appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
Afbeelding

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Overbevissing, verzuring en uitstervende diersoorten... Onze oceanen staan onder druk. Daarom hebben de Verenigde Naties besloten dat er een internationaal verdrag moet komen dat de open oceanen beter beschermt dan nu het geval is. En daar wordt druk over gepraat, óók met wetenschappers.

Een van hen is Gert Jan Reichart, hoofd van de afdeling oceaanonderzoek van het Nederlands koninklijk instituut voor onderzoek der zee en hoogleraar mariene geologie aan de Universiteit Utrecht.

Hoeveel koeien zijn er in Nederland? En hoeveel hectare landbouwgrond hebben we eigenlijk? Zomaar twee vragen die landbouweconoom Petra Berkhout de twitter-wereld ingooide deze week. Wat weten we nou eigenlijk van de agrarische sector in Nederland?

Petra werkt bij het Wageningen Economic Research instituut dat is verbonden aan de Universiteit van Wageningen en ze beheert deze week het twitteraccount @NL_Wetenschap.

Sms'en of bellen achter het stuur is zoals bekend gevaarlijk. Maar ook trekvogels die 's nachts vaker tjilpen hebben 's nachts een veel grotere kans om tegen gebouwen te pletter te slaan. Ook al is het een bizarre ontdekking, het is wel een vaststelling uit een zeer grote studie van het wetenschappelijke tijdschrift Proceedings of the Royal Society B, gebaseerd op data van meer dan 70.000 vogelbotsingen in de Amerikaanse steden Chicago en Cleveland.

Hoewel het vooral om Amerikaanse trekvogels gaat ziet bioloog Sjouke Kingma (Universiteit Wageningen) weinig redenen waarom je de conclusies niet naar Nederland of Europese trekvogels kunt trekken. Kingma geeft ons de meest waarschijnlijke verklaring voor het fenomeen. Lichtvervuiling speelt daarbij een zeer belangrijke rol.

Bergers die op zoek waren naar containers van het schip Zoe hebben een bijzondere vondst gedaan op de bodem van de Noordzee: een scheepswrak van rond 1540. Het schip verkeert nog in redelijk goede staat, en herbergt vermoedelijk honderden tot duizenden kilo's koper. Een deel ervan is eerder al naar boven gehaald en gepresenteerd.

Het is het oudste zeevarend schip dat ooit in Nederlandse wateren is ontdekt. Verslaggever Trudy van Rijswijk bekeek de plantekeningen met maritiem archeologen Thijs Coenen en Alice Overmeer en stond versteld van hoe gedetailleerd ze het schip al kunnen dateren.

'Te weinig slapen maakt je dik'

woensdag 3 april 2019, 07:00 uur

Slaappillen, slaap-apps of andere technische snufjes. Wat helpt er nou echt als je problemen hebt met slapen? En wat gebeurt er als je weinig slaapt?

Neuroloog, Somnoloog en oprichter van het Amsterdam Slaapcentrum, dr. Hans Hamburger, sprak over de gevolgen van slaapproblemen en hoe je slaaptekort kunt voorkomen.

Franse zeeonderzoekers zijn gealarmeerd over het aantal dode dolfijnen dat aanspoelt aan de kusten rond La Rochelle in Zuid West Frankrijk. Dit jaar (van 1 januari tot aan 18 maart) zijn er het al meer dan 1100. Daarmee is het record van 2017 volgens de wetenschappers al verbroken, terwijl 2017 minstens veertig jaar lang niet geëvenaard was. Volgens de onderzoekers zou negentig procent van de dolfijnen zijn omgekomen door de visvangst, en vele dolfijnen tonen sporten van lichte tot zware lichamelijke verminking.

We vragen aan dierenpatholoog Lonneke Ijsseldijk (Universiteit Utrecht) waar deze verminkingen vandaan komen, hoe het kan dat deze opstoot in sterfgevallen plaatsvindt, en hoe het met het dolfijnenbestand in Frankrijk gesteld is.

Onderzoeken in de jungle

dinsdag 2 april 2019, 07:00 uur

De droom van iedere ecoloog: onderzoek doen in het tropisch regenwoud van Zuid-Amerika. Ecoloog Masha van der Sande doet dat. Brazilië, Guyana, Bolivia, allemaal landen waar ze al geweest is om onderzoek te doen naar de geschiedenis van het tropisch regenwoud.

Overgewicht bij kinderen stap voor stap aanpakken

maandag 1 april 2019, 16:47 uur

Een op de zeven kinderen is te zwaar. Daarom starten in het hele land projecten om hen richting een gezond gewicht te krijgen. Centraal staat een coach die samen met het gezin kijkt wat er nodig is. En die in kleine stappen helpt om gezonder gedrag echt te integreren in het dagelijks leven.

Limburg zet in op het project 'Your COACH Next Door'. Joris van de Kerkhof ging lans bij de 10-jarige Nathalie, die het afgelopen jaar mee deed aan een pilot.

Uit onderzoek van het UMC Maastricht blijk dat kinderen gezonder worden door deze aanpak. De komende jaren hopen ze aan te tonen dat de aanpak ook kosteneffectief is.

Hoe gaan informatica en klassieke muziek samen?

maandag 1 april 2019, 11:00 uur

Op het twitteraccount @NL_Wetenschap neemt iedere week een andere wetenschapper je mee in zijn leven op de universiteit. Het account zit inmiddels over de 7500 volgers en deze week is het de beurt aan Cynthia Liem, universitair docent aan de faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica aan de TU Delft. En ook nog eens muzikant!

Wat is de link tussen HIV en het criminele circuit?

zondag 31 maart 2019, 07:00 uur

Deze bijzondere modellen zien allerlei soorten verbanden. En dat kan van alles zijn: interacties tussen: mensen, tussen bacteriën maar ook bijvoorbeeld tussen criminele netwerken. Onderzoeker Peter Sloot doet in Singapore onderzoek naar allerlei soorten verbanden en legt uit wat complexe systeem modellen nou zijn.

Iedere week neemt Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte en onthult hij op zijn geheel eigen wijze de geheimen van ver buiten de dampkring. Dit keer beantwoordt hij de vragen van luisteraars over het heelal.

Meer dan 500 soorten kikkers en andere soorten amfibieën (padden, salamanders) wereldwijd zijn door eenzelfde schimmelziekte (chytridiomycose) in aantal achteruit aan het gaan. Zo stelt een grote internationale studie (geleid door Australische en Belgische onderzoekers) in het wetenschappelijke tijdschrift Science.

Van minstens 90 soorten wordt verondersteld dat ze al van de aardbol zijn verdwenen. Het is daarmee het grootste gedocumenteerde verlies aan biodiversiteit dat ooit door een enkele ziekte veroorzaakt werd. Toch gaan de onderzoekers nog uit van 'conservatieve schatting' (gevallen waarvan het echt zeker is dat de ziekte bijdroeg aan de achteruitgang van een soort).

Hoewel de amfibieënziekte al lang bekend is onder wetenschappers was de impact ervan wereldwijd nog niet onderzocht. Ze wordt veroorzaakt door schimmels die enkel op de huid van amfibieën leven. Veel amfibieën hebben hun eigen schimmelvarianten waar ze probleemloos mee kunnen leven, totdat ze in contact komen met meer onbekendere huidschimmels van andere amfibieën. Daarom wordt de toenemende globalisering en (dieren)handel door de mens voornamelijk als oorzaak voor deze trend aangeduid.

Frank Pasmans is hoogleraar dierengeneeskunde aan de Universiteit Gent en een van de hoofdauteurs van het onderzoek. Hij vertelt dat de achteruitgang in amfibieën ook gevolgen heeft voor de mens.

Schimmels: ''Meer dan dood, bederf en ziekte''

vrijdag 29 maart 2019, 07:00 uur

Biotechnologie wordt steeds belangrijker, ook in ons dagelijks leven. Er is nauwelijks een gebied te noemen waar de biotechnologie geen rol zal gaan spelen. Van milieu en gezondheid tot wetenschap en economie.

In de Paradiso-lezingen van dit jaar met als thema 'De nieuwe natuur', krijgen acht wetenschappers het podium, om een lezing te geven over hun onderzoek. Aankomende zondag is het de beurt aan professor Han Wösten, hoogleraar microbiologie aan de faculteit Bètawetenschappen van de Universiteit Utrecht.

'De wereld is beschimmeld', zo luidt de titel van zijn lezing. Vannacht gaf hij alvast een voorproefje van zijn lezing. Zo sprak hij over de ondergewaardeerde rol van schimmels en vertelde hij over de mogelijkheden die schimmels bieden voor de toekomst.

Dit jaar gaat de Turing award, de officieuze Nobelprijs voor computerwetenschap, naar drie ingenieurs die aan de wieg hebben gestaan van de zogenaamde 'deep learning'-technologie: de Canadezen Geoffrey Hinton en Yoshua Bengio, en de Fransman Yann LeCun.

Deep learning kent enorm veel toepassingen die nu niet meer uit het leven weg te denken zijn. Gezichtsherkenning van foto's op Facebook, Google Translate, virtuele assistenten als Siri en Alexa, screening van medicijnen of medische scans, zelfrijdende auto's. Het zou allemaal onmogelijk zijn zonder deze revolutionaire technologie die computers een stuk intelligenter maakt. Tegelijkertijd is het bekend dat verschillende beroemdheden hun vrees hebben geuit dat computers en robots uiteindelijk de mens in slimheid zullen overtreffen.

Bennie Mols is wetenschapsredacteur en gespecialiseerd in robots en kunstmatige intelligentie. Hij legt ons uit wat deep learning exact inhoud en wat we volgens hem in de toekomst van deze technologie kunnen verwachten.

Geraak je in nood in een drukbevolkte situatie? Dan luidt een welbekende stelling uit de psychologie (het omstander- of 'bystander'-effect) dat je wel eens minder op mensen hun hulp kunt rekenen dan je in eerste instantie zou denken. Met zo veel potentiële helpers zouden mensen ironisch genoeg aanvoelen dat anderen wel in de bres zullen springen in hun plaats, met het resultaat dat er amper iemand zou helpen.

Een nieuw antropologisch onderzoek, geleid door het Nederlands Studiecentrum Crimininaliteit en Rechtshaving (NSCR), stelt hier nu grote vraagtekens bij. Niet omdat het omstandereffect niet van invloed zou zijn of niet zou bestaan*. Wel omdat ze in hun studie merkten dat er in 90 procent van de noodgevallen altijd wel iemand opstaat om in te grijpen. Het omstandereffect zou dus weinig van invloed zijn op de gevolgen voor de mensen in nood .

Het onderzoek (dat volgens De Volkskrant binnenkort in het wetenschappelijke tijdschrift American Psychologist zal verschijnen) keek naar 219 gefilmde opstootjes in Amsterdam, Kaapstad (Zuid-Afrika) en Lancaster (VK). Hoewel zo echte omstandigheden onderzocht konden worden (in plaats van op lab-testen te moeten afgaan) is het niet onbelangrijk om te vermelden dat de onderzoekers enkel keken naar conflictsituaties (van heftige woordenwisselingen tot slaande ruzies) tussen personen nabij restaurants, discotheken en bars (waar vaker veiligheidscamera's hangen). Situaties zoals een auto-ongeluk op de weg, een brandend huis, een bankoverval of een bedelaar in de vrieskou vallen daarmee uit de beschouwing van deze studie.

We praten eerst met de hoofdonderzoeker, Marie Rosenkrantz Lindegaard, antropoloog bij het NSCR. Vervolgens luisteren we naar het verhaal van Rob de Jonge, de man die de dader van een gewapende overval eigenhandig wist tegen te houden. Volgens Lindegaard een erg zeldzame en riskante situatie.

* Door decennialang onderzoek zijn psychologen er al achter gekomen dat het omstandereffect lang niet altijd opgaat. Een studie-review uit 2011 toonde bijvoorbeeld aan dat mensen in duidelijk gevaarlijke toestanden sneller geholpen worden. Ook factoren zoals het vermogen van omstanders om te kunnen helpen (bv. verpleger, EHBO-werker), de afwezigheid van een dader, de persoonlijke motivatie van de omstander om te helpen, en de tijd om te helpen, spelen mee.
FacebookTwitterE-mail

Op het Russisch Ereveld in Leusden liggen verschillende onbekende Sovjet-soldaten die tijdens de Tweede Wereldoorlog in onze contreien sneuvelden. Onderzoeker en Oud-Rusland-correspondent Remco Reiding begon zich 20 jaar geleden in te zetten om hun identiteit te achterhalen en hun nabestaanden te vinden. En zo, na 70 jaar onduidelijkheid, kunnen voor het eerst het levenseinde en de begraafplaats van twee soldaten aan hun (Georgische) families meegedeeld worden. Tot grote ontroering van de nabestaanden zelf.

Naast Remco Reiding praten we met forensisch onderzoeker Lex Meulenbroek van het Nederlands Forensisch Instituut. Meulenbroek legt uit hoe het instituut dankzij het speurwerk van Reiding en de Bergings- en Identificatiedienst Koninklijke Landmacht tot de juiste DNA-match kon komen. Decennia nadat de soldaten hun huis en gezin verlieten.

Misschien ken je ze wel. Pensionado's die een achter de geraniums zitten en een kaartje leggen. Maar dit is niet weggelegd voor de 76-jarige Christine Schunck. Aanstaande donderdag promoveert ze aan de faculteit Filosofie, Theologie en Religie Studies van de Radboud Universiteit.

Haar promotieonderzoek over de katholieke missionering van 1499 tot 1776 op Curaçao blijkt niet vanzelf te zijn gegaan. In de rubriek 'het Lekenpraatje' neemt Christine je mee in haar opmerkelijke levensverhaal. Hoe ze als 22-jarige studente besloot om naar Curaçao te gaan. En hoe ze door een tumor in haar linkeroor haar promotieonderzoek noodgedwongen moest stoppen en hoe dat haar op het randje van de dood bracht.

Ten slotte duiken we in haar promotieonderzoek, de tijd van de grote ontdekkingen. De Spanjaarden kwamen in 1499 op Curaçao, het begin van de katholieke missies naar het eiland. Maar wat gebeurde er met Curaçao toen de Hollandse West-Indische Compagnie het eiland veroverde tijdens de Tachtigjarige oorlog? En waarom noemt Christine de katholieke missionering op Curaçao, de intolerante tolerantie?

'Aanmaak nieuwe hersencellen minstens tot je 87ste'

dinsdag 26 maart 2019, 18:42 uur

Het is een bijzonder groot discussiepunt onder hersenwetenschappers. Eerst was de stelling dat de hersencellen in je brein afnamen na je 25ste. Dan ontstond er in navolging bij dieren, oplopend bewijs dat er bij volwassen mensen in een gebiedje in de hippocampus (de getande winding) toch nog nieuwe hersencellen aangemaakt worden. Maar onder andere een studie uit het wetenschappelijke tijdschrift Nature vorig jaar kon deze nieuwe hersencellen (oftewel neurogenese) bij mensen toch niet vinden.
Een nieuwe studie uit Nature Medicine spreekt deze laatste studie opnieuw tegen. Door in het brein te kijken bij 13 gezonde mensen (tussen 43 en 87 jaar) die net overleden waren, maken ze zich sterk dat ze minstens tienduizend nieuwe cellen in de getande winding vonden. De onderzoekers verklaren het verschil in hun bevindingen met de Nature-studie door verschillende onderzoeksmethoden, o.a. om de afbraakproces van hersenweefsel van overledenen tegen te houden. De aanmaak van het aantal nieuwe hersencellen daalde wel met de leeftijd (zo'n 30 percent), en in vergelijking met leeftijdsgenoten vonden de onderzoekers dat Alzheimer-patiënten tot 30 percent minder nieuwe hersencellen hadden dan gezonde mensen uit dezelfde leeftijdscategorie.
Hoewel vele hersenonderzoekers de studie erg sterk vinden, bestaat er een algemene consensus dat nieuw onderzoek de resultaten moet bevestigen om helemaal zeker te zijn. We spreken over het belang van de hippocampus en de aanmaak van nieuwe hersencellen met neurobioloog Paul Lucassen (Universiteit Amsterdam)

Techdeskundige Tjitze Zijlstra weet alles over de nieuwste technologische ontwikkelingen van dit moment. Hij ging een uur lang in gesprek met presentator Jacob de Vries en hij beantwoordde de vragen van de luisteraars.

In deze techspecial bespreekt Tjitze de nieuwe privacyproblemen van Facebook over de wachtwoorden van de gebruikers. De plannen van Google en Apple op gamegebied. Een anti-virus app van Android en of deze app noodzakelijk is voor de beveiliging van je telefoon. En hoe kun je het beste met je wachtwoorden omgaan?

Onderzoekers van Naturalis willen het skelet van een langnekdino naar Nederland halen. In 2013 legde het museum al de hand op een Tyrannosaurus Rex. En dit weekend is afgesproken dat Naturalis aanhaakt bij opgravingen in de Verenigde Staten waar botten van de aller grootste dino's ooit zijn gevonden. Wij praten erover met Anne Shulp, onderzoeker bij Naturalis en hoogleraar paleontologie aan de Universiteit Utrecht.

Thuis op de bank je hoogtevrees te lijf

maandag 25 maart 2019, 17:49 uur

Thuis op de bank van je hoogtevrees af komen, zónder hulp van een therapeut. Onderzoeker van de Vrije Universiteit Amsterdam ontwikkelden een smartphone-app waarmee dat kan. En ze publiceren erover in het vakblad JAMA Psychiatry. Verslaggever Marc Hamer probeerde hem uit.

Een kaart met data over vrouwen in de technische wetenschap in Europa. In Oost-Europa is het percentage vrouwen 50/50, maar in Nederland valt wat op. Nederland staat namelijk onderaan met een schamele 25,4 procent. Hoe kan dit?

Sicco de Knecht, hoofdredacteur van Science Guide kreeg deze week de kaart onder ogen en sprak over de rol van Nederlandse vrouwen in de technische wetenschap.

78% van DNA-onderzoek deelnemers zijn westers

zondag 24 maart 2019, 07:00 uur

Onze genetische kennis is vooral gebaseerd op het dna van westerse mensen. In 2018 was het merendeel van deelnemers aan DNA-onderzoeken Europees of Noord-Amerikaans, blijkt uit een nieuw onderzoek dat verscheen in het blad Cell. Het onderzoek waarschuwt dat deze eenzijdige kennis kan ongelijkheid tussen bevolkingsgroepen vergroten.

Wetenschapsjournalist Bouwe van Straten legt uit wat het onderzoek inhoudt.

Column #41 van Hens Zimmerman: Tekenen van leven

zaterdag 23 maart 2019, 07:00 uur

Elke week neemt columnist Hens Zimmerman ons mee ver de ruimte in en verwondert ons met een ander fenomeen. Deze week gaat hij op zoek naar tekenen van leven.

Met bijna 3000 vierkante kilometer van het binnenland van Mozambique onder water, blijft nog altijd onduidelijk hoeveel mensen cycloon Idai niet hebben overleefd. Vluchtelingen die nu aankomen in de haven van Beira vertellen onheilspellende verhalen, hoorde correspondent Bram Vermeulen.

We praten verder over de situatie in Mozambique met Micha Werner. Hij is universitair hoofddocent waterbeheer aan het IHE Instituut voor watereducatie in Delft en onderzoeker bij Deltares. Hij werkt in Mozambique aan een systeem dat overstromingen moet voorspellen.

Gezondheideffecten microplastics onderzocht

vrijdag 22 maart 2019, 12:35 uur

Vandaag is in Den Haag een grootschalig onderzoek aangekondigd naar de gezondheidsrisico's van microplastics. Dat zijn microscopisch kleine plasticdeeltjes die overal in het milieu worden aangetroffen. Er wordt 1,6 miljoen euro vrijgemaakt voor onderzoek dat een jaar gaan duren.

Klimaatverandering, we zitten er midden in, maar we weten eigenlijk weinig van de echte gevolgen af. Wat als je terug de tijd in kan reizen om uit te vinden wat de toekomst voor ons in petto heeft?

Klimaatwetenschapper Willem van der Bilt is zo’n tijdreiziger. In Noorwegen onderzoekt hij klimaatverandering in het verleden om zo onze toekomst beter te begrijpen.

'Onze boreale wereld wordt kapotgemaakt', 'we staan te midden van de brokstukken van de grootste beschaving die ooit alle uithoeken van de wereld bestreek', 'in deze crisis is de uil van Minerva toch opgestegen', 'wij zijn het product van 300.000 jaar evolutie'. Het zijn opmerkelijke citaten uit de speech die Thierry Baudet, partijleider van Forum voor Democratie, gaf naar aanleiding van het winnen van de provinciale verkiezingen.

Voor meer duiding bij zulke uitdrukkingen gingen we te raad bij Joep Leerssen, cultuurhistoricus en nationalisme-expert aan de Universiteit van Amsterdam. Leerssen schreef meerdere boeken over nationale stereotypen, historisch besef en nationalisme. Hij is ook de hoofdauteur van een grote encyclopedie over nationalisme in Europa. Volgens Leerssen vinden de wortels van Baudet zijn gedachtegoed hun oorsprong in het begin van de 20ste eeuw, toen er een aantal invloedrijke denkers bestonden die erg pessimistisch over Europa waren. Baudet zijn huidige ideeën zouden aansluiting vinden bij een traditie die begon bij neo-nazi's en neo-fascisten die hun eigen intellectuele roots wilden goedpraten na de ravage van de Tweede Wereldoorlog.

Afrikanen profiteren minder van genetisch onderzoek

donderdag 21 maart 2019, 12:34 uur

Mensen uit Afrika en Zuid-Amerika profiteren minder van genetisch onderzoek dan wij hier in Europa. Dat komt onder meer doordat ze nauwelijks aan dat soort onderzoeken deelnemen. Amerikaanse wetenschappers pleiten daarom in het vakblad Cell voor meer diversiteit. Wij praten erover met Martina Cornel, hoogleraar genetica en volksgezondheid aan het Amsterdam UMC. Zij houdt zich al langer met dit thema bezig.

'Stress kan zorgen voor hartziekten'

donderdag 21 maart 2019, 10:30 uur

Op het twitteraccount @NL_Wetenschap neemt iedere week een andere wetenschapper je mee in zijn leven op de universiteit. Deze week is het de beurt aan Paula Mommersteeg, universitair docent Medische en Klinische psychologie aan de Universiteit van Tilburg. Zij doet onderzoek naar de relatie tussen stress en hartziekten.

Vandaag is in China onder veel belangstelling een speciale puppy voorgesteld. Kunxun is de eerste gekloonde Chinese hond die de politie in de strijd tegen criminaliteit zou moeten helpen. Haar kloonmoeder, Huahuangma, wordt in de media als de Sherlock Holmes van de politiehonden neergezet, omdat ze al veel zaken zou hebben opgelost. De hoop is nu dat Kunxun het even goed zal doen. Door het klonen van de allerbeste honden probeert de Chinese politie zo de hoge trainingskosten die aan minder goede politiehonden uitbesteed worden drastisch te verminderen.

Dat klinkt erg spectaculair en vooruitstrevend, maar is dat eigenlijk wel nuttig? We vragen het aan Jack Windig, onderzoeker naar genetische diversiteit bij het Animal Breeding en Genomics Centrum aan de Universiteit Wageningen.

Het voorspellende brein

woensdag 20 maart 2019, 07:00 uur

Om de hoek hoor je een hond blaffen. Je brein weet dat blaffen bij een hond hoort en maakt de voorspelling dat er zich om de hoek een hond bevind. Hoe kan het brein dit voorspellen en in hoeverre zijn we hier bewust van?

Hersenwetenschapper Erik Meijs heeft onderzoek gedaan naar de voorspellende gaven van het brein. Dat deed hij aan het Donders instituut voor brein, cognitie en gedrag. En binnenkort promoveert hij aan de Radboud universiteit.

De Amerikaanse Karen Uhlenbeck is de eerste vrouwelijke winnaar van wat de ‘Nobelprijs* voor de wiskunde’ wordt genoemd: de Abel-prijs. Uhlenbeck deed onder meer baanbrekend werk op het gebied van geometrische analyse. Zo zou haar wiskundige beschrijving van de vormen van zeepsop(!) zowel wiskundigen als fysici bijzonder veel hebben opgeleverd.
En toch is het onderzoek in wiskunde zo gespecialiseerd dat we amper iemand in Nederland konden vinden die over het werk van Uhlenbeck kan of durft te vertellen. Gelukkig vonden we Sonja Cox (universitair docent kansberekeningen aan de Universiteit van Amsterdam en het Koninklijk Wiskundig Genootschap) bereid om ons even in de wereld van Ulenbeck proberen mee te nemen. Cox vertelt ons ook hoe klein het aantal vrouwelijke wiskundigen in Nederland is.

* Officieel is het geen echte Nobelprijs, maar deze wordt wel jaarlijks door de Noorse academie voor Wetenschap en Letteren uitgereikt met het uitdrukkelijke doel om een wiskundig equivalent voor een Nobelprijs te hebben. Soms wordt de Fieldsmedaille ook als de wiskundige Nobelprijs genoemd, maar die vergelijking gaat niet helemaal op.

World Wide Web is jarig!

dinsdag 19 maart 2019, 07:00 uur

Techdeskundige Tjitze Zijlstra weet alles over de nieuwste technologische ontwikkelingen van dit moment.

Deze week bespreekt Tjitze de 30e verjaardag van het World Wide Web. De zoekmachine DuckDuckGo waarbij de nadruk ligt op privacy. Gaat Google concurreren met Playstation en Xbox, en gaat ook Snapchat zich mengen in de gamewereld. En Harley Davidson gaat de concurrentie aan met de elektrische step en komt met een elektrische brommer.

Proefdieren. Hier willen we in Nederland al decennia vanaf. De doelstelling is om in 2025 als land wereldwijd een voorbeeld te zijn op het gebied van proefdiervije innovaties. Hoe ver zijn we hiermee en waarom wordt het zo belangrijk gevonden om voorloper te zijn.?

Sicco de Knecht, hoofdredacteur van Science Guide, sprak over de ontwikkelingen rondom dierproeven en de doelstelling voor Nederland als voorloper van proefdiervrije innovaties.

Hoe kan blockchain volwassen worden gemaakt?

zondag 17 maart 2019, 07:00 uur

Op dit moment is in Austin, Texas het tech-, muziek- en filmfestival “South by South West” in in volle gang. De hele week houden festivalgangers ons op de hoogte van de innovatieve en verrassende bands, films en technologische ontwikkelingen die je daar kan tegenkomen.

Sophie Berns en Nanning de Jong, beiden gespecialiseerd in digitale technologieën, spraken over hun ervaringen op het festival en de toekomst van blockchain.

Co2 uitstoot, klimaatverandering en overbevolking, het klinkt als een ellendige toekomst. De nadruk ligt vooral op wat er allemaal fout kan gaan. Maar wat als we de toekomst meer vanuit een positief standpunt bekijken?

Ecoloog Jan Kuiper doet onder onderzoek naar positieve toekomstscenario's in Zweden aan het Stockholm Resilence Centre en is nu in Amerika.

Oermensen spraken de 'F' en de 'V' amper uit

vrijdag 15 maart 2019, 17:58 uur

Vriend, familie, fun, voetbal. Woorden die allemaal beginnen met een 'F' of een 'V'. Groot multidisciplinair onderzoek bracht bijzonder veel aanwijzingen bijeen dat ze' zeer recent frequent gebruikte spreekklanken zijn. Ze zouden pas meer gangbaar in de taal zijn geworden over een periode van 8000 jaar waarin de landbouw al een 'tijd' ingeburgerd was.

De argumentatie: nadat er meer technieken ontstonden om voedsel zachter te bereiden (meel, stoofpot, kaas) werd het voor mensen makkelijker om hun voortanden in de vorm van een kind te behouden. Zo werd het uitspreken van deze zogenaamde labiodentale klanken (waaronder ook de Nederlandse 'W', maar niet de Engelse of de Surinaamse 'W') makkelijker.

Het onderzoek werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science en kan op veel aandacht van taalwetenschappers rekenen. Het gaat in tegen de heersende opvatting dat mensen sinds het ontstaan van de mensheid fysiek (al dan niet met enige training) even goed in staat waren om alle klanken uit te spreken. Ook laat het zien dat het houden van eetpatronen biologische effecten kan veroorzaken die op hun beurt onze manier van spreken beïnvloeden.

Het Max Planck Instituut voor Psycho-linguïstiek in Nijmegen heeft bijgedragen tot de totstandkoming van deze studie. We vragen taalwetenschapper Hans Rutger Bosker om meer tekst en uitleg.

Bijna 43.000 vrouwen reageerden op een enquête over menstruatieklachten, die het Radboudumc via Facebook en Twitter verspreidde. Een derde van de vrouwen die reageerde, kan tijdens de ongesteldheid niet optimaal functioneren, berichtten onze collega's van NOSop3. Dat maakt veel los, ook hier op de redactie.

Wanneer doe je er nou verstandig aan om je te laten onderzoeken? Hoe hevig moeten de klachten dan zijn? Wij spreken erover met Joke Schutte, gynaecoloog bij het Isala vrouw-kindcentrum.

Onrustbanden, afzonderingscellen en vaste bezoektijden. Dagelijks worden verstandelijk gehandicapten beperkt in hun vrijheid. Maar hoe bepaal je als zorgverlener nou wanneer je over moet gaan op een vrijheidsbeperking?

Baukje Schippers is promovenda aan de faculteit Gedrags- en Bewegingswetenschappen aan de Vrije Universiteit. Zij deed onderzoek naar het toepassen van vrijheidsbeperkingen bij verstandelijk gehandicapten.

Hoe leren kinderen woorden die ze leren?

vrijdag 15 maart 2019, 07:00 uur

Het twitteraccount @NL_Wetenschap wordt iedere week door een andere wetenschapper beheerd. Deze week is het de beurt aan taalwetenschapper aan de Universiteit van Göttingen, Lena Ackermann. Zij doet onderzoek naar hoe kinderen de woorden leren die ze leren. Kinderen zouden bijvoorbeeld gemakkelijker woorden leren wanneer ze nieuwsgierig zijn naar een bepaald onderwerp.

"Pas als je mooi bent, wordt er van je gehouden"

donderdag 14 maart 2019, 17:27 uur

Tientallen bedrijven voeren illegaal lipvergrotingen uit bij jongeren, ontdekten onze collega's van NOS Stories. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd is geschokt door deze bevindingen.

Wij vroegen ons af: waarom zijn dit soort ingrepen zo populair en wat beweegt jongeren om hun lippen vol te laten spuiten, met alle risico's van dien?

Karin Alberts vraagt het aan Mishel Bronx en Damiët Kolver. En wij praten erover verder met Liesbeth Woertman, hoogleraar psychologie aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in de psychologie van het uiterlijk.

In de rubriek Biologische Lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Iedere week lezen ze een hoofdstuk voor uit hun boek ‘Plassen over Kwallenbeten’, waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen.

Extreme zonnestormen komen gelukkig relatief weinig voor. Maar als ze plaatsvinden (en dat is moeilijk te voorspellen) kan de schade op aarde vele malen groter zijn dan we eerst dachten. Zweedse onderzoekers vonden door ijskernen uit Groenland te analyseren dat in 660 V.Chr. een zonnestorm de aarde moet hebben bereikt die 10 keer groter is dan de zonnestormen die we de afgelopen 70 jaar hebben gemeten. In een tijd waarin de wereld steeds meer op elektriciteit en technologie draait zou de impact van zo'n zonnestorm erg dramatisch zijn, omdat de hoog-energetische geladen zonnedeeltjes gemakkelijk satellieten of elektriciteitsnetwerken kunnen beschadigen.

Verslaggever Martijn van der Zande trok naar ASTRON (Netherlands Institute for Radio Astronomy) in Dwingeloo en sprak over de impact van zonnestormen met radiosterrenkundige Michiel Brentjnes. Brentjens is bezig met de bouw van een telescoop, zodat Nederland ook een publieke dienst heeft die de activiteit van de zon in de gaten houdt en meehelpt om de nodige instanties op tijd te waarschuwen.

Hoe is de bio-industrie ontstaan?

woensdag 13 maart 2019, 07:00 uur

Gister begon de Nationale Week Zonder Vlees, bedoeld om mensen een week geen vlees te laten eten. Onze gigantische vleesconsumptie is mogelijk dankzij de bio-industrie. Maar hoe is die eigenlijk ontstaan?

Wetenschapsjournalist Bouwe van Straten van NPO Focus sprak over de opkomst van de bio-industrie. En red je de wereld door radicaal alle dierlijke producten te laten staan?

Schimmels in zwembaden: is het zo erg?

dinsdag 12 maart 2019, 19:42 uur

Nederlandse media rapporteren dat een nieuw Nederlands onderzoek schimmel vond op de vloeren van de Nederlandse zwembaden. In feite is het geen nieuwe bevinding (zoals je bv. ook makkelijkere kans op wratten maakt op plaatsen waar mensen veel met blote voeten komen), maar de onderzoekers wilden beter te weten komen waar de zwembadschimmels het meeste voorkomen en waar ze vandaan komen. Het is onderzoek dat nog niet vaak werd uitgevoerd in Nederland. Door 7 zwembaden te bestuderen vonden ze die schimmels vooral in nauwe ruimtes, zoals een doorgang van de kleedkamers naar de doucheruimte.
Wat zijn het voor soort schimmels die de onderzoekers vonden, kunnen ze gevaarlijk zijn*, en hoe kunnen we onszelf beter tegen ze beschermen? We vragen het aan een van de betrokken onderzoekers: Ana Maria De Roda Husman, hoogleraar in milieuoverdraagbare infectieziekten bij het RIVM en de Universiteit Utrecht.
* In vergelijking met het totale aantal bekende schimmels zijn de meeste schimmels er overigens niet op ingesteld om je ziek te maken en is ons immuunsysteem goed afgestemd om ze aan te pakken. Net zoals bij bacteriën heb je ook goede (functionele) en slechte schimmels.

Kunstmatige intelligentie in de journalistiek

dinsdag 12 maart 2019, 12:00 uur

In Austin, Texas, is het festival South by South West volop aan de gang. Een hele week vol met muziek, films en een conferentie over technologische innovaties. Focus is er de hele week bij en belt iedere nacht voor de nieuwste snufjes naar Amerika

Jouke Algra, media-innovatie- consultant bij Yearn, sprak over kunstmatige intelligentie en wat dat kan betekenen voor de toekomst van de journalistiek.

Kinderarts wil voedselallergie genezen bij peuters

dinsdag 12 maart 2019, 11:46 uur

Het Deventer Ziekenhuis start met nieuw onderzoek naar voedselallergie onder kinderen. Pinda, kippenei en bijvoorbeeld noten kunnen levensgevaarlijke reacties veroorzaken. Er wordt al langer geprobeerd daar iets tegen te doen, maar tot nu toe zonder blijvend resultaat. Dit keer gaan artsen hele jonge kinderen - van 0 tot 2 jaar - onderzoeken. Kinderarts-allergoloog Ted Klok leidt het onderzoek en vermoed dat peuters nog over hun allergie heen kunnen groeien.

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1