appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Is de magnetron het ultieme anti-afluister-middel?

woensdag 7 november 2018, 20:08 uur

In het Verenigd Koninkrijk, het land van James Bond, is er iets merkwaardigs aan de hand. Het lijkt op een 1 april grap, maar de Britse krant The Sunday Times meldt dat sommige Conservatieve politici uit het Brexit-kamp elkaar sterk aanraden om magnetrons in hun kantoor te installeren als bescherming tegen spionage. Wanneer er dan op kantoor vergaderd wordt, moeten politici hun mobieltjes in de magnetron leggen, waardoor deze de mobieltjes van alle mogelijke luistervinken zou afschermen. En David Davis, de voormalige minister van Brexit, zou zijn mobiel zelfs in een koektrommel verbergen wanneer hij thuis is, aldus volgens dezelfde krant.

Hoewel dit allemaal wel erg paranoïde klinkt, is het in feite wel moeilijker geworden om je mobieltje tegen meeluisteren te beschermen. Volgens Edward Snowden kunnen geheime diensten in bepaalde omstandigheden je mobiel zelfs als afluisterapparaat gebruiken wanneer hij uitstaat. En de batterij uit je mobiel halen gaat in de nieuwste modellen meestal ook niet meer. Maar zijn uitgerekend de magnetron en de koektrommel de meest efficiënte middelen? We testen het live uit met Cees Keyer, docent in elektromagnetische compatibiliteit aan de hogeschool van Amsterdam en promovendus in Power Quality aan de Universiteit Twente.

#4 InScience: kunstmatige intelligentie

woensdag 7 november 2018, 12:00 uur

Op het InScience filmfestival in Nijmegen zijn vanaf vandaag tientallen prachtige wetenschapsfilms te zien. Bijvoorbeeld de film waarin een robot voor het eerst de allerbeste alpha go speler ter wereld verslaat. Collega Gerda Bosman blikt samen met programmeur van het festival Daisy van de Zande en wetenschapsjournalist George van Hal vooruit op robotfilms.

Schimmels die houten schuttingen, gevelplaten en meubels in de tuin beschermen tegen houtrot. Klinkt nog wat vreemd, maar het zou zomaar werkelijkheid kunnen worden. Aan de TU Eindhoven promoveert Elke van Nieuwenhuijzen morgen op een studie naar deze nieuwe manier van houtbescherming. Voor haar onderzoek klom ze regelmatig het dak op van het Westerdijk Instituut in Utrecht. Dat deed ze vandaag ook met verslaggever Karin Alberts.

Biologische Lariekoek: apen ontvlooien elkaar

woensdag 7 november 2018, 07:00 uur

In de rubriek Biologische Lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Ze schreven het boek ‘Plassen over Kwallenbeten’. Iedere week lezen ze er een hoofdstuk uit voor waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen. Deze week horen we Stijn van Schie, over apen die elkaar ontvlooien.

De vele gezichten van de sfinx

dinsdag 6 november 2018, 16:50 uur

Half leeuw, half mens, met of zonder hoofddeksel, liggend of staand... Sfinxen zijn er in alle soorten en maten. En ze kwamen niet alleen tussen de Egyptische piramides voor. Maar wat betekenden de standbeelden en afbeeldingen van die mythische wezens? En welke functie vervulden ze in het dagelijks leven in die tijd? Archeoloog Nadine Nys analyseerde honderden sfinxen en schreef er een stevig proefschrift over. Bert van Slooten bekijkt het proefschrift samen met Nys.

De aarde warmt op en daarom wil de overheid overschakelen op groene energie in plaats van fossiele brandstoffen. Maar de plannen die de overheid maakt kunnen botsen met de plannen van de burgers. In september was er bijvoorbeeld nog een grote petitie in Rosmalen tegen de komst van een windmolenpark. Bij ons in de studio is Sanne Akerboom, vorige week gepromoveerd aan de Universiteit van Amsterdam op de manier waarop de overheid besluiten neemt over windmolenparken.

Zijn er ook glazen plafonds in de wetenschap?

maandag 5 november 2018, 07:00 uur

orden vrouwen en mensen die behoren tot een etnische minderheid, minder vaak aangesteld als hoogleraar? Bas Hofstra is in Stanford om onderzoek te doen naar de glazen plafonds in de wetenschap.

Het is zo'n beetje HET doemscenario in menig science-fiction film: robots worden slimmer dan mensen en nemen uiteindelijk de wereld over. Maar is dit een realistisch scenario? Chide Groenouwe van Universiteit Utrecht stelt je in deze podcast gerust: zo ver zal het niet komen. Op het Betweter Festival stapte hij in onze podcastbooth om antwoord te geven op de vraag: Waarom zijn doemscenario's over robots die de wereld overnemen, eigenlijk onzin?

Dit item is gemaakt in samenwerking met de Universiteit van Nederland.

Column #21 van Hens Zimmerman: Tabby’s ster

zaterdag 3 november 2018, 07:00 uur

Is Tabby's ster gebouwd door aliens? Wat zijn de lichtschommelingen rondom de ster? Hens Zimmerman bespreekt verschillende theorieën om de mysterieuze ster te kunnen verklaren.

Een jaar geleden gingen we na hoe historisch correct 'Assassin's Creed Origins' is, een avonturengame waarbij de makers het oude Egypte van Cleopatra deden herrijzen. Nu een jaar later is er met 'Odyssey' een nieuwe game uit die zich afspeelt in het Oude Griekenland ten tijde van de Peloponnesische oorlog. Opnieuw ziet het er visueel aantrekkelijk uit. Sparta lust Athene rauw, de steden en landschappen zijn bijzonder kleurrijk, en zoals gebruikelijk worden een heleboel historische figuren geparodieerd.

Hoe waarheidsgetrouw hebben de makers het spel dit keer in elkaar gestoken? Verslaggever Karin Alberts trok nogmaals naar het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden en vroeg het aan archeoloog Josho Brouwers. Brouwers is hoofdredacteur van Ancient World Magazine, een Engelstalig magazine over de Grieks-Romeinse wereld dat door historici en archeologen geschreven wordt.

Dansen op algoritmes

vrijdag 2 november 2018, 07:00 uur

Heb je zin om aanstaande zaterdag lekker te gaan raven? Maar heb je dit keer geen zin in die vaste DJ die alleen maar plaatjes van andere artiesten staat te draaien? Dan moet je misschien eens gaan dansen op algoritmes. Zaterdagnacht kan dat tijdens een Algorave in de Ekko in Utrecht. We spreken met Timo Hoogland, een van de artiesten die zaterdag live op het podium muziek gaat coderen.

Griepprik vermindert maatschappelijke ontwrichting

donderdag 1 november 2018, 16:56 uur

Het is november en daarmee is het weer tijd voor de griepprik. Huisartsen roepen patiënten die in een risicogroep vallen op om een spuit te komen halen. Desondanks daalt de vaccinatiegraad al jaren achter elkaar. Vanmorgen liet staatssecretaris Blokhuis zich inenten in de hoop dat velen zijn voorbeeld volgen. Marc-Robin Visscher dook voor ons in dit verhaal.

#3 InScience: Behind the Curve

donderdag 1 november 2018, 07:00 uur

Volgende week gaat het wetenschapsfilmfestival InScience van start. Bij Focus blikken we alvast vooruit. Gerda Bosman bespreekt de bijzondere film ‘Behind the Curve’ met gasten Daisy van de Zande, programmeur van het festival en wetenschapsfilosoof Tim Michels.

Nationalisme: the American way

woensdag 31 oktober 2018, 20:22 uur

De Amerikaanse president Donald Trump heeft het recentelijk verschillende keren gezegd en verdedigd: hij beschouwt zichzelf een nationalist. Daarmee is hij de eerste Amerikaanse president in de geschiedenis die hier openlijk voor uitkomt.

Nationalisme bestaat in meerdere vormen. Maar als het om nationalisme in Amerika gaat, hangt er geen onschuldige geschiedenis aan het etiket vast: sociaal-darwinisme, de Ku Klux Klan, racisme, antisemitisme, etc. Wat betekent het dan als een Amerikaanse president zich in deze tijd als nationalist uit?

We vragen het aan Joep Leerssen, cultuurhistoricus en nationalisme-expert aan de Universiteit van Amsterdam. Hij schreef meerdere boeken over nationale stereotypen, historisch besef en nationalisme. Hij is ook de hoofdauteur van een grote encyclopedie over nationalisme in Europa.

Is het gebruik van proefdieren noodzakelijk?

woensdag 31 oktober 2018, 13:59 uur

Volgens veel wetenschappers is het gebruik van proefdieren onvermijdelijk bij bepaalde onderzoeken. Maar is het noodzakelijk? Of zijn er alternatieven?

We praatten hier over met professor Maarten Kamermans van het Nederlandse Herseninstituut. Hij deed met proefdieren onderzoek naar de aandoening wiebelogen.

De aflevering op 31 oktober van Focus TV 'muis redt levens', kijkt mee bij onderzoeken met proefdieren, die volgens wetenschappers noodzakelijk zijn.

In de rubriek Biologische lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Samen schreven ze het boek Plassen over Kwallenbeten. Iedere week lezen ze er een hoofdstuk uit voor waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen. Deze week bekijkt Koen Moons of je echt blind kan worden als je op je stuitje valt.

Het Wereldnatuurfonds kwam vandaag met een alarmerend rapport over de toestand van de dieren op onze planeet. 60 percent van de wilde dieren op aarde zijn in aantal achteruit gaan in vergelijking met 1970. En dat nieuws slaat wereldwijd opnieuw in als een bom.

Desondanks is dit niet de eerste keer dat er alarm geslagen wordt over het aantal dieren op aarde. In 2016 was het al bekend dat de achteruitgang al met 58% ging, en sinds de eerste meting in 1970 nam het aantal dieren altijd al af. Tegelijkertijd is het aantal mensen op deze planeet historisch bekeken nog nooit zo hard gestegen en zijn we nog nooit met zo veel geweest. Van 1.6 miljard begin twintigste eeuw tot meer dan 7 miljard sinds 2011.

Is er kortom nog ruimte op deze aardbol voor zowel de mens als wilde dieren? Hoe moeten we als mensheid kijken naar wat met andere wezens op deze planeet doen? En valt deze trend nog te keren? We bespreken het vraagstuk met Ecoloog Liesbeth Bakker van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en Frank Westerman, schrijver van het boek 'Wij de mens'.

Met slagroom, met hazelnotensmaak, met een beetje chili of kardemom... Chocolademelk is er tegenwoordig in allerlei smaken en ligt in praktisch alle supermarkten. Uit nieuw onderzoek blijkt nu dat mensen zo'n 5300 jaar geleden ook al cacao-drank maakten. Dat is zo'n 1500 jaar eerder dan gedacht. Het onderzoek laat bovendien zien dat op het Amerikaanse continent al vroeg gereisd werd en veel onderling contact was. Wij praten erover met Martin Berger, conservator Midden- en Zuid-Amerika bij het Museum Volkenkunde in Leiden.

Onze manier van praten draagt bij aan polarisatie

dinsdag 30 oktober 2018, 16:45 uur

Willen we het hoofd bieden aan problemen zoals klimaatverandering, de afname van de biodiversiteit of de vluchtelingenproblematiek? Dan moeten we beter leren praten met mensen die anders denken dan wijzelf. Dat stelt Noelle Aarts, hoogleraar socio-ecologische interacties aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Afgelopen vrijdag sprak ze haar oratie uit en vandaag is ze bij ons te gast.

Vloggen als leerstrategie voor kinderen

dinsdag 30 oktober 2018, 07:00 uur

Vloggen is mateloos populair, vooral onder jongeren. Social media staat bol van de filmpjes over make-up, computerspellen en de online levens van supersterren. Maar kan het maken van vlogs ook helpen bij het leren op school? Stephanie Wassenburg zoekt dat uit aan de Carnegie-Mellon universiteit in Pittsburgh, de Verenigde Staten.

#2 InScience: Earthrise en Becoming

maandag 29 oktober 2018, 07:00 uur

Over twee weken gaat het wetenschapsfilmfestival InScience weer van start. Bij Focus blikken we alvast vooruit. Te gast zijn Daisy van de Zande, programmeur van het festival en filmmaker Jan van IJken, van wie de prijswinnende film 'Becoming' te zien zal zijn.

Uit de gevangenis, en dan?

zondag 28 oktober 2018, 07:00 uur

Het overgrote deel van de criminelen is man. Criminoloog Elanie Rodermond is gepromoveerd op onderzoek naar vrouwelijke daders, en waarom sommige vrouwen na vrijlating uit de gevangenis wel stoppen met criminaliteit en andere niet. We spreken haar over de bevindingen en het doen van onderzoek naar zo'n gevoelig onderwerp.

Graven naar oude teksten in nieuwe databank Nederlab

zaterdag 27 oktober 2018, 07:00 uur

Nooit meer stapels boeken doorspitten of online databases doorploegen voor je onderzoek. Want er is voortaan een databank waar je al je benodigde teksten kunt vinden: Nederlab. Met meer dan 41 miljoen teksten en 18 miljard woorden, terug te halen tot en met de 13de eeuw. We spreken Katrien Depuydt van het Instituut voor de Nederlandse Taal.

Column #20 van Hens Zimmerman: Het ontstaan van alles

zaterdag 27 oktober 2018, 07:00 uur

Waarom is er iets en niet niets? Hoe kunnen atomen ontstaan zijn uit de lege ruimte? Hens bespreekt verschillende theorieën en komt erachter dat deze vragen misschien wel de verkeerde zijn, wanneer we praten over ons heelal.

Boeken over de beroemde Belgische bieren zijn er al in overvloed verschenen. Maar als het over de ingrediënten en smaakbeschrijving van deze bieren gaat baseerden de auteurs hun kennis vaak op hun eigen (subjectieve) ervaring of wat algemeen geaccepteerd is onder kenners.

Niet zo met het boek 'Belgisch bier getest en geproefd', van de KU Leuven-onderzoekers Kevin Verstrepen en Miguel Roncoroni. Na vijf jaar aan aroma-analyses en wekelijkse wetenschappelijk verantwoorde proefpanels verkregen ze een gigantische dataset van meer dan 250 bieren.

Het uiteindelijke doel van dit monnikenwerk is om met behulp van een grote database te kunnen voorspellen welke aromacomponenten voor bepaalde smaakcombinaties zouden zorgen bij het maken van nieuwe bieren. Het boek is een mooie spin-off, waarbij de opbrengsten deels gaan naar 'Wetenschap op stap', een educatief project waarbij wetenschap in de klas gepromoot wordt door leerlingen echte wetenschappelijke experimenten te laten uitvoeren.

Marc Robin Visscher trok naar Leuven en nam een kijkje in het lab van de bieronderzoekers, waarbij maar liefst 200.000(!) soorten gisten verzameld zijn. Het boek wordt uitgegeven door de Belgische uitgever Lannoo en zou volgens de uitgever in de Nederlandse boekhandels bestelbaar moeten zijn.

Tbc-diagnose bij kinderen wordt veel gemakkelijker

vrijdag 26 oktober 2018, 10:19 uur

Ze noemen het een doorbraak: een eenvoudige tbc-test waarmee je niet met slijm maar met poep kunt aantonen of iemand tbc heeft. Belangrijk, want nu is het nog moeilijk om kinderen te testen, waardoor veel kinderen onnodig aan de ziekte sterven.

Een Nederlandse wetenschapper ontwikkelde de test. Dat heeft het Tuberculosefonds 10.000 euro gekost, terwijl een Frans bedrijf er inmiddels miljoenen in heeft zitten.

Een groot verhaal hierover kunt u ook lezen op nos.nl en gisteren zond het wetenschapsprogramma Focus een speciale aflevering uit over de verspreiding en bestrijding van tbc.

Bezorgde wetenschappers spreken koning over brexit

vrijdag 26 oktober 2018, 10:10 uur

De naderende brexit zit wetenschappers dwars. Gisteravond nog stuurden 29 Nobelprijswinnaars brieven naar Theresa May en Jean-Claude Juncker. Daarin dringen ze aan op een zo nauw mogelijke samenwerking tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. Óók na de Brexit.

Vlak voor het staatsbezoek was hier ook aandacht voor. Vanmorgen spraken koning Willem-Alexander en koningin Maxima met Nederlandse wetenschappers die in het Verenigd Koninkrijk werken. Verslaggever Karin Alberts sprak twee van hen. Ze sprak Luc de Witte, hoogleraar health science in Sheffield en Jan Theodoor Janssen. Hij zit in de directie van het NPL, het overheidsinstituut voor metrologie dat gaat over het standaardiseren van maten.

Wij praten over de gevolgen van de brexit door met Wim van Saarloos. hij is president van de Koninklijke Nederlandse Academie van wetenschappen; het instituut dat internationale wetenschappelijke betrekkingen onderhoudt en de regering adviseert op het gebied van wetenschap.

De gevolgen van nachtwerken

vrijdag 26 oktober 2018, 07:00 uur

In Nederland werken zo'n 1,3 miljoen mensen 's nachts. Focus TV maakt een aflevering over de gezondheidsrisico's die te maken hebben met nachtdiensten en ze komen bij ons op bezoek. We praten met presentator Diederik Jekel en chronobioloog Roelof Hut. Verder vragen we aan nachtwerkers hoe zij hun diensten ervaren.

Hoe je met statistiek levens kunt redden

donderdag 25 oktober 2018, 07:00 uur

Statistiek saai? Daniel Oberski denkt van niet. Hij legt zelfs uit dat je met statistiek levens kunt redden, aan de hand van het waargebeurde verhaal van koning Henk III en zijn gouden munten.

Oberski doet onderzoek naar statistiek aan de Universiteit Utrecht en gaf tijdens het Betweterfestival een college over dit fenomeen.
Dit item is gemaakt in samenwerking met de Universiteit van Nederland.

Wanneer kun je soorten succesvol in de natuur brengen?

woensdag 24 oktober 2018, 19:20 uur

Misschien heb je ooit het bekende filmpje gezien van wolven die in het Amerikaanse Yellowstone National Park terugkeren en zo het hele natuurgebied tot een waar paradijs maken. Zelfs rivieren deden ze van koers veranderen. Het is het ultieme voorbeeld van wat, 'trophic rewilding', oftewel het verbeteren van de natuur door het (her)introduceren van dieren, kan veroorzaken. Maar dat het ook verkeerd kan gaan weten we dankzij de Oostvaardersplassen, waarbij de groepen grazende dieren die door de jaren heen geïntroduceerd werden zo sterk uitbreidden dat vele van hen nu grote voedselproblemen ervaren.

Wetenschappelijk bekeken is er weinig bekend over de omstandigheden waarin 'trophic rewilding' een succes of mislukking wordt. Desondanks wordt deze methode van natuurbeheer zowel in Nederland als in de rest van de wereld veel toegepast.

In een speciaal themanummer (dat je volledig kunt lezen) maakt het prestigieuze Britse wetenschappelijke tijdschrift Philosophical Transactions B. daarom een balans op. Ecoloog Liesbeth Bakker van het Nederlands Instituut voor Ecologie had de grote eer om dit nummer (samen met een Deense expert) te mogen samenstellen. Ook schreef ze een uitvoerige introductie over de kansen die' trophic rewilding' biedt in tijden van voortdurende verandering en klimaatopwarming. We spreken met haar over haar bevindingen.

Kun je de tering krijgen?

woensdag 24 oktober 2018, 16:00 uur

Het lijkt een gelopen race: de uitbanning van de tuberculosebacterie in Nederland. Toch is het gevaar niet helemaal geweken. We reizen namelijk steeds meer de wereld over, en kunnen de bacteriën daar tegenkomen. En bacteriën kunnen resistent worden voor antibiotica. Hoe lossen we dat probleem op, met het oog op de toekomst? We praten erover met Peter Nibbering van het LUMC en Ines Kaal van Focus TV.

Nobelprijswinnaars bezorgd over Brexit

woensdag 24 oktober 2018, 13:32 uur

De naderende brexit zit wetenschappers dwars. Maandagavond nog stuurden 29 Nobelprijswinnaars brieven naar Theresa May en Jean-Claude Juncker. Daarin dringen ze aan op een zo nauw mogelijke samenwerking tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. Óók na de Brexit. De Nederlandse Nobelprijswinnaar Gerard 't Hooft is een van de ondertekenaars.

We hadden het eerder al in Nieuws en Co over 'psychologisch bevriezen': het aan de grond aan de grond genageld staan wanneer je schrikt of opeens met gevaar geconfronteerd wordt. Net zoals de vecht of vlucht-respons is het een miljoenen oude reactie die zowel dieren als mensen vertonen.

Hoe dit psychologisch bevriezen (of freezen) werkt was lange tijd onduidelijk. Maar via een bijzonder onderzoek met Zuid-Afrikaanse proefpersonen (die aan het zeer zeldzame Urbach-Wiethe-syndroom leiden) ontdekten wetenschappers van de Universiteit Utrecht welk hersengebied een heel belangrijke rol speelt in het tegengaan van dit bevriezen, zodat je makkelijker zou kunnen ontsnappen of terugvechten. Daarmee bestaat ook de hoop dat deze kennis op lange termijn mensen makkelijker van hun angststoornissen zou kunnen afhelpen. Hun resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Cell.

We praten met hoofdonderzoeker David Terburg (experimenteel psycholoog aan de Universiteit Utrecht) over hoe hij en zijn collega's tot deze ontdekking kwamen en hoe dit mensen met angststoornissen kan helpen. Het hersengebied heeft trouwens een ietwat moeilijke naam: de basolaterale amygdala. Maar je zult horen dat onze top-presentatrice Lara Rense het (echt, maar dan ook echt, zonder enige voorbereiding) perfect kan uitspreken. ;)

ASMR: Orgastische geluiden

maandag 22 oktober 2018, 07:00 uur

Hoe kan het dat hetzelfde geluid bij de ene persoon irritatie opwekt en bij de andere een heel ontspannend gevoel geeft? Mensen die ASMR hebben krijgen bij specifieke geluiden, zoals het borstelen van haar en mensen die fluisteren, een heel prettig, bijna orgastisch gevoel. Anouk Keizer van de Universiteit Utrecht heeft onderzoek gedaan naar ASMR en gaf tijdens het Betweterfestival een college over dit fenomeen. Deze podcast-aflevering is in samenwerking met de Universiteit van Nederland gemaakt.

Schrijven over je eigen depressie

zondag 21 oktober 2018, 07:00 uur

Depressie wordt ook wel volksziekte nummer één genoemd. De afgelopen tijd zijn er een aantal autobiografieën verschenen over depressie, zoals die van Mike Boddé en Maarten van Buuren. Anne Fleur van der Meer is gepromoveerd op zulke autobiografieën. Hoe beschrijven mensen hun depressie? Van der Meer concludeert dat ze niet alleen hun lijdensweg beschrijven, maar ook hun zoektocht naar het begrijpen van de ziekte documenteren.

Column #19 van Hens Zimmerman: Steve

zaterdag 20 oktober 2018, 07:00 uur

Misschien heeft u het wel eens gezien op vakantie, het noorderlicht, ook wel het poollicht genoemd. Of anders wel op foto’s, van die prachtige groene en paarse luchten.

Onze space geek en geluidstechnicus Hens Zimmerman heeft het vannacht over een mysterieus verschijnsel dat hierop lijkt, maar niet hetzelfde is. Hij gaat het hebben over Steve...

Belangrijke ruimtemissie naar Mercurius van start

vrijdag 19 oktober 2018, 18:01 uur

In de vroege ochtend (03.45) lanceert de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) twee satellieten richting Mercurius. De missie, genaamd BepiColombo, is 14 jaar lang voorbereid en wordt als erg belangrijk beschouwd. Mercurius is de planeet die in ons zonnestelsel het dichtste bij de zon staat en waarvan we nu nog zeer weinig weten. Desondanks zou Mercurius veel over onze eigen aarde kunnen vertellen. Er staat ook veel op het spel. De reis naar Mercurius wordt als bijzonder complex beschouwd en de missie kost ook 1.6 miljard euro.

Daphne Stam, planeetonderzoeker aan de TU Delft, vertelt waarom we dankzij Mercurius meer over onze aarde kunnen ontdekken en waarom we nog zo weinig over Mercurius weten.

De belofte van waterstoffabrieken

vrijdag 19 oktober 2018, 13:05 uur

Het moet de grootste groene waterstoffabriek van Europa worden, in IJmuiden. Vanmorgen maakten de gemeente Amsterdam en de bedrijven Nouryon en Tata Steel bekend dat ze de mogelijkheden daartoe gaan onderzoeken. Het doel? De staalproductie verduurzamen en daarmee de Nederlandse klimaatambities ondersteunen. Wij praten erover met Theo Henrar van Tata Steel en met Heleen Ekker, redateur duurzaamheid bij de NOS.

Moordenaars opsporen via commerciële dna-databanken

vrijdag 19 oktober 2018, 13:03 uur

Hij wordt verdacht van tientallen moorden en verkrachtingen en van meer dan honderd inbraken: de zogeheten 'Golden State Killer' die in de jaren '70 en '80 van de vorige eeuw de Amerikaanse staat California terroriseerde.

Decennialang bleef hij uit handen van justitie, maar afgelopen april bleek dat hij was opgespoord. En dan wel op een heel opmerkelijke manier: met behulp van een commerciële dna-databank. Dat is een databank waarin je via jouw eigen dna-profiel bijvoorbeeld verre familieleden kunt opsporen.

Amerikaanse wetenschappers wilden weten hoe gemakkelijk je in zo'n database een spoor naar een verdachte vindt en zij publiceerden onlangs in het vakblad Science over hun zoektocht. Wij praten erover met Arnoud Kal, senior forensisch onderzoeker en dna-deskundige bij het Nederlands Forensisch Instituut.

Komt levertraan echt uit walvissen?

vrijdag 19 oktober 2018, 07:00 uur

In de rubriek Biologische lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Samen schreven ze het boek Plassen over Kwallenbeten. Iedere week lezen ze er een hoofdstuk uit voor waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen. Deze week bekijkt Maartje Kouwen of levertraan wel echt uit walvissen komt.

Octopus komt zich vol vreten in de Noordzee

donderdag 18 oktober 2018, 16:44 uur

Bijzondere beelden uit de Noordzee, misschien heeft u ze wel gezien: duikers maakten een filmpje van een rondzwemmende kleine achtarm-octopus. Die was in onze Noordzee nog nooit eerder op video vastgelegd. Maar wat doet het beest hier? Is het verdwaald? Of op het warme weer af gekomen? Wij praten erover met Auke-Florian Hiemstra. Hij is bioloog bij Naturalis en weet alles van inktvissen.

Waddenzee onmisbaar voor rosse grutto in het nauw

donderdag 18 oktober 2018, 16:44 uur

Onze Waddenzee is essentieel voor de rosse grutto. Het beestje moet zich daar volvreten met wadpieren om vervolgens in één ruk naar zijn broedgebied in Siberië te vliegen. Maar door het veranderende klimaat neemt de rosse grutto steeds minder tijd om kracht te verzamelen. Dat blijkt uit onderzoek dat vandaag het vakblad Nature Communications verschijnt. Wij praten erover met Theunis Piersma. Hij is hoogleraar trekvogelecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en leidde het onderzoek vanuit het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee.

Heel Nederland aan de gebarentaal

donderdag 18 oktober 2018, 16:43 uur

We zijn in Nederland over het algemeen best goed in de talen, maar er kan er altijd eentje bij. Dat vindt Onno Crasborn, hoogleraar Nederlandse gebarentaal in Nijmegen. Eigenlijk zouden alle kinderen vanaf de basisschool al gebarentaal moeten leren, vindt Crasborn. Vandaag was er een proef ter gelegenheid van zijn oratie. Dertig scholen deden mee, waaronder basisschool De Lanteerne in Nijmegen. Wie zelf wil oefenen kan terecht op gebarencentrum.nl

Hebben emoties invloed op je politieke opvattingen?

donderdag 18 oktober 2018, 07:00 uur

Beïnvloeden emoties je politieke opvattingen? We praten erover met Bert Bakker, die net terug is uit Pittsburgh waar hij dit vraagstuk heeft onderzocht. Hij vergelijkt Nederlandse en Amerikaanse reacties op politieke boodschappen. Reageren Amerikanen emotioneler dan wij? En is het beeld van de boze, bange burger terecht, en stemmen we inderdaad vanuit onze onderbuik?

FocusTV: Begrafenis voor de wetenschap

woensdag 17 oktober 2018, 12:19 uur

in centraal Texas heeft funerair archeoloog Hayley Mickleburgh een openluchtlaboratorium. In de ‘bodyfarm’ doet ze onderzoek naar de ontbinding van het menselijk lichaam. Door het nabootsen van historische grafrituelen wil Mickleburgh onderzoeken hoe men vroeger met de doden omging. Focus TV reist met Mickleburgh af naar Texas en begraaft een ‘mummie’ voor de wetenschap.

#1 InScience: The Serengeti Rules & WAD

woensdag 17 oktober 2018, 11:06 uur

InScience, het filmfestival voor de wetenschap. Samen met Daisy van de Zande, programmeur van het festival en met Melchert Meijer zu Schlochtern, cameraman en editor bespreekt Gerda Bosman de films WAD en The Serengeti Rules, die op het InScience filmfestival te zien zijn.

"Hyper-alarmerend." "Een van de meest verontrustende studies die ik ooit gelezen heb."Het zijn enkele commentaren die wetenschappers aan de Amerikaanse krant Washington Post gaven als reactie op een nieuw alarmerend insecten-onderzoek uit het Wetenschappelijk tijdschrift PNAS.

De auteurs uit deze studie hadden in de jaren ‘70 de biodiversiteit gemeten in El Yuenque, een beschermd tropisch regenwoud op het Caraïbische eiland Puerto Rico. Nu, veertig jaar later, onderzochten ze hetzelfde gebied nog eens verschillende malen op dezelfde manier als toen. Daarbij stelden ze vast dat de biomassa van de gevangen insecten en andere geleedpotigen tien tot zestig keer kleiner was geworden. Ook bij een aantal dieren die insecten eten (hagedissen, vogels, kikkers) was er een scherpe daling merkbaar.

Een duidelijke oorzaak voor de neergang vonden ze niet. Wel steeg de temperatuur in het gebied over de jaren heen met gemiddeld twee graden Celsius. Het doet de onderzoekers besluiten dat klimaatopwarming waarschijnlijk de oorzaak van de insectenafname is.

Koos Biesmeijer is wetenschappelijk directeur van het Naturalis Biodiversity Center en doet ook onderzoek naar insecten in regenwouden. We vragen hem hoe klimaatopwarming voor een vermindering in het aantal insecten kan zorgen en of dit ook in Nederland gebeurt.
Biesmeijer is ook betrokken bij de totstandkoming van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel, een plan dat het insectenbestand in Nederland moet herstellen en waar talloze verschillende maatschappelijke spelers zijn bij betrokken. We vragen hem hoe het met dit plan (dat normaal gesproken in juli had moeten verschijnen) gesteld is.

De Wakkere Wetenschapper, Marleen Balvert, doet onderzoek in Boston naar het verband tussen DNA en de ontwikkeling van kanker. Door wiskunde te gebruiken zoekt ze naar foutjes in het DNA en verschillende ontwikkelingen van kankercellen om zo in de toekomst kanker effectiever te kunnen behandelen.

Televisieseries als moreel laboratorium

zondag 14 oktober 2018, 07:00 uur

De televisie en streamingdiensten zoals Netflix, zijn een belangrijke verhalenverteller in onze samenleving. In moderne series worstelende hoofdpersonages met een moreel probleem, waar de kijker in het echte leven ook mee te maken kan krijgen. We herkennen ons in hoofdpersonages en hun keuzes zetten ons aan het denken. Wat betekent dit voor onze identiteit? Merel van Ommen hoopt 29 oktober te promoveren op haar onderzoek 'Drama-series als moreel laboratorium' aan de Radboud Universiteit in de Communicatiewetenschappen.

Column #18 van Hens Zimmerman: Van Allen-gordels

zaterdag 13 oktober 2018, 07:00 uur

Elke week neemt Hens Zimmerman je mee naar de ruimte. Deze week vertelt hij over de Van Allen-gordels. Twee gordels van geladen deeltjes die bij de polen van de aarde het prachtige noorder- en zuiderlicht veroorzaken.

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1