appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
Afbeelding

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Dit weekend ging in Austin, Texas, South by South West weer van start. Een hele week vol met muziek, films en een conferentie over technologische innovaties. Focus is er de hele week bij en belt iedere nacht voor de nieuwste snufjes naar Amerika.

Gerda Bosman, wetenschapsjournalist van de NTR, sprak over haar ervaringen op de conferentie. Onder andere over nieuwe ontwikkelingen in Virtual Reality, waardoor je in de scene kunt stappen van een film.

Huawei wordt verdacht van spionage

maandag 11 maart 2019, 07:00 uur

Techdeskundige Tjitze Zijlstra weet alles over de nieuwste technologische ontwikkelingen van dit moment.

Deze week bespreekt Tjitze de nieuwe focus van Facebook op privacy. De beschuldiging door de Amerikaanse overheid dat het Chinese telecombedrijf Huawei aan spionage doet. En een draadloze televisie van Samsung.

De link tussen scouting en wetenschap

zondag 10 maart 2019, 07:00 uur

Het twitteraccount @NL_Wetenschap wordt iedere week door een andere wetenschapper beheerd. Deze week is het de beurt aan Ruud van Ommen, hoogleraar Chemical Enginering aan de TU Delft. Hij geeft een kijkje in zijn vakgebied en dagelijks leven.

Hoe is de maan ontstaan?

zaterdag 9 maart 2019, 10:00 uur

Het was vannacht Nieuwe maan. De schaduwkant van de maan was zichtbaar en hierdoor kon je de planeet niet zien. Wanneer de maan wel zichtbaar is heb je het jezelf misschien wel eens afgevraagd: waarom zitten er donkere vlekken op de maan? En hoe zijn deze vlekken ontstaan?

Experimenteel petroloog Edgar Steenstra deed jarenlang onderzoek naar het ontstaan van de maan, Mars en eigenlijk alle andere planeten. Hij promoveerde afgelopen maandag aan de Vrije Universiteit.

Column #39 van Hens Zimmerman: Het OMG-deeltje

zaterdag 9 maart 2019, 07:00 uur

Iedere week neemt Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte en onthult hij op zijn geheel eigen wijze de geheimen van ver buiten de dampkring. Deze week vertelt Hens over een wel heel bijzonder stukje ruimte: het Oh My God deeltje.

De Biomedische-technologie betekent het praktisch inzetten van de biologie en is breed te gebruiken. Van het maken van kaas tot het hightech laboratorium werk. En zeker ook in de gezondheidszorg liggen nog veel kansen.

Aanstaande zondag 10 maart geeft Professor Carlijn Bouten een lezing over dit onderwerp in Paradiso. Ze is onderzoeksleider en hoogleraar biomedische Technologie aan de Technische Universiteit Eindhoven, en zij is de mogelijkheden binnen de Biomedische-technologie al jaren aan het verkennen.

Flora Tristan: De vrouwelijke voorganger van Marx

vrijdag 8 maart 2019, 07:00 uur

Karl Marx wordt gezien als de grondlegger van het internationale socialisme en communisme, met zijn communistisch manifest in 1847. Maar feministe Flora Tristan schreef al veel eerder over dezelfde ideeën. Wie was zij en wat heeft ze dan betekent voor het socialisme?

Politiek filosoof en historicus Casper Gelderblom doet onderzoek in Cambridge en sprak over haar invloed op het socialisme.

Nieuw fonds voor 'risicovol' onderzoek gelanceerd

donderdag 7 maart 2019, 18:24 uur

Minister van wetenschap Ingrid van Engelshoven en de Nederlandse Organisatie voor wetenschappelijk Onderzoek lanceerden vandaag in Den Haag de 'Ideeëngenerator' van de Nationale Wetenschapsagenda. Een fonds van drie miljoen euro dat Nederlandse wetenschappers nog beter in staat kan stellen om origineel onderzoek uit te voeren waarbij een positieve uitkomst niet in de sterren geschreven staat.

Colette Bos, coördinator van deze zogeheten Ideeëngenerator, legt ons uit wat het nut is van zo'n fonds.

Biologische lariekoek - Cola helpt tegen diarree

donderdag 7 maart 2019, 07:00 uur

In de rubriek Biologische Lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Iedere week lezen ze een hoofdstuk voor uit hun boek ‘Plassen over Kwallenbeten’, waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen.

Kan het WODC ooit helemaal onafhankelijk zijn?

woensdag 6 maart 2019, 17:50 uur

Kamerleden debatteren over de toekomst van het WODC, oftewel het Wetenschappelijk Onderzoeks- en DocumentatieCentrum. Het is een instituut binnen het ministerie van justitie en veiligheid dat onafhankelijk onderzoek behoort te doen. Maar het tv-programma Nieuwsuur berichtte eind 2017 dat de leiding van het ministerie toch druk uitoefende op wetenschappers om de uitkomsten van onderzoeken in een politiek gewenste richting te buigen.

Minister Grapperhaus belooft drastische maatregelen in te voeren om de onafhankelijkheid van het WODC maximaal te garanderen. Maar kan het WODC ooit helemaal onafhankelijk onderzoek voeren onder de vleugels van de politiek? We vragen het aan Paul Friessen, hoogleraar bestuurskunde aan de Tilburg University.

Vorige week werd bekend dat de Vrije Universiteit stopt met het aanbieden van de bacheloropleiding Nederlands. Dit besluit volgde een paar maanden na het honderdjarige bestaan van de studie.

Sicco de Knecht, hoofdredacteur van Science Guide, sprak over deze ingrijpende verandering.

Het is wereldnieuws vandaag: de tweede en derde patiënt ooit zouden van hiv zijn genezen*. Wat betekenen deze twee patiënten voor de bijna 37 miljoen mensen wereldwijd die hiv hebben? En de ruwweg 23.000 mensen met hiv in Nederland? Wij praten erover met Theo Geijtenbeek. Hij is hoogleraar immunologie aan de UvA en hoofd van de afdeling experimentele immunologie van het Amsterdam UMC en heeft het onderzoek voor ons bekeken.

* Hoewel sommige media over genezing spreken zijn de hoofdonderzoekers nog wat terughoudend om de term te gebruiken. Hoewel ze bij een van de patiënten al 18 maanden geen spoor van het virus zagen in het bloed, is er nog niet uitvoerig naar andere plaatsen op het lichaam gekeken. Daardoor is er misschien een kleine kans dat restanten van het virus zich toch nog ergens in het lichaam bevinden.

Onderzoekers van het Hubrecht instituut en het UMC Utrecht hebben menselijke mini-'niertjes' gemaakt uit de niercellen die je gewoon in je urine kunt terugvinden. In feite zijn het geen echte niertjes, maar zogenaamde organoïden (oftewel mini-orgaantjes) van nierbuisjes. Maar vergis je niet: deze nierbuisjes vormen een zeer belangrijk bouwsteen van je nieren en zijn zeer complex om te maken.

Met de ontwikkelde mini-nierbuisjes kun je bij een patiënt allerlei zaken over zijn of haar nieren te weten komen (genetische ziekten, kanker, infecties) zonder een stukje van de nier te moeten wegnemen. Binnen een week zijn de mini-nierbuisjes klaar. De onderzoekers publiceerden deze ontwikkeling in het tijdschrift Nature Biotechnology.

Jeroen de Jager trok naar het Hubrecht instituut en sprak er met Marianne Verhaar, hoogleraar Experimentele nefrologie (UMC Utrecht) en arts-onderzoeker Fjodor Yousef Yengej (Hubrecht Instituut). Eerder maakte het Hubrecht-instituut onder andere mini-darmpjes, mini-levers, en mini-longen. Een team van het LUMC wist vorig jaar mini-nierbuisjes indirect te maken door menselijke huidcellen met biochemische signalen om te vormen.

Hoe ontwikkelde de muziek zich in de Renaissance?

dinsdag 5 maart 2019, 07:00 uur

De Renaissance. Een periode vanaf 1400 waarin kunstenaars zich laten inspireren door de klassieke oudheid. De schilderkunst, architectuur en beeldhouwkunst bloeide weer op. Denk aan het beeldhouwwerk ‘David’ van Michelangelo. Maar hoe zat het met de muziek?

Dina Titan is promovenda geesteswetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Zij onderzocht de muzikale versieringskunst in Renaissance Venetië. Haar man, Maurice van Lieshout, en harpiste Constance Allanic, verzorgden live muziek in de studio.

Bodemrestanten van opgedroogde bekkens en stroompjes aan de oppervlakte van de rode planeet waren al gevonden. Ook was er recentelijk nog een ondergronds meer met vloeibaar water op de Zuidpool gedetecteerd. Het is dus wel een uitgemaakte zaak dat er vroeger veel meer water aanwezig was op het nu woestijnachtige Mars.

Maar onderzoekers van de Universiteit Utrecht ontdekten dankzij satellietbeelden van de NASA’s Mars Reconnaissance Orbiter nog een heel ander element: een ondergronds watersysteem dat waarschijnlijk heel de planeet omspande en 3.5 miljard geleden kwam opborrelen.

Op de bodem van kraters die wel vier kilometer diep zijn, vonden ze onder meer de restanten van puinwaaiers, rivieren, delta's, valleien, enz. Omdat de kenmerken zich allemaal op diezelfde diepte (meer dan vier kilometer) bevinden en al de onderzochte kraters verspreid zijn tussen de evenaar en 37 graden Noorderbreedte, doet dit de onderzoekers besluiten dat het water vanbinnen uit over de hele planeet kwam opborrelen. Dat aardbevingen en vulkaanuitbarstingen op Mars uiterst zeldzaam zijn (en daarom niet de oorzaak van de restanten kunnen zijn), ondersteunt hen in deze bevindingen.

Verslaggever Marc Robin-Visscher bekijkt een van de onderzochte kraters met fysisch geograaf Tjalling de Haas (Universiteit Utrecht) en verbaast zich over sporen van water die 3.5 miljard oud zijn.

Kan de werkzame stof uit paddo's mensen uit een depressie halen? Dat gaan het UMC Groningen en het UMC Utrecht uitzoeken. Deze maand starten ze een onderzoek waarin 216 mensen met een hardnekkige depressie psilocybine krijgen: de psychedelische stof uit paddo's.

Doel is het doorbreken van negatieve gedachten en het verbeteren van de stemming. Hoe werkt dat? Daarover praten wij met Robert Schoevers, hoofd van de afdeling psychiatrie van het UMC Groningen.

'Bijslapen in het weekend helpt niet'

maandag 4 maart 2019, 07:00 uur

Slaaptekort kan bijdragen aan allerlei aandoeningen, zoals diabetes of overgewicht. Veel mensen slapen doordeweeks heel weinig en proberen dat aan te vullen door in het weekend heel lang te slapen. Helpt dat of maakt het niks uit?

Het blad Current Biology zocht het uit en wetenschapsjournalist Bouwe van Straten sprak hierover in de studio.

De grootste mobiele telefoonbeurs ter wereld

zondag 3 maart 2019, 07:00 uur

Techdeskundige Tjitze Zijlstra weet alles over de nieuwste technologische ontwikkelingen van dit moment.

Deze week bespreekt Tjitze het Mobile World Congress in Barcelona, de grootste mobiele telefoonbeurs ter wereld. De afgelopen dagen werden daar de nieuwste trends en mobieltje van 2019 en 2020 getoond. Opvouwbare schermen, 5g internet en heel veel camera's op je smartphone.

Het twitteraccount @NL_Wetenschap wordt iedere week door een andere wetenschapper beheert. We krijgen een kijkje in het vakgebied en dagelijks leven van de wetenschapper. Deze week is het de beurt aan Postdoc vroegmoderne Geschiedenis aan de Universiteit van Mainz, Jaap Geraerts.

Nauwkeurigste kaart ooit van broeikasgas methaan

vrijdag 1 maart 2019, 17:32 uur

Als we het over klimaatverandering hebben, dan gaat het vaak over CO?. Maar methaan is óók een heel belangrijk broeikasgas. Het zit bijvoorbeeld in de scheten en in de mest van koeien. En het stijgt massaal op uit moerasgebieden.

Het is dus belangrijk om de uitstoot in kaart te brengen en dat doet de ESA. De ruimtevaartorganisatie publiceerde daarnet de nauwkeurigste kaart ooit van de methaanconcentraties op het aardoppervlak, gebaseerd op satellietgegevens.

Wij spreken erover met Ilse Aben, onderzoeker bij SRON en bijzonder hoogleraar fysica en chemie van de aardatmosfeer aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

De strijd van ouders: kinderen naar bed brengen

vrijdag 1 maart 2019, 07:00 uur

Een glas warme melk, slaapliedjes, of een verhaaltje voor het slapen gaan. Als ouder doe je er alles aan, om te zorgen dat je kind gaat slapen. Maar wat als jouw kind niet in slaap valt?

Kinderpsychologe aan de Brown University in Rhode Island, Elize Verhoeff, sprak over de relatie tussen slaap en gedragsproblematiek bij kinderen.

Kan de wetenschap echt de stem van Rembrandt reconstrueren?

donderdag 28 februari 2019, 19:25 uur

In dit Rembrandtjaar heeft het Rijksmuseum in samenwerking met een Nederlandse bank en een reclamebureau een mooie stunt uitgevonden. Met de hulp van door hen geselecteerde experten hebben ze geprobeerd om de stem van Rembrandt zo goed als mogelijk te doen herleven.

Vooral de reconstructie van de stemklank van de schilder is opmerkelijk. Door computeralgoritmes op Rembrandt zijn zelfportretten los te laten beweert de Amerikaanse Rita Singh (gespecialiseerd in zogenaamde 'micro-articulometrie') dat zij en haar team Rembrandts stem vrij goed in kaart hebben weten te brengen. Ook beweerde ze eerder dat de stem van een persoon zo uniek is als iemands vingerafdrukken of DNA.

Hoe wetenschappelijk zijn zo'n claims? Marc-Robin Visscher trok naar het Rijksmuseum en vroeg aan Singh meer details over hoe ze te werk is gegaan. We praten erover door met David van der Vloed, forensisch spraakonderzoeker bij het Nederlands Forensisch Instituut (NFI), die weinig onder de indruk lijkt te zijn.

De eerste zes satellieten van het mediagenieke privé-bedrijf Oneweb zijn gisterenavond in Frans-Guyana met een Soyuz-raket gelanceerd. Met Oneweb probeert Amerikaans bedrijfsleider Greg Wuyler om in 2020 uiteindelijk 648 satellieten in omloop te brengen. Ze hebben als doel om heel de aarde (ongeacht je plaats op de aardbol) van draadloos internet te voorzien. Hoewel er in het verleden voorlopers waren (zoals OB3) isdit het eerste internetproject dat de eerste satellieten voor een wereldwijd internet in omloop brengt.

Oneweb benadrukt sterk dat het op deze manier mensen in afgelegen gebieden of regio’s met gebrekkige infrastructuur van internet wil voorzien. Het is een miljardenproject, dat onder meer gesteund wordt door Airbus, Coca-cola, Arianespace de Virgin group van Richard Branson. Desondanks hebben vele internet- en ruimtevaartdeskundigen ook kritiek op de haalbaarheid en wenselijkheid van het project. Maar Oneweb wordt ook achternagezeten door SpaceX van Elon Musk, die in 2020 maar liefst 12.000 internetsatellieten rondom de aarde wil brengen.

We vragen aan Ruben van den Brink, hoofd netwerkinnovatie bij Surfnet, over deze race om het wereldwijde internet.

Een insectenburger en een sprinkhanenlolly

donderdag 28 februari 2019, 07:00 uur

Gefrituurde krekels, meikeversoep of een broodje meelwormen. Veel mensen moeten er niet aan denken om insecten in hun mond te stoppen. Toch zijn er allerlei redenen om dat wel te doen. Hoe gezond en duurzaam is het om insecten te eten?

De Kennis van Nu liet afgelopen week zien, hoe het kweken van insecten kan bijdragen aan het welzijn van Afrikaanse boeren. Wetenschapsjournalist Bouwe van Straten van NPO Focus, sprak over de voor- en nadelen van het eten van insecten.

Nieuwe behandeling tegen 'gekmakende' piep in je oor

woensdag 27 februari 2019, 21:58 uur

Niet in paniek raken en in stapjes leren de piep in je gehoor te accepteren. Dat is kort door de bocht de nieuwe cognitieve gedragstherapie voor mensen met tinnitus (oorsuizen). De therapie werd ontwikkeld aan de Universiteit van Maastricht en blijkt zo goed te werken dat ze weerklank vindt bij andere Europese tinnitus onderzoekers. De behandeling zit sinds januari ook in het basispakket van de zorgverzekering.

Naar schatting twee miljoen Nederlanders hebben in meer of mindere mate last van oorsuizen (tinnitus). Het kan variëren van af en toe een piep op de achtergrond, tot in extreme gevallen een constant aanwezig kabaal. De aandoening is niet te genezen. Enkele tienduizenden patiënten krijgen daardoor mentale problemen.

IJsbeer komt steeds vaker in aanraking met de mens

woensdag 27 februari 2019, 07:00 uur

Het is vandaag de Internationale dag van de ijsbeer. Door klimaatverandering dringen ijsberen steeds vaker het leefgebied van mensen binnen. Maar gaan de mens en de ijsbeer wel samen? Iemand die daar alles van af weet, is Jouke Prop, onderzoeker aan het Arctisch Centrum Groningen en al vanaf de jaren '70 te vinden in het noordpoolgebied. Hij ziet de IJsberen steeds dichterbij komen.

Bibliodans: Dansen op bijbelteksten

woensdag 27 februari 2019, 07:00 uur

Dansen kan in veel verschillende vormen om je creativiteit te uiten, om jezelf te trainen, maar je kan het ook gebruiken om de bijbel beter te begrijpen. Theologe en onderzoeker Riette Beurmanjer bedacht een methode om bijbelteksten om te zetten in dans en deed promotieonderzoek naar de invloed van “bibliodans” op spirituele vorming.

De zogenaamde 'Bili-apen' zijn chimpansees die in het noorden van de Democratische Republiek Congo wonen (in de zogenaamde Bili-Uéré-regio, het grootste beschermde gebied van het land). Ze zijn volgens de Amerikaanse primatoloog Cleven Hicks (Max Planck Instituut) de grootste chimpansee-populatie in de wereld die nog in de ongerepte wildernis leven, hoewel exacte cijfers (omwille van de uitgestrektheid van het gebied) moeilijk te geven zijn. De Bili-apen zijn pas in de nillies door de wetenschap ontdekt, maar ze zijn al minstens twee decennia door stroperij, oorlog en mijnbouw bedreigd.

Op gevaar van eigen leven deden Hicks en zijn team van onderzoekers (waaronder de Universiteit van Amsterdam) twaalf jaar lang onderzoek naar de levenswijze van de Bili-apen. Daarbij vonden ze dat de chimpansees unieke kenmerken in hun gedrag vertonen die je bij andere chimpansees in de wereld niet ziet. Hun verslag hiervan staat nu in het wetenschappelijke tijdschrift Folia Primatologica.

We vragen aan primatoloog Edwin van Leeuwen van het Max Planck Instituut wat de Bili-apen zo uniek maakt en of er zo iets bestaat als chimpansee-culturen.

Nederlandse antennes achter de maan vandaag aangezet

dinsdag 26 februari 2019, 17:34 uur

De Nederlandse antennes die zich achter de maan bevinden zijn aangezet. Dat heeft China eerder vandaag gedaan. We volgen met Nieuws en Co de Nederlandse wetenschappers die bij dit ruimteproject betrokken zijn.

Sterrenkundige Marc Klein Wolt en zijn collega's willen met de antennes straling opvangen uit het vroege heelal. Maar voordat de antennes aan mochten, wilden de Chinezen éérst op de achterkant van de maan landen, een rover over het oppervlak laten rijden, foto's nemen, plantjes kweken... En daarna pas waren de antennes aan de beurt. Wij spreken Marc Klein Wolt over de eerste resultaten.

In de rubriek Biologische Lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Iedere week lezen ze een hoofdstuk voor uit hun boek ‘Plassen over Kwallenbeten’, waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen.

Gisteren publiceerde het natuurwetenschappelijk tijdschrift Nature Climate Change een artikel waarin staat dat de 'gouden standaard' voor onderzoek naar klimaatverandering nu is bereikt. Minstens zo groot als de zekerheid waarmee het Higgs-deeltje in 2012 door fysici werd ontdekt. Zó zeker is de wetenschap dat de zeer snelle klimaatverandering die nu gaande is, wordt veroorzaakt door de mens. In het Radio1-Journaal licht statisticus Casper Albers (Universiteit Groningen) de statistiek hiervan toe.

Hoe zagen de eerste sportbiografieën er uit?

dinsdag 26 februari 2019, 07:00 uur

Glenn Helder, Wim Kieft en Thomas Dekker, zijn drie topsporters met een nogal opmerkelijke levensstijl. Drank, drugs, vrouwen, dingen die je niet verwacht bij topsporters. Hun biografieën werden een groot succes en de boeken werden meer dan honderdduizend keer verkocht. Maar hoe zagen de ?biografieën van topsporters er vroeger uit? Zijn ze veranderd door de jaren heen?

Aad Haverkamp is historicus aan de Radboud Universiteit. Hij onderzocht de biografieën van topsporters tussen 1928 en 2014.

Een internationaal team van wetenschappers, geleid door Nederlandse onderzoekers, identificeerde 956 genen die een risico geven op chronische slapeloosheid. Dat deden ze na een genetische analyse van meer dan 1.3 miljoen mensen. Hoewel niet elke chronische slapeloze over al deze type genen beschikt en deze genen niet altijd bij iedereen even actief of betrokken zijn, maakt het onderzoek meer dan ooit duidelijk dat chronische slapeloosheid mee uitgelokt kan worden door een biologische aanleg. De resultaten werden vanavond gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Genetics.

Meer nog dan de genen op zich zijn de onderzoekers vooral geïnteresseerd in de hersengebieden en hersencellen die veel gebruik maken van deze genen. Die gebieden hebben ze ook in kaart gebracht. Het is volgens neurofysioloog Eus van Someren (Nederlands Herseninstituut en het Amsterdam UMC), een van de betrokken onderzoekers, nu mogelijk om net zoals bij Parkinson en Alzheimer de hersencellen uit de risicovolle hersengebieden te bekijken.

We spreken van Someren over dit bijzondere onderzoek. Martijn van de Zande trok naar de slaappoli van Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede en sprak er met mensen die aan chronische slapeloosheid lijden. Volgens een peiling van het CBS lijdt minstens 10% van de Nederlanders aan zware slaapproblemen.

Hoe is het om aan chronische slapeloosheid te lijden? #1

maandag 25 februari 2019, 20:47 uur

Een internationaal team van wetenschappers, geleid door Nederlandse onderzoekers, identificeerde 956 genen die een risico geven op chronische slapeloosheid. Dat deden ze na een genetische analyse van meer dan 1.3 miljoen mensen. Hoewel niet elke chronische slapeloze over al deze type genen beschikt en deze genen niet altijd bij iedereen even actief of betrokken zijn, maakt het onderzoek meer dan ooit duidelijk dat chronische slapeloosheid mee uitgelokt kan worden door een biologische aanleg. De resultaten werden vanavond gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Genetics.

Meer nog dan de genen op zich zijn de onderzoekers vooral geïnteresseerd in de hersengebieden en hersencellen die veel gebruik maken van deze genen. Die gebieden hebben ze ook in kaart gebracht. Het is volgens neurofysioloog Eus van Someren (Nederlands Herseninstituut en het Amsterdam UMC), een van de betrokken onderzoekers, nu mogelijk om net zoals bij Parkinson en Alzheimer de hersencellen uit de risicovolle hersengebieden te bekijken.

We spreken van Someren over dit bijzondere onderzoek. Martijn van de Zande trok naar de slaappoli van Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede en sprak er met mensen die aan chronische slapeloosheid lijden. Volgens een peiling van het CBS lijdt minstens 10% van de Nederlanders aan zware slaapproblemen.

Samsung komt met opvouwbare telefoon

zondag 24 februari 2019, 07:00 uur

Techredacteur Tjitze Zijlstra weet alles over de nieuwste technologische ontwikkelingen van dit moment.

Deze week bespreekt hij een opvouwbare telefoon van Samsung. Het Nest alarmsysteem waarvan niemand wist dat er een microfoon in zat. Raakt YouTube adverteerders kwijt door een pedofielennetwerk dat actief was op het videoplatform. En de zelfstrikkende schoen van Nike, die niet meer werkt door een software update van Android.

Iedere week neemt Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte en onthult hij op zijn geheel eigen wijze de geheimen van ver buiten de dampkring. Deze week neemt hij het leven op aarde onder de loep. Want wat weten we nog van het bestaan op deze aardbol?

Een presentator van het Amerikaanse Fox news beweerde onlangs dat hij al tien jaar lang zijn handen niet wast. Wij namen dat met een korrel zout, maar vroegen ons wel af hoe belangrijk handen wassen nou eigenlijk is. Marc-Robin Visscher heeft daarom vorige week een dag lang zijn handen zijn handen niet gewassen. Het laboratorium van Micropia in Amsterdam zette een afdruk daarvan op kweek. Vandaag kreeg Marc-Robin de uitslag van Jasper Buikx, microbioloog van Micropia.

Het Teylers museum in Haarlem heeft een prachtige tuin. In de tuin staat een klein gebouwtje dat een belangrijke rol heeft gespeeld in de geschiedenis van de wetenschap: Het Sterrenkundig Observatorium. Maar niemand weet eigenlijk echt waar dit oorspronkelijk voor bedoeld is.

Hoogleraar van de Geschiedenis van de natuurwetenschappen in Leiden, Frans van Lunteren, legt het uit aan verslaggever Rose Heijnen.

Ook Israël daagt de maan uit

donderdag 21 februari 2019, 21:10 uur

Israël wil vannacht vanaf Cape Canaveral in Amerika een onbemande sonde (genaamd Beresheet) naar de maan sturen. Daarvoor maken ze gebruik van een Falcoln 9-raket, gemaakt door SpaceX, het bedrijf van ondernemer Elon Musk. Als alles goed verloopt zal Israël, na de Sovjet-Unie, Amerika en China, in April het vierde land zijn dat op de maan landt. Ook is het de eerste maanmissie die door private investeerders is gefinancierd.

We polsen bij Israël Correspondent Arlene Gelderbom naar de stemming in het land. We praten ook met Marc Klein Wolt, sterrenkundige aan de Radboud Universiteit Nijmegen, en bezieler van de Nederlandse radio-antenne die dankzij de lancering van een Chinese satelliet nu aan de achterkant van de maan hangt. Volgens hem zijn we met de komst van commerciële spelers bijna zo ver dat je zelfs als persoon iets op bestelling in de ruimte kunt sturen (als je veel geld hebt natuurlijk).

Zeg eens zebra, waar dienen je strepen voor?

donderdag 21 februari 2019, 21:08 uur

Zebra's zijn natuurlijk beroemd om hun strepen, maar evolutionaire biologen debatteren al jaren over de reden waarom ze die zwart-wit-patronen precies hebben. Een aantal ideeën luiden dat de strepen roofdieren in de war kunnen brengen als de zebra's in kudde staan, dat ze samen een ingebouwd koelsysteem vormen, of dat ze het moeilijker zouden maken voor insecten om op de vacht van de zebra te landen.

Britse onderzoekers gingen met dat laatste idee aan de slag en lijken er misschien wel bewijs voor gevonden te hebben. Ze vonden in hun experiment (op Europese bodem) dat inderdaad wat minder vliegen op de zebra's en paarden met een gestreepte jas konden landen in vergelijking met paarden zonder strepen. Maar is daarmee de discussie echt beslecht?

Verslaggever Martijn van der Zande trok op onderzoek uit in Diergaarde Blijdorp. De zebra's lieten niet veel los, maar er waren gelukkig wel heel wat andere deskundigen, waaronder evolutionair bioloog Maurijn van der Zee (Universiteit Leiden).

Kinderen moeten de taal van de computer spreken

donderdag 21 februari 2019, 12:00 uur

Het twitteraccount @NL_Wetenschap wordt iedere week door een andere wetenschapper beheerd. Deze week is dat Hoofddocent Computer Science aan de Universiteit Leiden, Felienne Hermans. Zij houdt zich bezig met programmeren en hoe kinderen dit het best kunnen leren.

Waarom hebben Zebra's strepen?

donderdag 21 februari 2019, 07:00 uur

Waarom is een Zebra zwart wit gestreept? Wetenschappers breken zich daar al jarenlang het hoofd over. Nu is er een nieuwe theorie. We bespreken deze theorie met wetenschapsjournalist Bouwe van Straten.

Het was een prestigieus Viking-graf dat al op het einde van de 19de eeuw was gevonden op het Zweeds eiland Björkö. Naast het lichaam vond men er onder meer de overblijfselen van twee paarden en een zeer uitbundige collectie oorlogswapens. Het idee was daarom dat dit graf wel van een grote mannelijke vikingkrijger geweest moest zijn.

Maar toen onderzoekers aan de hand van een DNA-analyse in 2017 concludeerden dat de persoon die al die tijd in het graf had gelegen een vrouw was, kwam hen dat op veel scepsis en kritiek te staan van verschillende collega's. De argumenten waren uiteenlopend. Er werden per ongeluk de verkeerde beenderen geanalyseerd, de persoon had geen sporen van wonden, je kunt niet echt weten of de persoon een hoge status had, enzovoort.

De onderzoekers hebben hun hele huiswerk daarom opnieuw gedaan en becommentariëren de kritiek in het wetenschappelijke tijdschrift Antiquity. En opnieuw luidt de conclusie: het krijgersgraf was voor iemand van hoge status, en de persoon erin was ondubbelzinnig een vrouw.

We spreken met Nelleke IJssennagger Van der Pluijm over het belang van deze ontdekking en de discussie die hierop volgde. Ijsennagger is curator bij de National Trust in Cornwall, en heeft een specialisatie in de Vikingen.

'Fun'-analyses DNA zijn niet onschuldig

woensdag 20 februari 2019, 23:14 uur

Op de nieuwste editie van de Negen-maandenbeurs hebben ze een speciaal nieuwtje: een DNA-test voor baby's. Daarmee claimen de makers van Analyse Me dat je er mee te weten kunt komen welke kleur ogen je kind krijgt, en of dat hij of zij later een denker of een doener wordt. Gewoon even wat wangslijm van je baby opsturen en je krijgt de resultaten thuis.

De baby-test maakt deel uit van een trend waarin er steeds meer commerciële DNA-tests op de Nederlandse markt komen en waarbij de dubieuze claims niet achterwege gelaten worden. Zo verklaarde bureau Omnigen onlangs over atlete (en Porsche-rijder) Dafne Schippers dat ze genen heeft die gekoppeld zijn aan doorzettingsvermogen. Eerder zocht hetzelfde bureau (in samenwerking met een ander automerk) of Feyenoord-supporters een Feyenoord-gen hebben.

Marieke Van dooren, klinisch geneticus aan het Erasmus MC, en vice-voorzitter van de Vereniging Klinische Genetica Nederland, vindt het een schadelijk evolutie. Een aantal bedrijven presenteren zich volgens haar als heel serieus, maar ze doen soms erg onwetenschappelijke beweringen op basis van onvolledige DNA-analyses. Van Dooren heeft weet van schrijnende gevallen waarin klanten ook zorgwekkende conclusies trokken op basis van zo'n DNA-analyse. Ook kunnen er problemen opduiken met de privacy, aangezien je DNA intieme informatie bevat die anderen mogelijk bijhouden. Ze roept daarom op voor een betere bewustwording over het laten analyseren van je DNA.

We spreken met Van Dooren over deze trend. Verslaggever Marc-Robin Visscher ging op onderzoek uit op de Negen-maandenbeurs in de Amsterdamse RAI.

Kenia aan de krekels

woensdag 20 februari 2019, 12:00 uur

Een krekel burger en een salade met een topping van meelwormen. Loopt het water je al in de mond? De kans dat dit op het menu komt, wordt groter en groter. Krekels en andere insecten worden steeds meer gegeten. In Kenia zijn sprinkhanen al een echte delicatesse. Nu wordt er geprobeerd om ze aan de krekels te krijgen.
We spreken met Presentatrice Elisabeth van Nimwegen van de Kennis van Nu, die langs ging in Kenia om te kijken hoe dat proces gaat.

Maar 1/3 van de pubers neemt zijn medicijnen op de juiste manier. De jongeren tussen de 12 en 18 jaar denken weinig na over de gevolgen en ouders zitten juist minder op de huid van deze groep. Wat is de oplossing voor dit probleem?

Richelle Kosse is promovenda Pharmacie aan de Universiteit Utrecht. Zij bedacht een manier om jongeren bewuster om te laten gaan met hun medicijnen: een astma app.

LOFAR - het Europese netwerk van radiotelescopen onder leiding van Nederlandse astronomen van ASTRON - heeft letterlijk een gigantische ontdekking gedaan. Maar liefst honderdduizenden nieuwe sterrenstelsels werden in kaart gebracht. De totale verzamelde data is zo groot dat je tien miljoen dvd's nodig zou hebben om al de gegevens op te slaan. En toch heeft het netwerk nog maar twee procent van de hemel gescand.

Veel van de ontdekte sterrenstelsels behoren bovendien tot de eerste sterrenstelsels die ooit zijn ontstaan (zo'n 13 miljard jaar geleden, wat relatief dicht in de buurt van de oerknal is). Wat hopen de astronomen van hun ontdekkingen (al meteen goed voor 26 wetenschappelijke papers) te leren? En hoe zullen we ooit al deze gegevens kunnen analyseren? We vragen het aan sterrenkundige Huub Röttgering (Universiteit Leiden), de verantwoordelijke onderzoeksleider van dit LOFAR-project.

Heb je al wat rimpeltjes en denk je dat de jeugd van tegenwoordig geen respect meer voor je heeft? Bedenk dan dat het vroeger helaas ook niet altijd beter was. Hypocriete mannen die opeens diepgelovig werden omdat het einde naderde, ouderen die het kind uithingen. Ouderdom stond in de ogen van de vroege middeleeuwers van Engeland zeker niet automatisch gelijk aan ontzag en wijsheid.

Het is de conclusie van middeleeuws historicus Thijs Porck (Universiteit Leiden). Na uitvoerige research oordeelde hij (in tegenstelling tot wat Britse historici lang dachten) dat ouderen destijds ook hun best moesten doen om respect te krijgen. Porck schreef zijn bevindingen op in het boek Old Age in Early Medieval England. A Cultural History. We spreken met hem over de verschillende soorten kwaad die men destijds over ouderen sprak.

Biologische Lariekoek: Een op de tien kinderen is onecht

dinsdag 19 februari 2019, 07:00 uur

In de rubriek Biologische Lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Iedere week lezen ze een hoofdstuk voor uit hun boek ‘Plassen over Kwallenbeten’, waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen.

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1