appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Graven naar oude teksten in nieuwe databank Nederlab

zaterdag 27 oktober 2018, 07:00 uur

Nooit meer stapels boeken doorspitten of online databases doorploegen voor je onderzoek. Want er is voortaan een databank waar je al je benodigde teksten kunt vinden: Nederlab. Met meer dan 41 miljoen teksten en 18 miljard woorden, terug te halen tot en met de 13de eeuw. We spreken Katrien Depuydt van het Instituut voor de Nederlandse Taal.

Column #20 van Hens Zimmerman: Het ontstaan van alles

zaterdag 27 oktober 2018, 07:00 uur

Waarom is er iets en niet niets? Hoe kunnen atomen ontstaan zijn uit de lege ruimte? Hens bespreekt verschillende theorieën en komt erachter dat deze vragen misschien wel de verkeerde zijn, wanneer we praten over ons heelal.

Boeken over de beroemde Belgische bieren zijn er al in overvloed verschenen. Maar als het over de ingrediënten en smaakbeschrijving van deze bieren gaat baseerden de auteurs hun kennis vaak op hun eigen (subjectieve) ervaring of wat algemeen geaccepteerd is onder kenners.

Niet zo met het boek 'Belgisch bier getest en geproefd', van de KU Leuven-onderzoekers Kevin Verstrepen en Miguel Roncoroni. Na vijf jaar aan aroma-analyses en wekelijkse wetenschappelijk verantwoorde proefpanels verkregen ze een gigantische dataset van meer dan 250 bieren.

Het uiteindelijke doel van dit monnikenwerk is om met behulp van een grote database te kunnen voorspellen welke aromacomponenten voor bepaalde smaakcombinaties zouden zorgen bij het maken van nieuwe bieren. Het boek is een mooie spin-off, waarbij de opbrengsten deels gaan naar 'Wetenschap op stap', een educatief project waarbij wetenschap in de klas gepromoot wordt door leerlingen echte wetenschappelijke experimenten te laten uitvoeren.

Marc Robin Visscher trok naar Leuven en nam een kijkje in het lab van de bieronderzoekers, waarbij maar liefst 200.000(!) soorten gisten verzameld zijn. Het boek wordt uitgegeven door de Belgische uitgever Lannoo en zou volgens de uitgever in de Nederlandse boekhandels bestelbaar moeten zijn.

Tbc-diagnose bij kinderen wordt veel gemakkelijker

vrijdag 26 oktober 2018, 10:19 uur

Ze noemen het een doorbraak: een eenvoudige tbc-test waarmee je niet met slijm maar met poep kunt aantonen of iemand tbc heeft. Belangrijk, want nu is het nog moeilijk om kinderen te testen, waardoor veel kinderen onnodig aan de ziekte sterven.

Een Nederlandse wetenschapper ontwikkelde de test. Dat heeft het Tuberculosefonds 10.000 euro gekost, terwijl een Frans bedrijf er inmiddels miljoenen in heeft zitten.

Een groot verhaal hierover kunt u ook lezen op nos.nl en gisteren zond het wetenschapsprogramma Focus een speciale aflevering uit over de verspreiding en bestrijding van tbc.

Bezorgde wetenschappers spreken koning over brexit

vrijdag 26 oktober 2018, 10:10 uur

De naderende brexit zit wetenschappers dwars. Gisteravond nog stuurden 29 Nobelprijswinnaars brieven naar Theresa May en Jean-Claude Juncker. Daarin dringen ze aan op een zo nauw mogelijke samenwerking tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. Óók na de Brexit.

Vlak voor het staatsbezoek was hier ook aandacht voor. Vanmorgen spraken koning Willem-Alexander en koningin Maxima met Nederlandse wetenschappers die in het Verenigd Koninkrijk werken. Verslaggever Karin Alberts sprak twee van hen. Ze sprak Luc de Witte, hoogleraar health science in Sheffield en Jan Theodoor Janssen. Hij zit in de directie van het NPL, het overheidsinstituut voor metrologie dat gaat over het standaardiseren van maten.

Wij praten over de gevolgen van de brexit door met Wim van Saarloos. hij is president van de Koninklijke Nederlandse Academie van wetenschappen; het instituut dat internationale wetenschappelijke betrekkingen onderhoudt en de regering adviseert op het gebied van wetenschap.

De gevolgen van nachtwerken

vrijdag 26 oktober 2018, 07:00 uur

In Nederland werken zo'n 1,3 miljoen mensen 's nachts. Focus TV maakt een aflevering over de gezondheidsrisico's die te maken hebben met nachtdiensten en ze komen bij ons op bezoek. We praten met presentator Diederik Jekel en chronobioloog Roelof Hut. Verder vragen we aan nachtwerkers hoe zij hun diensten ervaren.

Hoe je met statistiek levens kunt redden

donderdag 25 oktober 2018, 07:00 uur

Statistiek saai? Daniel Oberski denkt van niet. Hij legt zelfs uit dat je met statistiek levens kunt redden, aan de hand van het waargebeurde verhaal van koning Henk III en zijn gouden munten.

Oberski doet onderzoek naar statistiek aan de Universiteit Utrecht en gaf tijdens het Betweterfestival een college over dit fenomeen.
Dit item is gemaakt in samenwerking met de Universiteit van Nederland.

Wanneer kun je soorten succesvol in de natuur brengen?

woensdag 24 oktober 2018, 19:20 uur

Misschien heb je ooit het bekende filmpje gezien van wolven die in het Amerikaanse Yellowstone National Park terugkeren en zo het hele natuurgebied tot een waar paradijs maken. Zelfs rivieren deden ze van koers veranderen. Het is het ultieme voorbeeld van wat, 'trophic rewilding', oftewel het verbeteren van de natuur door het (her)introduceren van dieren, kan veroorzaken. Maar dat het ook verkeerd kan gaan weten we dankzij de Oostvaardersplassen, waarbij de groepen grazende dieren die door de jaren heen geïntroduceerd werden zo sterk uitbreidden dat vele van hen nu grote voedselproblemen ervaren.

Wetenschappelijk bekeken is er weinig bekend over de omstandigheden waarin 'trophic rewilding' een succes of mislukking wordt. Desondanks wordt deze methode van natuurbeheer zowel in Nederland als in de rest van de wereld veel toegepast.

In een speciaal themanummer (dat je volledig kunt lezen) maakt het prestigieuze Britse wetenschappelijke tijdschrift Philosophical Transactions B. daarom een balans op. Ecoloog Liesbeth Bakker van het Nederlands Instituut voor Ecologie had de grote eer om dit nummer (samen met een Deense expert) te mogen samenstellen. Ook schreef ze een uitvoerige introductie over de kansen die' trophic rewilding' biedt in tijden van voortdurende verandering en klimaatopwarming. We spreken met haar over haar bevindingen.

Kun je de tering krijgen?

woensdag 24 oktober 2018, 16:00 uur

Het lijkt een gelopen race: de uitbanning van de tuberculosebacterie in Nederland. Toch is het gevaar niet helemaal geweken. We reizen namelijk steeds meer de wereld over, en kunnen de bacteriën daar tegenkomen. En bacteriën kunnen resistent worden voor antibiotica. Hoe lossen we dat probleem op, met het oog op de toekomst? We praten erover met Peter Nibbering van het LUMC en Ines Kaal van Focus TV.

Nobelprijswinnaars bezorgd over Brexit

woensdag 24 oktober 2018, 13:32 uur

De naderende brexit zit wetenschappers dwars. Maandagavond nog stuurden 29 Nobelprijswinnaars brieven naar Theresa May en Jean-Claude Juncker. Daarin dringen ze aan op een zo nauw mogelijke samenwerking tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. Óók na de Brexit. De Nederlandse Nobelprijswinnaar Gerard 't Hooft is een van de ondertekenaars.

We hadden het eerder al in Nieuws en Co over 'psychologisch bevriezen': het aan de grond aan de grond genageld staan wanneer je schrikt of opeens met gevaar geconfronteerd wordt. Net zoals de vecht of vlucht-respons is het een miljoenen oude reactie die zowel dieren als mensen vertonen.

Hoe dit psychologisch bevriezen (of freezen) werkt was lange tijd onduidelijk. Maar via een bijzonder onderzoek met Zuid-Afrikaanse proefpersonen (die aan het zeer zeldzame Urbach-Wiethe-syndroom leiden) ontdekten wetenschappers van de Universiteit Utrecht welk hersengebied een heel belangrijke rol speelt in het tegengaan van dit bevriezen, zodat je makkelijker zou kunnen ontsnappen of terugvechten. Daarmee bestaat ook de hoop dat deze kennis op lange termijn mensen makkelijker van hun angststoornissen zou kunnen afhelpen. Hun resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Cell.

We praten met hoofdonderzoeker David Terburg (experimenteel psycholoog aan de Universiteit Utrecht) over hoe hij en zijn collega's tot deze ontdekking kwamen en hoe dit mensen met angststoornissen kan helpen. Het hersengebied heeft trouwens een ietwat moeilijke naam: de basolaterale amygdala. Maar je zult horen dat onze top-presentatrice Lara Rense het (echt, maar dan ook echt, zonder enige voorbereiding) perfect kan uitspreken. ;)

ASMR: Orgastische geluiden

maandag 22 oktober 2018, 07:00 uur

Hoe kan het dat hetzelfde geluid bij de ene persoon irritatie opwekt en bij de andere een heel ontspannend gevoel geeft? Mensen die ASMR hebben krijgen bij specifieke geluiden, zoals het borstelen van haar en mensen die fluisteren, een heel prettig, bijna orgastisch gevoel. Anouk Keizer van de Universiteit Utrecht heeft onderzoek gedaan naar ASMR en gaf tijdens het Betweterfestival een college over dit fenomeen. Deze podcast-aflevering is in samenwerking met de Universiteit van Nederland gemaakt.

Schrijven over je eigen depressie

zondag 21 oktober 2018, 07:00 uur

Depressie wordt ook wel volksziekte nummer één genoemd. De afgelopen tijd zijn er een aantal autobiografieën verschenen over depressie, zoals die van Mike Boddé en Maarten van Buuren. Anne Fleur van der Meer is gepromoveerd op zulke autobiografieën. Hoe beschrijven mensen hun depressie? Van der Meer concludeert dat ze niet alleen hun lijdensweg beschrijven, maar ook hun zoektocht naar het begrijpen van de ziekte documenteren.

Column #19 van Hens Zimmerman: Steve

zaterdag 20 oktober 2018, 07:00 uur

Misschien heeft u het wel eens gezien op vakantie, het noorderlicht, ook wel het poollicht genoemd. Of anders wel op foto’s, van die prachtige groene en paarse luchten.

Onze space geek en geluidstechnicus Hens Zimmerman heeft het vannacht over een mysterieus verschijnsel dat hierop lijkt, maar niet hetzelfde is. Hij gaat het hebben over Steve...

Belangrijke ruimtemissie naar Mercurius van start

vrijdag 19 oktober 2018, 18:01 uur

In de vroege ochtend (03.45) lanceert de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) twee satellieten richting Mercurius. De missie, genaamd BepiColombo, is 14 jaar lang voorbereid en wordt als erg belangrijk beschouwd. Mercurius is de planeet die in ons zonnestelsel het dichtste bij de zon staat en waarvan we nu nog zeer weinig weten. Desondanks zou Mercurius veel over onze eigen aarde kunnen vertellen. Er staat ook veel op het spel. De reis naar Mercurius wordt als bijzonder complex beschouwd en de missie kost ook 1.6 miljard euro.

Daphne Stam, planeetonderzoeker aan de TU Delft, vertelt waarom we dankzij Mercurius meer over onze aarde kunnen ontdekken en waarom we nog zo weinig over Mercurius weten.

De belofte van waterstoffabrieken

vrijdag 19 oktober 2018, 13:05 uur

Het moet de grootste groene waterstoffabriek van Europa worden, in IJmuiden. Vanmorgen maakten de gemeente Amsterdam en de bedrijven Nouryon en Tata Steel bekend dat ze de mogelijkheden daartoe gaan onderzoeken. Het doel? De staalproductie verduurzamen en daarmee de Nederlandse klimaatambities ondersteunen. Wij praten erover met Theo Henrar van Tata Steel en met Heleen Ekker, redateur duurzaamheid bij de NOS.

Moordenaars opsporen via commerciële dna-databanken

vrijdag 19 oktober 2018, 13:03 uur

Hij wordt verdacht van tientallen moorden en verkrachtingen en van meer dan honderd inbraken: de zogeheten 'Golden State Killer' die in de jaren '70 en '80 van de vorige eeuw de Amerikaanse staat California terroriseerde.

Decennialang bleef hij uit handen van justitie, maar afgelopen april bleek dat hij was opgespoord. En dan wel op een heel opmerkelijke manier: met behulp van een commerciële dna-databank. Dat is een databank waarin je via jouw eigen dna-profiel bijvoorbeeld verre familieleden kunt opsporen.

Amerikaanse wetenschappers wilden weten hoe gemakkelijk je in zo'n database een spoor naar een verdachte vindt en zij publiceerden onlangs in het vakblad Science over hun zoektocht. Wij praten erover met Arnoud Kal, senior forensisch onderzoeker en dna-deskundige bij het Nederlands Forensisch Instituut.

Komt levertraan echt uit walvissen?

vrijdag 19 oktober 2018, 07:00 uur

In de rubriek Biologische lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Samen schreven ze het boek Plassen over Kwallenbeten. Iedere week lezen ze er een hoofdstuk uit voor waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen. Deze week bekijkt Maartje Kouwen of levertraan wel echt uit walvissen komt.

Octopus komt zich vol vreten in de Noordzee

donderdag 18 oktober 2018, 16:44 uur

Bijzondere beelden uit de Noordzee, misschien heeft u ze wel gezien: duikers maakten een filmpje van een rondzwemmende kleine achtarm-octopus. Die was in onze Noordzee nog nooit eerder op video vastgelegd. Maar wat doet het beest hier? Is het verdwaald? Of op het warme weer af gekomen? Wij praten erover met Auke-Florian Hiemstra. Hij is bioloog bij Naturalis en weet alles van inktvissen.

Waddenzee onmisbaar voor rosse grutto in het nauw

donderdag 18 oktober 2018, 16:44 uur

Onze Waddenzee is essentieel voor de rosse grutto. Het beestje moet zich daar volvreten met wadpieren om vervolgens in één ruk naar zijn broedgebied in Siberië te vliegen. Maar door het veranderende klimaat neemt de rosse grutto steeds minder tijd om kracht te verzamelen. Dat blijkt uit onderzoek dat vandaag het vakblad Nature Communications verschijnt. Wij praten erover met Theunis Piersma. Hij is hoogleraar trekvogelecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en leidde het onderzoek vanuit het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee.

Heel Nederland aan de gebarentaal

donderdag 18 oktober 2018, 16:43 uur

We zijn in Nederland over het algemeen best goed in de talen, maar er kan er altijd eentje bij. Dat vindt Onno Crasborn, hoogleraar Nederlandse gebarentaal in Nijmegen. Eigenlijk zouden alle kinderen vanaf de basisschool al gebarentaal moeten leren, vindt Crasborn. Vandaag was er een proef ter gelegenheid van zijn oratie. Dertig scholen deden mee, waaronder basisschool De Lanteerne in Nijmegen. Wie zelf wil oefenen kan terecht op gebarencentrum.nl

Hebben emoties invloed op je politieke opvattingen?

donderdag 18 oktober 2018, 07:00 uur

Beïnvloeden emoties je politieke opvattingen? We praten erover met Bert Bakker, die net terug is uit Pittsburgh waar hij dit vraagstuk heeft onderzocht. Hij vergelijkt Nederlandse en Amerikaanse reacties op politieke boodschappen. Reageren Amerikanen emotioneler dan wij? En is het beeld van de boze, bange burger terecht, en stemmen we inderdaad vanuit onze onderbuik?

FocusTV: Begrafenis voor de wetenschap

woensdag 17 oktober 2018, 12:19 uur

in centraal Texas heeft funerair archeoloog Hayley Mickleburgh een openluchtlaboratorium. In de ‘bodyfarm’ doet ze onderzoek naar de ontbinding van het menselijk lichaam. Door het nabootsen van historische grafrituelen wil Mickleburgh onderzoeken hoe men vroeger met de doden omging. Focus TV reist met Mickleburgh af naar Texas en begraaft een ‘mummie’ voor de wetenschap.

#1 InScience: The Serengeti Rules & WAD

woensdag 17 oktober 2018, 11:06 uur

InScience, het filmfestival voor de wetenschap. Samen met Daisy van de Zande, programmeur van het festival en met Melchert Meijer zu Schlochtern, cameraman en editor bespreekt Gerda Bosman de films WAD en The Serengeti Rules, die op het InScience filmfestival te zien zijn.

"Hyper-alarmerend." "Een van de meest verontrustende studies die ik ooit gelezen heb."Het zijn enkele commentaren die wetenschappers aan de Amerikaanse krant Washington Post gaven als reactie op een nieuw alarmerend insecten-onderzoek uit het Wetenschappelijk tijdschrift PNAS.

De auteurs uit deze studie hadden in de jaren ‘70 de biodiversiteit gemeten in El Yuenque, een beschermd tropisch regenwoud op het Caraïbische eiland Puerto Rico. Nu, veertig jaar later, onderzochten ze hetzelfde gebied nog eens verschillende malen op dezelfde manier als toen. Daarbij stelden ze vast dat de biomassa van de gevangen insecten en andere geleedpotigen tien tot zestig keer kleiner was geworden. Ook bij een aantal dieren die insecten eten (hagedissen, vogels, kikkers) was er een scherpe daling merkbaar.

Een duidelijke oorzaak voor de neergang vonden ze niet. Wel steeg de temperatuur in het gebied over de jaren heen met gemiddeld twee graden Celsius. Het doet de onderzoekers besluiten dat klimaatopwarming waarschijnlijk de oorzaak van de insectenafname is.

Koos Biesmeijer is wetenschappelijk directeur van het Naturalis Biodiversity Center en doet ook onderzoek naar insecten in regenwouden. We vragen hem hoe klimaatopwarming voor een vermindering in het aantal insecten kan zorgen en of dit ook in Nederland gebeurt.
Biesmeijer is ook betrokken bij de totstandkoming van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel, een plan dat het insectenbestand in Nederland moet herstellen en waar talloze verschillende maatschappelijke spelers zijn bij betrokken. We vragen hem hoe het met dit plan (dat normaal gesproken in juli had moeten verschijnen) gesteld is.

De Wakkere Wetenschapper, Marleen Balvert, doet onderzoek in Boston naar het verband tussen DNA en de ontwikkeling van kanker. Door wiskunde te gebruiken zoekt ze naar foutjes in het DNA en verschillende ontwikkelingen van kankercellen om zo in de toekomst kanker effectiever te kunnen behandelen.

Televisieseries als moreel laboratorium

zondag 14 oktober 2018, 07:00 uur

De televisie en streamingdiensten zoals Netflix, zijn een belangrijke verhalenverteller in onze samenleving. In moderne series worstelende hoofdpersonages met een moreel probleem, waar de kijker in het echte leven ook mee te maken kan krijgen. We herkennen ons in hoofdpersonages en hun keuzes zetten ons aan het denken. Wat betekent dit voor onze identiteit? Merel van Ommen hoopt 29 oktober te promoveren op haar onderzoek 'Drama-series als moreel laboratorium' aan de Radboud Universiteit in de Communicatiewetenschappen.

Column #18 van Hens Zimmerman: Van Allen-gordels

zaterdag 13 oktober 2018, 07:00 uur

Elke week neemt Hens Zimmerman je mee naar de ruimte. Deze week vertelt hij over de Van Allen-gordels. Twee gordels van geladen deeltjes die bij de polen van de aarde het prachtige noorder- en zuiderlicht veroorzaken.

Het is niet de eerste keer dat wetenschappers er in slaagden muizen te creëren met de genen van twee vrouwtjesmuizen. Maar in dit geval lukte het Chinese onderzoekers om een techniek te ontwikkelen waarbij de nakomelingen ook nog eens gezond bleven én zich verder (op een normale manier) konden voortplanten. Ook konden ze voor het eerst (dankzij een nog complexere manier) muisjes uit twee vaders geboren laten worden, ook al overleefde geen enkele van deze muisjes de eerste 48 uur. De resultaten werden gepubliceerd in het tijdschrift Cell Stem Cell.

In eerste instantie zijn de wetenschappers vooral geïnteresseerd in het kijken naar welke genen bij zoogdieren fundamenteel vrouwelijk of mannelijk zijn, en te ontdekken welke effecten (waaronder genetische ziektes) en eigenschappen er zo ontstaan. Maar natuurlijk roept de verwezenlijking vele andere vragen op. Wanneer zal de techniek bij de mens kunnen? Zouden ook holebi-koppels uiteindelijk hun genen samen kunnen doorgeven en kinderen kunnen krijgen?

We vragen het aan Christine Mummery, hoogleraar ontwikkelingsbiologie aan het Leids universitair Medisch Centrum. Volgens Mummery zijn we een stapje dichterbij het tijdperk waarbij je geen mannen meer nodig hebt voor de voortplanting…

Het was een wetenschappelijke mijlpijl van wereldformaat: in 1969 zette de Amerikaanse astronaut Neil Armstrong als eerste mens een voet op de maan. Vandaag gaat de Hollywoodfilm 'First Man' in première, over het leven en de ruimtemissies van Armstrong. Planeetonderzoeker Edgar Steenstra bezocht de voorpremière en kreeg er kippenvel van.

Geen paniek, wel zorgen om slapende Hubble

vrijdag 12 oktober 2018, 09:23 uur

Ruimtetelescoop Hubble zit in de problemen. U weet het misschien wel, dat is de telescoop die de prachtigste plaatjes maakt van ons heelal. Hubble heeft een technisch probleem en staat nu in de 'veilige modus'. Wat betekent dat? En hoe schadelijk is dit voor het onderzoek? Wij praten erover met Selma de Mink, universitair hoofddocent sterrenkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Zij is voor een vergadering bij het Space Telescope Science Institute in Baltimore: de plek waar alle gegevens van Hubble binnenkomen.

Au! Hoe verleg je je pijngrens?

donderdag 11 oktober 2018, 07:00 uur

Waar ligt je pijngrens? En kun je deze verleggen? Op het Betweterfestival onderzocht neurowetenschapper Marijtje Jongsma waar je pijnsgrens ligt en hoe het pijnstillende systeem van het lichaam werkt. Een reportage van Rose Heijnen vanaf het Betweterfestival.

Grote onderzoeksbeurs naar rol darmen bij autisme

woensdag 10 oktober 2018, 18:42 uur

Zou autisme kunnen ontstaan door problemen in de darmen? En kun je het misschien verhelpen? Het lijkt in eerste instantie ver gezocht voor zo'n complexe diagnose. Maar een groot internationaal onderzoeksconsortium, genaamd GEMMA, heeft een onderzoekssubsidie van wel liefst 14 miljoen euro gekregen van de Europese Commissie om deze vragen verder uit te zoeken.

Een van de betrokken onderzoekers is hoogleraar farmacologie Aletta Kraneveld van de Universiteit Utrecht. We vragen haar naar de huidige kennis over de mogelijke betrokkenheid van de darmen bij autisme, en hoe haar onderzoek eruit zal zien.

Focus TV: Gokken, de verborgen verslaving

woensdag 10 oktober 2018, 18:38 uur

Wat gaat er mis in het gokverslaafde brein? Ex-verslaafde Feite Hofman bracht een groot deel van zijn tijd door achter de fruitautomaat. FocusTV besteedt in 'Gokken: de verborgen verslaving' aandacht aan het gokverslaafde brein.
Feite Hofman is in de studio en vertelt over zijn tijd als gokverslaafde.

Dit jaar gaat de Nobelprijs in de economie naar de Amerikanen William Nordhaus en Paul Romer. Het zijn twee economen die aantonen dat duurzame groei (door de strijd tegen klimaatopwarming en innovatie) economische groei niet in de weg staan en economische groei zelfs op lange termijn kan versterken.

De keuze van de winnaars is interessant. Niet alleen verscheen er eerder op de dag nog een nieuw, alarmerend, rapport van het VN-klimaatpanel (IPCC) waarin nogmaals dringend meer actie nodig is om de gevolgen van klimaatopwarming te temperen. En de stelling dat groei en de strijd tegen klimaatverandering hand in hand kunnen gaan, lijkt in eerste instantie te contrasteren met de spanningen in het kabinet over de uitvoering van het klimaatakkoord en de kosten ervan.

Is de koudwatervrees van sommige politieke partijen onterecht? Of kun je een economie daadwerkelijk kapot maken met groene bedoelingen? We vragen het aan milieu-econoom Reyer Gerlagh (Universiteit Tilburg).

Verslaggeefster Rose Heijnen dook in de depots van Museum Boerhaave. Op zoek naar voorwerpen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis van de wetenschap.

Vandaag bekijken we een voorwerp waarmee God naar de reservebank werd verwezen in de natuurkunde. Het bewijs daarvoor werd geleverd met behulp van een oer Hollandse kleibak uit 1722.

Vogels geven ook in het wild kunstmatige liedjes door

vrijdag 5 oktober 2018, 17:30 uur

Kettingzagen, fototoestellen, een autoalarm... Niets is vogels te gek. Ze zijn meesters in het imiteren van geluiden. Uit Canadees onderzoek blijkt nu dat vogels aangeleerde geluiden ook kunnen doorgeven aan hun nageslacht. Wij praten erover met bioloog en vogelaar Camilla Dreef.

Focus Radio gaat naar het Betweterfestival

vrijdag 5 oktober 2018, 07:00 uur

Vanavond, vrijdag 5 oktober, word er in Tivoli Utrecht het Betweterfestival georganiseerd. Wij, Focus Radio, zijn daar bij met een podcast booth! We spreken projectleider Jessie Waalwijk en nemen het programma alvast door.

Wetenschappers schreven op wat tijdschriften wilden horen

donderdag 4 oktober 2018, 22:49 uur

Opschudding in de wetenschappelijke wereld. Drie onderzoekers hebben het voor elkaar gekregen om nep-artikelen in wetenschappelijke tijdschriften te publiceren. En zij claimen nu dat de wetenschap corrupt is. Dat ligt toch iets genuanceerder, meent Daniël Lakens. Hij is universitair docent aan de Technische universiteit Eindhoven en wil de wetenschap betrouwbaarder maken.

Bewijs voor bestaan eerste exomaan stap dichterbij

donderdag 4 oktober 2018, 22:47 uur

Een maan die om een planeet buíten ons eigen zonnestelsel draait, oftewel een exomaan. Amerikaanse wetenschappers denken dat ze het eerste exemplaar ooit hebben gevonden. En dat zou een belangrijke stap zijn in de zoektocht naar buitenaards leven. Wij praten erover met Daphne Stam, planeetonderzoeker aan de Technische Universiteit Delft.

Focus TV: Onkruid als reddende engel

donderdag 4 oktober 2018, 07:00 uur

De kroosvaren Azolla blijkt niet alleen maar onkruid. Het plantje heeft wondere verricht voor ons klimaat. Focus TV heeft een aflevering gemaakt over het plantje Azolla. Met presentatrice Elisabeth van Nimwegen en Ellen de Bruin, schrijfster van het boek 'Onder het ijs', die over de expeditie gaat waar veel bekend werd over Azolla, zijn te gast.

Het klinkt wat vreemd. Enzymen planten zich niet voort en leven ook niet. En toch zijn enzymen (indirect) onderworpen aan evolutie. Enzymen zijn complexe moleculen die levende wezens aanmaken zodat ze chemische processen op gang brengen. Talloze processen in ons lichaam, waaronder bijvoorbeeld het verteren van voedsel, vinden plaats dankzij enzymen. Aanpassingen in het genetisch materiaal van levende wezens kunnen daarom ook voor aangepaste enzymen zorgen.

De Amerikaanse ingenieurs Frances Arnold en de Nederlander Pim Stemmer hebben het met bacteriën voor elkaar gekregen om die aanpassing van enzymen (normaal gesproken een proces van maanden tot eeuwen) te herleiden naar een proces dat een aantal dagen duurt. Het toepassingsgebied van die nieuwe en aangepaste enzymen is enorm. In de geneeskunde (nieuwe medicijnen), in de sector van de hernieuwbare energie (biobrandstof uit afval, waterzuivering), de voedingsindustrie. Al deze domeinen gebruiken gretig deze nieuwe en meer efficiënte enzymen.

Pim Stemmer is in 2013 overleden (en heeft in Nederland weinig bekendheid genoten). Maar Arnold is vanaf vandaag de vijfde vrouw die ooit een Nobelprijs in de Chemie wint. Dat doet ze, samen met de Brit Gregory Winter en de Amerikaan George Smith, die medische producten uit bacteriofagen (virussen die bacteriën aanvallen) wisten te herleiden. Het Nobelprijs-comité vermeldt Stemmer uitdrukkelijk meerdere malen in de argumentatie.

We zetten de verwezenlijking van Arnold en Stemmer in de schijnwerpers met Bert Weckhuysen, hoogleraar anorganische Chemie en Katalyse aan de Universiteit Utrecht.

De rol van modellen is aan het veranderen. Schoonheid wordt steeds belangrijker, onder andere door social media. Sylvia Holla promoveerde onlangs aan de Universiteit van Amsterdam op haar onderzoek naar 'Het werkende leven van modellen' in de fashion-industrie.

In science-fiction-films worden lasers vaak domweg ingezet om de wereld te vernietigen. Maar de Nobelprijzen voor Fysica laten vandaag goed zien dat lasers in de realiteit veel nuttiger en cooler kunnen zijn dan dat.

De Canadese Donna Strickland (na 55 jaar nog eens een vrouw die in de Fysica-categorie wint!) en Fransman Gerard Mourou krijgen de Nobelprijs voor de zogenaamde CPA-techniek die ze bedachten. CPA is een manier om op een zeer korte tijd, erg intensieve lichtimpulsen uit te kunnen sturen. De techniek is onder andere handig om bepaalde oogcorrecties uit te kunnen voeren zonder delen van het oog (zoals het hoornvlies) onbedoeld te beschadigen.

De twee fysici delen de prijs met de 96 jarige(!) Amerikaan Arthur Ashkin. Hij toonde voor het eerst aan dat je zeer kleine objecten (van bacteriën tot moleculen en atomen) kunt vangen en verplaatsen met zogenaamde optische pincetten: zeer geconcentreerde lichtstralen die een object vasthouden wanneer je er op schijnt.

Voor Nederlands biofysicus Marileen Dogterom (Tu Delft) zijn die optische pincetten (of in het Engels 'Optical Tweezers') onmisbaar voor haar beroep. We praten met Dogterom over de betekenis van eindelijk nog eens een vrouwelijke winnaar in de categorie Fysica te hebben, en de werking van de optische pincetten.

Datawandeling met minster Van Engelshoven

dinsdag 2 oktober 2018, 15:05 uur

Er hangen overal camera's. Iedereen kan op ieder moment van de dag in de gaten gehouden worden. Niet alleen door die camera's maar ook door ons gedrag op internet, door de bonuskaarten die we hebben, door de poortjes op het station.

Professor Liesbet van Zoonen van het Centre for Bold Cities wil dat burgers bewuster worden van de gevaren en de voordelen van het verzamelen van al die gegevens. Vandaag was Van Zoonen op het ministerie van onderwijs en daar presenteerde ze een spel dat daarbij moet helpen. Én ze nam de minister en een aantal schoolkinderen mee op een zogeheten 'datawandeling'.

Tijdens het weekend van de wetenschap kunt u zelf ook een data-wandeling maken. Bijvoorbeeld hier op het Media Park in Hilversum, of in Almere, Den Haag of Amsterdam. En tijdens dat weekend openen ook allerlei instellingen hun deuren. Kijk voor meer informatie op www.weekendvandewetenschap.nl

Het is opnieuw zover. Vanaf deze week worden de winnaars bekendgemaakt van de Nobelprijzen, de meest prestigieuze prijs op aarde.

In de categorie Geneeskunde zijn twee immunologen de gelukkige winnaars: de Amerikaan James P. Allison en de Japanner Tasuku Honjo. Beiden staan aan de basis van de immunotherapie of immuuntherapie, een veel belovende therapie waarbij het immuunsysteem wordt aangepast om kanker beter te bestrijden.

Immuuntherapie is vaak nog geen vervanger van meer klassiekere behandelmethodes zoals bestraling, chemotherapie en medicijnen. Maar het biedt onderzoekers de kans om sommige kankers op een extra efficiënte manier terug te dringen. Volgens Medisch oncoloog Marleen Kok van het Antoni van Leeuwenhoek Instituut (NKI) bezoeken ongeveer dagelijks zestig mensen het instituut om een of andere vorm van immuuntherapie te krijgen. Zelf zoekt Kok naar betere manieren om ons immuunsysteem tegen borstkanker in te zetten (want dat lukt nog niet zo goed). Ze vertelt aan ons wat we nu al aan immuuntherapie te danken hebben en waar nog ruimte voor verbetering is.

Nieuwe integriteitscode voor wetenschappers

maandag 1 oktober 2018, 13:48 uur

Diederik Stapel zoog onderzoeksresultaten uit zijn duim. De Amerikaanse voedingspsycholoog Brian Wansink verloor onlangs zijn hoogleraarschap omdat hij goochelde met getallen. En gisteren kondigde de universiteit Tilburg een onderzoek aan naar een omstreden promotie naar salafisme. Het doet het vertrouwen in de wetenschap geen goed, dit soort zaken.

Vanaf aanstaande maandag is er nu een nieuwe versie van de integriteitscode voor wetenschappelijk onderzoek. Wij praten erover met Daniël Lakens, psycholoog en universitair docent aan de Universiteit Eindhoven. Hij zet zich in voor betrouwbaarder onderzoek en geeft les over deze code.

Hoe kunnen we Alzheimer eerder ontdekken?

maandag 1 oktober 2018, 07:00 uur

Zoals elke week geven we het podium aan een gepromoveerde wetenschapper. Na jarenlang gezwoegd te hebben op een onderzoek, is het dan nu eindelijk klaar. Tijd om de resultaten aan het grote publiek te laten horen tijdens de rubriek Het Lekenpraatje.

Te gast vandaag is Sander Verfaillie. Eerder deze maand promoveerde hij bij het Amsterdam UMC op zijn onderzoek naar vroegdiagnostiek bij de ziekte van Alzheimer.

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1