appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
Afbeelding

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Polyoxybenzylmethylenglycolanhydride!!!!!!!!!!

donderdag 20 december 2018, 22:15 uur

Liefhebbers van de originele Mary Poppins-film herkennen het musicalnummer Supercalifragilisticexpialidocious vast. Het woord zelf betekent zo iets als 'mega-fantastisch', maar in werkelijkheid is het natuurlijk een verzinsel dat speciaal voor de film bedacht is.
Met het verschijnen van de nieuwste Marry Poppins-film maakte het bekende Amerikaanse YouTube-kanaal 'Screenjunkies' (voornamelijk bekend omwille van hun Honest Trailers) daarom een parodie op het nummer. Daarin is het woord Polyoxybenzylmethylenglycolanhydride. En het leuke is dat dit keer wél een bestaand woord is, én er iemand zelfs multimiljardair mee is geworden.
Bert Weckhuysen, hoogleraar anorganische chemie en katalyse aan de Universiteit van Utrecht, legt voor ons uit wat het woord betekent. Tegelijkertijd vertelt hij dat er een zeer goede reden bestaat voor het gebruik van ogenschijnlijk (of soms gewoon terecht) moeilijke chemische woorden.
Indien je trouwens dacht dat Polyoxybenzylmethylenglycolanhydride al het ergste woord was, heb je nog geen kennis gemaakt met Titine, een eiwit dat in onze spieren zit. Het scheikundige woord hiervoor neemt één tot drie uur van je tijd in beslag voor je het helemaal uitgesproken hebt. Sommigen beschouwen het dan ook als het langste woord in de Engelse taal.

Basisschoolleerlingen maken ruimtereis met André Kuipers

donderdag 20 december 2018, 14:48 uur

Op het Mediapark is zojuist de SpaceBUZZ onthuld. Dat is een model van een raket waarmee je virtueel de ruimte in kunt. De raket is onderdeel van een nieuw project voor basisschoolleerlingen. Doel daarvan is om kinderen te laten zie hoe mooi én hoe kwetsbaar de aarde is. Marc-Robin Visscher vloog mee.

Eten uit de Beerput

donderdag 20 december 2018, 11:20 uur

Bio-archeoloog Merit Hondelink onderzoekt toiletten uit de 18de en 19de eeuw. In de beerput zoekt ze naar etensresten om te weten te komen wat de mensen vroeger aten. Om alle etensresten te kunnen herkennen, kookt Merit Hondelink zelf de gerechten uit deze tijd na. Deze oude recepten zijn te horen in de podcast PoDgront.

Waar we heen gaan? Jelle zal wel zien

woensdag 19 december 2018, 11:50 uur

Elke week geven we het podium aan een jonge wetenschapper die na jaren eindelijk klaar is met een promotieonderzoek. Deze week is historicus Jonne Harmsma bij ons. Hij schreef een biografie over oud-politicus Jelle Zijlstra. De titel van zijn promotieonderzoek 'Jelle zal wel zien' heeft hij te danken aan het nummer van cabaretier Wim Kan uit 1966.

Wetenschappelijke artikelen die met publiek geld zijn betaald, moeten voor iedereen gratis toegankelijk zijn. Dat is het idee achter 'open access'. Maar in de praktijk zitten nog veel artikelen achter een betaalmuur. Robert-Jan Smits moest als speciaal gezant bij de Europese Commissie een doorbraak forceren richting open access. En vandaag staat hij vanwege zijn werkt op dat gebied in 'Nature's 10': de jaarlijkse lijst van mensen die veel invloed hebben op de wetenschap.

Anderhalve week geleden lanceerde de Chinese ruimtevaartorganisatie een sonde die op de achterkant van de maan moet landen: dáár waar nog nooit iets of iemand is geland. Waarom is die sonde zo lang onderweg? En hoe gaat het met de Nederlandse antennes die op de communicatie-satelliet zitten? Vlak na de lancering vertrok astrofysicus Marc Klein Wolt van het Radboud Radio Lab naar China omdat hij die antennes zo snel mogelijk aan wil laten zetten. Hij praat ons bij over de vorderingen.

De ontdekking van een meer dan vierduizend jaar oude grafkapel van een hogepriester in Saqarra (Egypte) was afgelopen weekend groot nieuws. Op de hiëroglyfen in de kamer staat dat de man, genaamd Wahtye, inspecteur van de 'heilige boot' was. Dat betekent dat hij er met rituelen en offers voor moest zorgen dat de goden in de hemel (of de ziel van overledenen) op een veilige manier per boot in de hemel konden varen (en niet ten prooi vielen aan bijvoorbeeld de slangendemon Apepi), zodat de orde op hemel en aarde bleef bestaan. De graftombe zal verder worden onderzocht, want een aantal schachten leiden misschien naar een grafkamer.

Het is niet de eerste, en ook niet de laatste keer, dat er een graf gevonden zal worden gevonden in Saqqara. Het gebied deed meer dan 3000(!) jaar dienst als grafveld, voornamelijk voor niet-royalistische begravingen. Al 200 jaar zijn er opgravingen in het gebied, en bijna elk jaar valt er wel iets nieuws te ontdekken. Niet ver van de ontdekte graftombe zijn ook Nederlandse archeologen regelmatig bezig. Verslaggever Jeroen de Jager leert in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden dat ook zij komend voorjaar met nieuws uit het gebied zullen komen. Hij spreekt er met Egyptoloog Lara Weiss, de curator van de Egyptische collectie van het museum.

Maakt tweetaligheid je slimmer?

zondag 16 december 2018, 07:00 uur

Krijgen kinderen die naast hun moedertaal ook Spaans OF Chinees leren, een beter geheugen? Of kunnen zij hun aandacht beter verdelen? Naar tweetaligheid wordt tegenwoordig steeds meer onderzoek gedaan en de conclusies lopen uiteen.

Presentator Rob Bruins Slot belt met San Francisco, waar taalwetenschapper Olga Kepinska onderzoek doet naar de invloed van tweetaligheid op je brein.

Nu al kan kunstmatige intelligentie ons helpen bij het herkennen van afbeeldingen. Dat gebeurt met behulp van deep learning. Is deze techniek ook nuttig voor het besturen van ruimteschepen? Hens Zimmerman onderzoekt deze vraag met de hulp van Alexa, de intelligente Amazon-computer.

De moderne mens (en meer bepaald mensen uit het Westen en Azië) draagt een aantal genen van de Neanderthaler met zich mee, doordat onze verre voorouders zich van tijd tot tijd met de Neanderthaler voortplantten. Nieuw onderzoek uit Current Biology vindt nu sterke statistische verbanden dat een aantal van die Neanderthaler-genen bij sommige mensen nog altijd de vorm van de schedel mee bepalen. Het is de eerste keer dat er een genetische link wordt vastgesteld tussen de Neanderthaler-genen die we dragen en de manier waarop de vorm van ons brein wordt bepaald.

De schedel van de moderne mens is bolvormig en staat in fel contrast met de schedel van de Neanderthaler, die erg rugby-vormig is. Door de genen van duizenden proefpersonen te analyseren en deze te vergelijken met de scans van hun schedel, vonden de onderzoekers dat sommige mensen met bepaalde Neanderthaler-genen ook vaak een ietsjes plattere schedel hebben. Aan de resultaten zijn geen gevolgen inzake gezondheid, karakter en intelligentie te verbinden. Het onderzoek is wel speciaal omdat de Neanderthaler-schedel (in tegenstelling tot genetisch dubieuze claims over rood haar of bepaalde ziekten), een van de weinige aanwijzingen vormt over hoe Neanderthalers in elkaar zaten.

Het onderzoek werd geleid door onderzoekers van het Max Planck Instituut, en ondersteund door het Radboud UMC, en de Universiteit van Maastricht. Een van de onderzoekers die mee werkte is Han Brunner, hoogleraar humane genetica bij het Radboud UMC en de Universiteit van Maastricht. We vragen hem naar de betekenis van dit onderzoek.

Nubië: Land van de zwarte Farao’s

vrijdag 14 december 2018, 07:00 uur

Ze bouwden meer piramides dan de oude Egyptenaren, stichtten een van de oudste koninkrijken van Afrika, schreven in een schrift dat door niemand ontcijferd kan worden en heersten over een rijk van de zuid oevers van de Nijl tot de grenzen van het huidige Libanon. Toch hebben weinig mensen van dit volk gehoord: De Nubiërs.

Aanstaande zondag opent in het Drents museum de tentoonstelling: Nubië, Land van de zwarte Farao’s. Daar maak je kennis met het bijzondere volk dat tussen 2400 voor Christus tot 350 jaar na Christus leefde in wat nu Noord Sudan is.

We belden de directeur van het Drents museum, Harry Tupan.

Zonne-auto Lightyear One rijdt in 2020 door de straten

donderdag 13 december 2018, 18:07 uur

Naast auto's met stekkers en auto's met benzinetanks zullen we vanaf 2020 ook auto's met zonnecellen op straat zien. We hebben er in Nederland namelijk een nieuw automerk bij: Lightyear. Vandaag werd de productiehal in Helmond geopend en LeasePlan heeft al 20 auto's besteld. Jeroen de Jager reed in zijn diesel-auto naar de persconferentie en wij vragen onderzoeker Auke Hoekstra van de TU Eindhoven in hoeverre deze auto het straatbeeld gaat bepalen.

De oorsprong achter de jaarlijks vallende 'wintersterren'

donderdag 13 december 2018, 18:04 uur

Vannacht en de nacht van vrijdag op zaterdag is het weer zo ver. Dan vallen de jaarlijkse Geminiden, een gordijn van 'vallende sterren', weer over de aarde heen. Vanaf 20 uur kun je al twintig vallende sterren per uur zien, en elk uur worden het er meer en meer. Met een maan die 's nachts al snel ondergaat en een heldere hemel op vele plaatsen, zijn de omstandigheden bijzonder goed om de vallende sterren te bewonderen.
Astrofysicus John Heise (Universiteit Utrecht, SRON) wordt de Geminiden-regen nooit moe en gaat ook deze nacht zeker kijken. Aan hem vragen we waarom de Geminiden-regen telkens rond deze dagen op aarde verschijnt en waar het fenomeen vandaan komt.

Vannacht doen we het Lekenpraatje met Jeroen Bron. Hij promoveerde op 26 november aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Hij onderzocht hoe leerlingen invloed kunnen hebben op hun eigen curriculum.

Universiteit Wageningen oogst eerste 'Nederbananen'

woensdag 12 december 2018, 17:55 uur

Vandaag worden aan de Universiteit Wageningen de eerste Nederlandse bananen geoogst die niet op de volle grond, maar op kunstmatige bodems van steenwol en kokosvezel in kassen zijn geteeld. Via dit project hoopt bananen-expert Gert Kema de bananensector op te schudden en de strijd aan te gaan met verschillende bananenschimmels, waaronder de Panama-ziekte. De Panama-ziekte is een grondschimmel waar voorlopig geen remedie tegen bestaat en die wereldwijd al erg veel schade aan bananenplantages aanrichtte. Hij zorgde er zelfs voor dat onze huidige banaan (de Cavendish) in de jaren zestig in plaats moest komen van de (dikkere, meer zoete, maar ook meer kwetsbare) bananenvariant Gros Michel.
Verslaggever Jeroen de Jager bezoekt de 'Nederbananenplanten' en vraagt aan Kema hoe deze vorm van bananenteelt beruchte bananenziektes kan bestrijden.

Commerciële dna-tests hebben onverwachte 'bijwerkingen'

woensdag 12 december 2018, 00:05 uur

Van placebo-effecten bij medicijnen heeft u waarschijnlijk wel gehoord: we kunnen ons beter of juist slechter voelen door een pilletje dat geen enkele werkzame stof bevat. Uit nieuw onderzoek blijkt nu dat de uitslag van een dna-test ons gedrag kan veranderen. Proefpersonen die tijdens een experiment hoorden dat ze genetisch gezien een lage kans op obesitas hadden, aten daarna minder.

Wij praten over het onderzoek met Fleur Vansenne. Zij is klinisch geneticus in het Universitair Medisch Centrum Groningen en schreef namens haar beroepsvereniging een rapport over commerciële dna-tests.

Op vrijdag 7 december houdt professor Annelien de Dijn haar oratie aan de Universiteit van Utrecht over "Vrijheid en gelijkheid: De idealen van de Atlantische Revoluties". Wat is de definitie van vrijheid? Hoe gaat dat samen met gelijkheid?

Annelien de Dijn geeft antwoord op deze vragen en legt uit wat deze begrippen betekende voor de Atlantische Revolutionaire.

Zo loopt de superheld van de dierenwereld over water

maandag 10 december 2018, 19:49 uur

Gekko's zijn kleine reptiel-achtigen die dingen kunnen doen die een superheld niet misstaan. Tot hun kunstjes behoren onder meer over het plafond lopen, met een gigantische snelheid wegschieten, én (last but not least) over water rennen. Sommige soorten kunnen ook hun huid (die overigens waterafstotend is) van kleur laten veranderen, en hun staart verliezen en opnieuw laten aangroeien.

Onderzoekers uit het wetenschappelijke tijdschrift Current Biology hebben zich gefocust op de redenen waarom de gekko over water kan lopen. Dat is interessant, want er zijn niet veel andere dieren op aarde die dat kunnen. Nu weten wij weten ook dat Ans Hekkenberg (wetenschapsredacteur bij New Scientist) toevallig ook een baby-(wimper)gekko als huisdier heeft. Dat dier heeft ze de naam Smaug (nickname: who is fire, who is death) gegeven, geïnspireerd op de pratende draak uit The Hobbit. Hekkenberg heeft met veel belangstelling de studie gelezen. We vragen aan Sm.. Hekkenberg hoe gekko's het water de baas kunnen zijn.

Hoe doe je als wetenschapper goed, degelijk en onafhankelijk onderzoek? Naar aanleiding van recente discussies over fraude, onjuist gebruik van statistiek en belangenverstrengeling maakte Focus een drieluik over de stand van de wetenschap.

Afgelopen nacht het derde en laatste deel. Verslaggever Laura Molenaar ging op bezoek bij Iris van der Tuin, die als filosoof verbonden is aan de Universiteit Utrecht. Donderdagmiddag,op 6 december, houdt zij haar oratie voor haar aanstelling als hoogleraar Theorie van de Cultuurwetenschappen. En in Focus praten we over het onderwerp van haar oratie, namelijk: heeft de bubbel waar wetenschappers in zitten invloed op de kwaliteit van hun onderzoek?

Hoe worden herinneringen opgeslagen in het brein?

zondag 9 december 2018, 07:00 uur

Herinner jij je nog de laatste keer dat je uit eten ging? Weet je nog met wie je was en naar welk restaurant je ging? Hersenwetenschapper Silvy Collin onderzoekt hoe herinneringen opgeslagen worden in het brein. Ze werkt bij het geheugenlab van de prestigieuze Amerikaanse universiteit Princeton.

Column #26 van Hens Zimmerman: space warps

zaterdag 8 december 2018, 07:00 uur

Hens Zimmerman neemt ons wekelijks mee naar de ruimte en onthult hij op zijn geheel eigen wijze de geheimen van ver buiten de dampkring. Deze week bespreekt Hens de invloed van Amerikaanse presidenten op de astronomie in de VS.

China lanceert historische lander naar achterkant maan

vrijdag 7 december 2018, 18:26 uur

Vandaag lanceert de Chinese ruimtevaartorganisatie een lander die de achterkant van de maan moet bereiken. Als alles volgens plan verloopt dan schrijven de Chinezen binnenkort geschiedenis. Want hoewel er beelden van zijn, is nog nooit iets of iemand op de achterkant van de maan geland.

Ook qua wetenschap is deze missie interessant. Eerder al dit jaar lanceerde China een satelliet die de communicatie tussen de lander en de aarde moet verzorgen. Op die satelliet zit ook een radio-antenne van Nederlandse makelij, de zogeheten Netherlands China Low-frequency Explorer.

Via die antenne willen wetenschappers signalen uit het vroege heelal opvangen die ons meer kunnen leren over het ontstaan van sterren en sterrenstelsels.

Wij praten over het project met Marc Klein Wolt, astrofysicus, directeur van het Radboud Radiolab en een van de leiders van dit project.

In de rubriek Biologische Lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Ze schreven het boek ‘Plassen over Kwallenbeten’. Iedere week lezen ze er een hoofdstuk uit voor waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen. Deze week leest Koen Moons voor over: je wordt verkouden van kou.

Dat de ijskap op Groenland door klimaatopwarming snel smelt en de zeespiegel doet stijgen weten we al langer. Maar een team van klimaatwetenschappers, waaronder polair meteoroloog Michiel van den Broeke (Universiteit Utrecht), ontdekte dat de huidige smeltsnelheid in vergelijking met de afgelopen eeuwen (en waarschijnlijk afgelopen millennia) nog niet is voorgekomen. De onderzoekers kwamen tot deze bevinding met behulp van analyses van het ijs dat ze op verschillende plaatsen in het gebied geboord hebben.

De conclusie is opnieuw een sterk bewijs dat er wel degelijk sprake is van een uitzonderlijke klimaatopwarming en dat deze opwarming door de mens veroorzaakt is. Het onderzoek werd in het prestigieuze wetenschappelijke tijdschrift Nature gepubliceerd. We spreken met Van den Broeke over de betekenis van hun bevindingen voor onze aarde.

De klimaatgezant van Katowice

donderdag 6 december 2018, 07:00 uur

De klimaatgezant van Katowice. Het klinkt als een krimi, met een langzaam ontvouwend plot. En dat is het misschien ook wel. Afgelopen maandag is de klimaattop begonnen, in Katowice, Polen. Een enorme conferentie met twintigduizend deelnemers. Ons land wordt daar vertegenwoordigd door Marcel Beukeboom, Klimaatgezant voor het Koninkrijk der Nederlanden. En hij is bij ons te gast, vers van de conferentie.

Vandaag hebben we nieuws uit de scheikunde. Het malariamedicijn Lariam staat erom bekend dat het flinke bijwerkingen kan hebben. Van draaierigheid en hoofdpijn tot hallucinaties, angsten en depressies. Scheikundigen van de Radboud Universiteit Nijmegen hebben nu een techniek ontwikkeld waarvan ze hopen dat hij bijwerkingen van zulke medicijnen kan verminderen. Wij praten erover met scheikundige en promovendus Ton Engwerda.

De intrede van de Nederlandse taal op de lagere school

woensdag 5 december 2018, 16:11 uur

In het lekenpraatje is Promovendus Bob Schoemaker te gast. Hij hoopt op 6 december te promoveren aan de Universiteit van Leiden op het onderwerp: Het onderwijs in de Nederlandse taal op de lagere school van 1750 tot 1850. Hoe deed de Nederlandse taal zijn intrede op de lagere school? En hoe veranderden het onderwijs en de onderwijzer?

Never change a winning team luidt een bekend gezegde, maar misschien is het toch meer dan dat. Een nieuwe Amerikaanse studie uit het tijdschrift Nature Human Behaviour laat namelijk zien dat dezelfde teamspelers die in het verleden gezamenlijk succes hebben gekend, ook in de toekomst een grotere kans hebben om te winnen. Dat deden ze door een gigantische competitiedataset van de Engelse Premier League (Voetbal), de NBA (Amerikaanse Basketbal), MLB (Amerikaans Baseball), de Premier League uit India (Cricket) en zelfs de online multiplayer-game DOTA2 te maken en te analyseren.
Het voorspellend karakter van dit team-effect was beduidend kleiner in vergelijking met de kwaliteit van het team an sich, maar werd wel teruggevonden in elk van de onderzochte competities. We praten erover met Casper Albers, adjunct hoogleraar statistiek aan de Universiteit Groningen, die de studie voor ons bekeken heeft.

Vandaag arriveert NASA's ruimtesonde OSIRIS-Rex bij asteroïde Bennu. OSIRIS-rex moet een monster van de asteroïde nemen en het materiaal in 2023 hier op aarde afleveren. Daarmee kunnen we meer te weten komen over de oorsprong van het leven hier op aarde. Wij praten erover met Fred Jansen. Hij leidt op dit moment de GAIA-missie bij de Europese ruimtevaartorganisatie ESA en hij is in het verleden kort betrokken geweest bij OSIRIS-Rex.

De invloed van commerciële bedrijven op de wetenschap

zondag 2 december 2018, 07:00 uur

Kun je als wetenschapper nog onafhankelijk onderzoek doen als dat gefinancierd is door een bedrijf met eigen ideeën en belangen? Verslaggever Laura Molenaar praat met Jeroen de Ridder, die aan de Vrije Universiteit onderzoek doet naar de wisselwerking tussen bedrijf en universiteit.

Column #25 van Hens Zimmerman: Oumuamua

zaterdag 1 december 2018, 07:00 uur

Iedere week neemt Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte en onthult op geheel eigen wijze de geheimen van ver buiten de dampkring. Deze week bespreekt hij het object Oumuamua. Een mysterieuze rode steen die door ons zonnestelsel zoeft.

Niet alleen in het Victoriaanse Londen van Jack the Ripper kwam moord al regelmatig voor. Dat maakt een nieuwe fascinerende kaart over het middeleeuwse Londen (de 14de eeuw) duidelijk. Het is een creatie van Manuel Eisner (een criminoloog uit Cambridge) en je kunt erg makkelijk mee kijken in welke Londense straat een moord werd gepleegd. En wat blijkt? Vooral in de avond en op zondag moest je echt wel op je hoede zijn. Want dan zou je de meeste kans lopen om in de Londense straten neergeveld te worden. Van bakkers, ridders, prostituees, tot zelfs priesters. In elke beroepscategorie zat er wel een potentiële moordenaar.

Kunsthistoricus Sanne Frequin (op twitter bekend onder de naam @_a_tomb_a_day) heeft een grote fascinatie voor macabere gebeurtenissen uit de middeleeuwen. Ze heeft zich dan ook bijzonder goed geamuseerd met de kaart. Ze legt aan ons uit wat de kaart zo speciaal maakt en wat de kaart aantoont. Frequin schreef overigens ook al een drietal interessante artikelen over de middeleeuwen voor de website wetenschap.nu.

Politiek wetenschapper Harmen van der Veer promoveerde onlangs aan de Universiteit van Amsterdam. Hij onderzocht wat voor een Europarlementariër belangrijker is: partijbelang of landsbelang. Duizendenen en nog eens duizenden documenten van het Europees parlement heeft hij daarvoor doorgespit. En met resultaat!

Vanuatu: een stabiele democratie in een verdeeld land

donderdag 29 november 2018, 21:46 uur

Hoe opereert de democratie in een land met meer dan honderd talen, tachtig eilanden en zeventien politieke partijen? Ondanks de verdeeldheid is de democratie op de archipel Vanuatu, gelegen naast Australië, bijzonder stabiel. Wouter Veenendaal onderzoekt hoe het kan dat kleine staatjes vaak juist een stabiele democratie hebben.

Voor het eerst echt gevonden: genetische risico's op ADHD

donderdag 29 november 2018, 18:35 uur

Een zeer groot internationaal team van wetenschappers heeft voor het eerst duidelijk een aantal genen gevonden die een verhoogd risico op ADHD met zich mee brengen. Dat is interessant, omdat wereldwijd 5 procent van de kinderen en 2.5 procent van de volwassenen de diagnose krijgen. Maar hoewel een sterke genetische basis aanwezig is, zijn de exacte mechanismen achter ADHD nog altijd een groot mysterie.

De onderzoekers (waarbij ook heel veel Nederlandse wetenschappers betrokken waren) publiceerden hun bevindingen in het wetenschappelijke Nature Genetics. Barbara Franke, professor moleculaire psychiatrie aan het Radboud UMC, is een van hen. We vragen aan haar wat dit onderzoek zo speciaal maakt, en wat we met deze resultaten zijn.

Gebeten door een slang - en dan?

donderdag 29 november 2018, 18:00 uur

Gemiddeld eens per vier minuten overlijdt er iemand aan een slangenbeet. Hoe verkrijg je antigif tegen een slangenbeet? En hoe komt het dat er nog steeds zo veel mensen overlijden door slangengif? We spreken presentatrice Elisabeth van Nimwegen en regisseur Dirk de Bekker over de uitzending van FocusTV over remedies tegen slangenbeten.

De wetenschapper die claimt dat hij baby's genetisch heeft gemanipuleerd, heeft zijn werk na een oorverdovende radiostilte toegelicht. Hij gaf een presentatie op de International Summit on Human Genome Editing en kon vervolgens rekenen op een stortvloed aan kritische vragen.

Maar klopt zijn claim? Niels Geijsen meent van wel. Hij is hoogleraar regeneratieve geneeskunde aan het Hubrecht Instituut en de Universiteit Utrecht en bekeek de gegevens van He Jiankui. Daarin zag hij ook dat He Jiankui een embryo implanteerde dat een onbedoelde genetische verandering bevatte...

De man achter de 'genetisch gemanipuleerde baby's'

dinsdag 27 november 2018, 20:19 uur

We gaan naar China, naar het nieuws dat zo enorm veel stof heeft doen opwaaien.. De Chinese wetenschapper Jiankui He claimt dat hij de eerste genetisch gemodificeerde baby's de wereld in heeft geholpen.

Jiankui He heeft met de relatief nieuwe techniek Crispr-cas9, direct na een aantal ivf-bevruchtingen in het dna van de bevruchte eicellen geknipt. Uiteindelijk kwam een tweeling ter wereld die door deze ingreep zou zijn beschermd tegen hiv.

De Chinese overheid lijkt geschrokken kondigt een onderzoek aan. Ook op de zogeheten 'International Summit on Human Genome Editing' in Hong Kong is dit het gesprek van de dag. Wij spreken vanaf dat congres met Guido de Wert, hoogleraar biomedische ethiek aan de Universiteit Maastricht.

Lucas de Man - theatermaker en regisseur bij Stichting Nieuwe Helden - interviewde Jiankui He afgelopen juni voor zijn serie over millenials in Oost-Azië. Hij deelt zijn observaties over deze wetenschapper.

Het is nu officieel door de wetenschap vastgesteld. De moderne mens heeft in het verre verleden in dezelfde tijdsperiode geleefd als dé echte eenhoorn. Geen elegant wit paard met een klein sierlijk hoorntje op het hoofd, maar wel de Siberische eenhoorn: een harige kolos zo groot als een olifant, met een hoorn minstens zo groot als een kind. En snel rennen kon hij ook al.

Nederlandse onderzoekers van de Universiteit Groningen en Universiteit Leiden hebben de beenderen van een aantal fossielen gedateerd, en kwamen er op uit dat het dier 39.000 jaar geleden minstens nog in leven was. En dat is meer dan 200.000 jaar later dan we eerst dachten.

Zouden we het dier dan ook echt ontmoet hebben? We vragen het aan Margot Kuitems. Zij is promovenda in stabiele isotopen en onderzoeker op het gebied van koolstofdatering (Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Leiden), en werkte mee aan de datering van de beenderen. Margot en haar collega's publiceerden hun bevindingen in Nature Ecology en Evolution.

Wat hebben koningin Wilhelmina, Adolf Hitler en Jack Kerouac met elkaar gemeen? Ze gebruikten alledrie een vorm van crystal meth. Ook wel bekend als speed. Dat was in de tijd dat die drug gewoon legaal verkrijgbaar was. Over de geschiedenis van het drank- en drugsbeleid hield Gemma Blok afgelopen vrijdag haar oratie aan de Open Universiteit in Heerlen.

In het Universitair Medisch centrum van Groningen startten ze vandaag met een bijzonder experiment. Te vroeg geboren baby's zullen er worden blootgesteld aan muziektherapie in de hoop een aantal lichamelijke en psychologische nadelige effecten van deze vroeggeboorte te behandelen. En dat is opmerkelijk, want, over de gevolgen van muziektherapie op te vroeg geboren baby's, is nog geen sluitend bewijs gevonden. En te vroeg geboren baby's zijn natuurlijk nog erg kwetsbaar in hun ontwikkeling. Verslaggever Maino Remmers trok naar Groningen en sprak met de ouders van het baby'tje Lev en de betrokken onderzoekers.

Biologische lariekoek: Je wordt verkouden van de kou

maandag 26 november 2018, 07:00 uur

In de rubriek Biologische Lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Ze schreven het boek ‘Plassen over Kwallenbeten’. Iedere week lezen ze er een hoofdstuk uit voor waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen. Deze week leest Koen Moons voor over: je wordt verkouden van kou.

Een nieuwe geschiedenis van Curaçao

zondag 25 november 2018, 07:00 uur

Hoe bepaal je wat hoort bij het nationaal erfgoed? Curaçaoënaars worstelen daar al decennia mee. Margo Groenewoud is als historicus verbonden aan de Universiteit van Curaçao en doet onderzoek naar hoe monumenten en archieven op Curaçao vorm hebben gekregen in de afgelopen eeuw. Margo wil de geschiedschrijving verdiepen door nieuw archiefmateriaal te ontsluiten.

Column #24 van Hens Zimmerman: De Fast Radio Burst

zaterdag 24 november 2018, 07:00 uur

Iedere week neemt Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte en onthult hij op zijn geheel eigen wijze de geheimen van ver buiten de dampkring. Deze week vertelt hij over het mysterie rondom de Fast Radio Burst.

Nieuwe vorm van prostaatkanker ontdekt

vrijdag 23 november 2018, 19:02 uur

Jaarlijks krijgen tienduizend mannen in Nederland de diagnose van prostaatkanker. En hoewel het in de meeste gevallen lukt om de ziekte te bestrijden door de prostaat te verwijderen, komt de kanker meestal gelukkig niet terug. Maar in het geval dit wel zo is, wordt de kanker verder bestrijden moeilijker.

In dat opzicht is een nieuwe bevinding van Zwart Lab van het Antoni van Leeuwenhoek Instituut (NKI) interessant. De onderzoekers hebben een nieuwe vorm van prostaatkanker ontdekt die (in tegenstelling tot de twee andere vormen) minder hormoongevoelig is. De ontdekking werd gepresenteerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. We vragen aan hoofdonderzoeker Suzan Stelloo of deze ontdekking kan helpen om prostaatkanker op lange termijn beter te genezen. Stelloo is promovenda in de moleculaire biologie aan het Antoni van Leeuwenhoek Instituut en de Universiteit Utrecht.

Hoe kunnen we voor eeuwig jong blijven?

vrijdag 23 november 2018, 07:00 uur

In goede gezondheid 120 jaar oud worden, dat is voor veel mensen een droom. Maar is het ook haalbaar? Verouderingsbioloog Peter de Keizer van UMC Utrecht werkt al jaren aan manieren om het leven langer te laten duren. In onze podcastbooth op het Betweterfestival in Tivoli Vredenburg gaf hij antwoord op de vraag: Blijven we voor altijd jong?

Dit item is gemaakt in samenwerking met de Universiteit van Nederland.

We gaan vandaag op reis naar een zwart gat. Dat wil zeggen, dat doen we met virtual reality. In het echt zijn er namelijk nog wat praktische uitdagingen. Behalve dat we het niet zouden overleven, is het ook nog eens enkele tienduizenden lichtjaren reizen. Om toch een beeld te krijgen hoe het er in zo'n zwart gat aan toe gaat, heeft sterrenkundige Jordy Davelaar van de Radboud Universiteit een tour gemaakt. Verslaggever Martijn van der Zande ging met hem mee op reis.

Een superstil vliegtuigje zónder kerosine en zónder propellors. Amerikaanse wetenschappers hebben er voor het eerst eentje laten vliegen. Met die innovatie hopen zij de luchtvaart duurzamer te maken. Ze publiceerden hun bevindingen in het prestigieuze blad Nature. Joris Melkert, luchtvaartdeskundige aan de Technische Universiteit Delft, heeft het onderzoek voor ons bekeken.

Er zijn maar vijf grote internationale farmaceutische bedrijven die veel geld en energie steken in de ontwikkeling van medicijnen waarop vooral arme landen zitten te wachten. En het meeste geld gaat naar maar vijf ziekten terwijl er 45 ziekten staan op de prioriteitenlijst van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO. Dat blijkt uit de tweejaarlijkse Index of Access to Medicine Foundation die in kaart brengt wat de grote farmaceuten doen om medicijnen toegankelijk te maken. Wij spreken Marijn Verhoef, die aan de Index werkte.

De nieuwe maatschappelijke rol van de kunstenaar

donderdag 22 november 2018, 15:42 uur

Rina Visser is onlangs gepromoveerd op een nieuwe vorm van kunstenaarschap: de participatieve kunst. Tegenwoordig gaan sommige kunstenaars samen met wijkbewoners aan de slag om maatschappelijke kwesties op te lossen. Kunstenaars kunnen bijvoorbeeld helpen bij de ontwikkeling van een wijk in Den Haag, omdat ze anders denken dan gemeenteraadsleden en ondernemers.

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1