftewel het hekje dat je op je telefoon kunt vinden en ook veel op social media gebruikt wordt.

Gerrit Dusseldorp, prehistorisch archeoloog aan de Universiteit Leiden, kent de mensen die de ontdekking hebben gedaan goed en heeft in opdracht van hen ook onderzoek gevoerd in de grot (de zogenaamde Blombosgrot te Kaapstad).

Het is niet de oudste afbeelding die ooit gevonden werd. Die vind je gegraveerd op een schelp die op Java ontdekt werd en nu in Naturalis licht. Maar dat mensen verfpatronen begonnen aan te brengen in plaats van te graveren is volgens Dusseldorp een nieuw hoofdstuk in de cultuurgeschiedenis. Verfstrepen kun je immers niet zomaar maken. En daarin was de Homo Sapiens uit Zuid-Afrika dus misschien wel de eerste.

En ook opvallend: alle eerste prehistorische gravures en tekeningen bestonden uit rechte lijntjes die evenwijdig lopen of elkaar kruisen. Met Dusseldorp proberen we daarom het mysterie achter de lijnen en de tekening te achterhalen.

Radiotelescoop Westerbork bestaat 50 jaar

donderdag 13 september 2018, 07:00 uur

De radiotelescoop van Westerbork is de grootste van Europa en bestaat deze week 50 jaar. Donderdag was er een feestje waarbij ook de vernieuwde 'lens' van de telescoop werd onthult. We bellen met sterrenkundige Tom Oosterloo. Hij werkt al 20 jaar met de radiotelescoop.

Je lichaamsklok meten wordt makkelijker

woensdag 12 september 2018, 19:25 uur

We staan er niet altijd bij stil. Maar naast het gewone uur, heeft ons lichaam ook een eigen klok, het zogenaamde circadiane ritme. Voor deze ontdekking werd vorig jaar nog de Nobelprijs voor geneeskunde uitgereikt. Want onze lichaamsklok bepaalt niet alleen mee wie een nachtraaf of een vroege vogel is, ook tal van lichaamsprocessen (hartslag, spijsvertering, concentratie) en psychologische effecten worden door deze klok gereguleerd.

Amerikaanse onderzoekers hebben nu een bloedtest ontwikkeld die deze klok niet alleen sneller, maar ook veel nauwkeuriger kan meten. Op basis van twee bloedsamples dat je laat trekken, controleert het computerprogramma op de aanwezigheid van 40 biomarkers. Die biomarkers bestaan uit zogenaamde RNA-moleculen, moleculen die de cellen het lichaam in sturen om het instructies te geven over hoe het moet functioneren en wat er gebouwd moet worden. Door te kijken wanneer en welke RNA-moleculen zich in het bloed bevinden kan het programma met een vrij nauwkeurige zekerheid (minstens onder de twee uur) onze lichaamstijd vertellen.

Deze doorbraak werd in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS gepubliceerd. Het zal nog een tijdje duren voordat de test voldoende ontwikkeld en toegankelijk is (tot nu werd ze voorlopig alleen op gezonde personen uitgetest), maar ze zou na verdere fine-tuning niet alleen een grote medische, maar misschien ook wel een grote maatschappelijke impact kunnen hebben. Chronobioloog Roelof Hut (Universiteit Utrecht) legt ons uit waarom.

Anna Akhmanova en Marileen Dogterom ontvangen Spinozapremie

woensdag 12 september 2018, 15:00 uur

Vier wetenschappers ontvangen vandaag de Spinozapremie, de hoogste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap. Alle winnaars krijgen voor hun onderzoek 2,5 miljoen euro.

Twee van de winnaars zijn de Utrechtse celbioloog Anna Akhmanova en de Delftse bionanowetenschapper Marileen Dogterom. Ze doen beide vanuit hun eigen invalshoek onderzoek naar het skelet van een cel.

Miljoenen mensen horen stemmen

woensdag 12 september 2018, 13:23 uur

Vandaag gaat in Den Haag het 10e Internationale Congres Stemmen Horen van start. Met dit congres willen de organisatoren aandacht geven aan mensen die stemmen in hun hoofd horen. En dat zijn er meer dan u denkt. Zo’n 13% van alle Nederlanders heeft namelijk wel eens stemmen gehoord.
We bellen hierover met een van de organisatoren van het congres, Yvonne Doornbos.

Boren naar gezonken continent Zeelandia

woensdag 12 september 2018, 07:00 uur

Een internationaal team van wetenschappers heeft boringen uitgevoerd naar het 'gezonken continent' Zeelandia. Bij de boringen werden gesteentes boven water gehaald van het continent, dat ongeveer twintig miljoen jaar geleden afbrak van Australië en in zee zonk.

Door de gesteentes te bestuderen hopen de wetenschappers meer inzicht te krijgen in het vroegere klimaat van Zeelandia. Margot Cramwinckel was mee op de wetenschappelijke expeditie.

Een beetje bloed kan het huidherstel op gang brengen

dinsdag 11 september 2018, 18:55 uur

Een opmerkelijke studie uit het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. Onderzoekers van de TU Eindhoven zijn er samen met Noorse wetenschappers uit Oslo in geslaagd om een cruciaal deel van het herstelmechanisme van de huid op gang te laten brengen zonder een wonde te maken. Daarvoor werkten ze met zogenaamde keratinocyten, oftewel de cellen die aan de buitenkant van je huid zitten en een belangrijke rol bij het herstel van de huid spelen. In het lab begonnen deze cellen (nadat ze eerst een tijdje geen bloed meer hadden gekregen) spontaan met het herstelmechanisme nadat ze met bloed(serum) in aanraking kwamen. De cellen begonnen te bewegen en daarna te groeien.

De ontdekking betekent niet dat je rimpels of littekens opeens kunt doen verdwijnen door er bloed op te smeren. Daarvoor spelen er nog andere mechanismes mee. Maar het toont wel aan dat een wonde in principe niet nodig is om een belangrijk deel van het huidherstel op gang te laten brengen. De kennis van hoe dit mechanisme op gang komt zou op lange termijn nuttig kunnen zijn voor het behandelen van wonden of blauwe plekken die maar niet lijken te genezen. We praten met universitair docent technische natuurkunde Liesbeth Janssen van de TU Eindhoven, die ook aan dit onderzoek meewerkte.

De Wakkere Wetenschapper van deze week is Annegien Langeloo. Op dit moment zit zij in de VS voor onderzoek naar de interactie tussen leraren en tweetalige kinderen. "Ik wilde graag weten of leerkrachten tegen eentalige kinderen anders praten dan tegen meertalige kinderen.”

Strijd tegen arme biodiversiteit duinen

maandag 10 september 2018, 18:32 uur

Beschadigde duinen zijn in tegenstelling tot sommige andere ecosystemen niet makkelijk te herstellen. Dat is niet onbelangrijk, aangezien ze vooral in natuurgebieden garant staan voor een rijke biodiversiteit.

Om deze grote kwetsbaarheid tegen te gaan, probeert het nieuwe onderzoeksplatform TERRA-Dunes te kijken of een verschillende samenstelling van de bodem (met daarbij verschillende schimmels en bacteriën in die bodem) ook niet tot een makkelijke groei van bepaalde planten kan zorgen.

Verslaggever Joris van de Kerkhof bezocht het terrein van waterleidingsbedrijf en natuurbeheerder Dunea. Hij polste naar de verwachtingen bij onderzoekers Martijn Bezemer (Instituut voor Biologie), Nadia Soudzilovskaia (Centrum voor Milieuwetenschappen) en Harrie van der Hagen (Dunea).

Voor de rubriek 'Wetenschapsgeschiedenis in 1000 voorwerpen' gaan we deze week terug naar de 18e eeuw; de tijd waarin wetenschappers in fysische kabinetten allemaal spectaculaire natuurkundige en scheikundige proefjes demonstreerden. Conservator Bart Grob laat een van die proefjes zien en demonstreert hoe een kegel niet naar beneden, maar omhoog rolt...

Wat moet je doen als het bliksemt?

zondag 9 september 2018, 07:00 uur

Voor de een is bliksem prachtig, voor de ander angstaanjagend. Kunnen we ons wapenen tegen dit indrukwekkende, ontzagwekkende - en steeds vaker voorkomende - natuurfenomeen? Wat weten we al en vooral: wat weten we nog niet? Bliksemboer Erik Sijbring vertelt: "Ik ben er niet bang voor, maar heb er wel respect voor."

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1