appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
Afbeelding

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Voor de nazi's geen jood

dinsdag 7 mei 2019, 07:00 uur

Het is januari 1941 en iedereen met 1 Joodse grootouders moet zich aanmelden bij het lokale bevolkingsregister. Uit angst dat de aanmelding wordt vergeleken met het bevolkingsregister, lijkt knoeien niet raadzaam. Maar later dient toch ruim 3% van de Joodse bevolking bij de bezetter een herzieningsverzoek in waarin ze stellen: “Ik ben helemaal niet van Joodse afkomst”

Jurist en holocaust- en genocidespecialist Petra van den Boomgaard, die onlangs promoveerde op “voor de nazis geen Jood”, kwam erachter dat ruim 2.500 Joden op deze manier aan de deportaties weten te ontkomen.

Betere foto's van zwarte gaten vanuit de ruimte

maandag 6 mei 2019, 22:56 uur

De eerste foto ooit van een zwart gat was krap een maand geleden wereldnieuws. U weet het waarschijnlijk nog: de fluffy donut. Maar de wetenschappers willen méér. Ze willen foto's à la de science fiction film Interstellar.

Daarom onderzocht hoogleraar Heino Falcke met collega's of hij telescopen op satellieten de ruimte in kan sturen. En daarover publiceren ze in het vakblad Astronomy and Astrophysics.

Planten- en diersoorten stierven nog nooit zó snel uit als nu, horen we vandaag. Dat uitsterven gaat tientallen tot honderden keren zo snel als de gemiddeld over de laatste 10 miljoen jaar. En het bedreigt het menselijk leven op aarde.

Bovendien zijn wij verantwoordelijk voor die massale sterfte, stellen de auteurs van het IPBES-assessment. Soorten verdwijnen door menselijk handelen, dus wij moeten ons gedrag snel aanpassen. Maar hoe?

Daarover spreken wij Ingrid Visseren-Hamakers. Zij is hoogleraar environmental governance and politics aan de Radboud universiteit in Nijmegen ze coördineerde het hoofdstuk over de opties voor beleidsmakers.

Wereldwijd sterven plant- en diersoorten sneller uit dan ooit en dat bedreigt het leven van de mens op aarde. Van de naar schatting 8 miljoen soorten, dreigen er één miljoen de komende decennia uit te sterven.

Dat is één van de conclusies die wetenschappers trekken in een omvangrijk rapport dat ze vandaag in Parijs presenteerden. Hoe gaat het met de biodiversiteit in Nederland?

Jeroen de Jager trekt de duinen in met Koos Biesmeijer, ecoloog en wetenschappelijk directeur van Naturalis.

Het voedselbos: eten van de toekomst

maandag 6 mei 2019, 07:00 uur

Japanse walnoten, schijnaugurken, Nashiperen, Chinese mahonie, en mispel. Het groeit allemaal in ons land. Voedselbossen staan vol met fruitbomen, notenbomen en allerlei soorten eetbare planten en kruiden. Eten uit een bos, doen we dat straks allemaal?

Madelon Oostwoud schreef er een boek over, ‘Voedselbos: inspiratie voor ontwerp en beheer’. En ze is zelf ook trotse bezitter van een voedselbos.

Iedere week neemt Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte en onthult hij op zijn geheel eigen wijze de geheimen van ver buiten de dampkring. Deze week gaat het over Katie Bouwman, het grote brein achter de foto van het zwarte gat.

Met een klein team van archeologen ontdekte archeoloog Ivar Schute persoonlijke voorwerpen van mensen, barakken, en ontdekte hij de fundamenten van de gaskamers in Sobibor. Zo lukte het om te reconstrueren hoe het vernietigingskamp er uit heeft gezien en de massagraven te lokaliseren.

Ivar Schute over hoe hij in deze tak van de archeologie is beland en hoe het is om op een van de meest afgrijselijke plekken uit de geschiedenis te werken.

Niets zo paradijselijk als een tuin

donderdag 2 mei 2019, 21:38 uur

Het Rijksmuseum van Oudheden organiseert samen met de Hortus botanicus in Leiden een nieuwe tentoonstelling: 'Middeleeuwse tuinen. Aardse Paradijzen in oost en west.' Aan de hand van talloze historische (kunst)objecten kunnen bezoekers er ontdekken waarom tuinen zowel in het Westen als het Oosten tijdens de late middeleeuwen een bijzonder belangrijke rol speelden.

Naast de paradijstapijten, gedroogde kruiden en oosterse muurtegels ontdekte verslaggever Marc-Robin Visscher dat er ook een Perzische prins bij een fontein, een stoere Italiaanse tuinman en een oude gieter aanwezig zouden zijn. Met bijzonder veel interesse voor de gieter trok hij naar Leiden en sprak er met conservator Annemarieke Willemsen.

Exact 500 jaar geleden overleed de wereldberoemde schilder en uitvinder Leonardo Da Vinci. Nieuwsverslaggeving over zijn nalatenschap focust al snel op onvergetelijke kunstwerken zoals de Mona Lisa of het Laatste Avondmaal. Maar ook op wetenschappelijk gebied was Da Vinci een absolute meester. Terwijl zijn Europese tijdgenoten veel van hun kennis uit de bijbel of oude filosofische geschriften haalden, hanteerde Da Vinci al een van de meest belangrijkste principes uit de wetenschap: het nauwkeurig observeren en beschrijven van de wereld rondom hem.
Ondanks de grote kennis die hij hiermee opbouwde in bijvoorbeeld techniek en autonomie, is het pas vrij recent dat de wereld zijn ingevingen begon te erkennen. Samen met historicus Joost Keizer (Rijksuniversiteit Groningen) ontdekken we hoe Da Vinci te werk ging en waarom hij in zijn tijd geen bekendheid kreeg als wetenschapper.

Oermens leefde op het dak van de wereld

donderdag 2 mei 2019, 12:03 uur

Door de vondst van een halve onderkaak moet een stukje geschiedenis worden aangepast. Want door deze ontdekking blijkt dat er ruim 160.000 jaar geleden al mensen leefden op de Tibetaanse hoogvlakte.

De kaak is van een Denisovamens, een soort waar nog weinig over bekend is. De vondst is bekendgemaakt in het wetenschappelijk tijdschrift Nature en wij spreken erover met moleculair antropoloog Frido Welker.

Beeld: virtuele reconstructie van de onderkaak. Bron: Jean-Jacques Hublin, MPI-EVA, Leipzig

Contemporain archeoloog Jobbe Wijnen onderzoekt voorwerpen uit de moderne geschiedenis, in plaats van uit bijvoorbeeld de bronstijd of de prehistorie, zoals de meeste archeologen. En dat wordt hem door collega’s niet altijd in dank afgenomen.

Met zijn bijzondere project "Pull Tab Archeology" probeert hij burgers weer te betrekken bij de archeologie.

Nemen robots ons werk over?

woensdag 1 mei 2019, 12:00 uur

Een zelfrijdende auto, geen rijen meer in de supermarkt, een drone die je pakketje brengt en een robot die je kappersafspraak regelt. Is dit de toekomst?

Techdeskundige Tjitze Zijlstra weet alles over de nieuwste technologische ontwikkelingen. Hij sprak over de robotisering in verschillende sectoren en over de toekomst hiervan.

Wageningse onderzoekers werken aan een dna-test waarmee douaniers bedreigde dier- en plantensoorten kunnen opsporen in bijvoorbeeld potjes en capsules met poeder erin. Want slagtanden en tijgerhuiden zijn prima te herkennen, maar vermalen planten en dieren een stuk lastiger.

De wetenschappers lieten hun test onlangs los op traditionele geneesmiddelen die op Schiphol in beslag zijn genomen. In die middelen zitten soms vermalen bedreigde planten en dieren. Bijvoorbeeld stukjes bruine beer.

Wij praten over de test met Esther Kok, hoofd van de onderzoeksgroep nieuwe voedingsmiddelen bij RIKILT, het Wageningse instituut voor voedselveiligheid.

Weinig beelden zijn zo herkenbaar als de boer die op z'n zware trekker over het veld rijdt. En toch komt aan dat beeld in de toekomst misschien een einde. In Lelystad bijvoorbeeld experimenteert Wageningen University & Research met een kleine robot (de AgroIntelli Robotti) met ingebouwde gps die op dit moment al verschillende landbouwtaken zelfstandig kan uitvoeren. Een chauffeur heeft de robot niet nodig.

Maar nog belangrijker is dat de robot ook voor een veel milieuvriendelijkere vorm van landbouw zou kunnen zorgen, met minder pesticiden, een lichtere bodembewerking, en een grotere aandacht voor de biodiversiteit. Verslaggever Maino Remmers trok naar Lelystad en hoorde van landbouwonderzoeker Bram Veldhuisen hoe de robot werkt.

Designerdrugs: zelfde recept, andere grondstof

zondag 28 april 2019, 21:51 uur

Het kabinet wil de zogeheten 'designerdrugs' aanpakken. Dat zijn drugs die sterk lijken op illegale drugs zoals bijvoorbeeld xtc en amfetamine, maar die chemisch nèt iets anders in elkaar zitten en daardoor niet onder de Opiumwet vallen.

Wij vroegen ons af: hoe worden die designerdrugs eigenlijk gemaakt? Voor het antwoord kwamen we uit bij Jorrit van den Berg, forensisch wetenschapper in het team verdovende middelen van het Nederlands Forensisch Instituut.

's Werelds grootste pinguïns zijn zo goed als verdwenen uit een van hun belangrijkste broedplaatsen. De keizerspinguïns hebben drie jaar lang géén jongeren grootgebracht in 'Halley Bay'. En een groot deel van hen is vertrokken naar een broedplek zo'n 55 kilometer verderop op de Zuidpool.

Dat is slecht én goed nieuws, meent Han Lindeboom. Hij is emeritus hoogleraar mariene ecologie aan de Wageningen universiteit en ook verbonden aan het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee.

Het aantal files groeit flink in Nederland nu de economie draait als een zonnetje. Maar er wordt gezocht naar oplossingen. Misschien kan elektrisch rijden een handje helpen. Zo wordt onder meer in Delft gewerkt aan de zelfrijdende auto. Aan de TU in Delft hebben ze niet alleen een simulator, maar wordt ook dagelijks gewerkt aan een echt rijdend exemplaar.

Sjaal af en pittig eten voor een gezond gewicht

zondag 28 april 2019, 21:49 uur

Als we het over vet hebben, dan heeft u daar waarschijnlijk negatieve associaties bij. Teveel vet is inderdaad ongezond, maar vet heeft ook goede kanten. We kúnnen zelfs niet zonder.

Over ons vet schreven Liesbeth van Rossum en Mariëtte Boon het boek 'Vet belangrijk'. Wij speken erover met Liesbeth van Rossum, arts-endocrinoloog en hoogleraar obesitas en stress aan het Erasmus Medisch Centrum.

Column #46 van Hens Zimmerman: Medegeek Ana Gimbrère

zaterdag 27 april 2019, 07:00 uur

Iedere week neemt vaste columnist Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte en onthult hij op zijn geheel eigen wijze de geheimen van ver buiten de dampkring. Deze week heeft hij een beetje een atypische column: het is een interview met medegeek, wetenschapsredacteur, wetenschapsjournalist en wetenschapspresentator Anna Gimbrère.

De Hens Zimmerman Special

donderdag 25 april 2019, 14:57 uur

Als je vaker naar het programma Focus luistert, heb je hem ongetwijfeld al eens voorbij horen komen: Hens Zimmerman. De vriend van de show was te gast en niet zonder reden. Vannacht werd namelijk zijn 50e column uitgezonden en dat gaf een mooie aangelegenheid om deze zelfverklaard space-geek, eens wat nader aan je voor te stellen. Wie is die Hens Zimmerman nou eigenlijk? Hoe maakt hij zijn geluids-volle columns?

We blikken terug op de 50 columns, maken een soort 'making off' van zijn columns en presentator Steven Smit had een speciale verassing voor Hens in petto.

Voor het eerst is een 'Mars-beving' gedetecteerd

woensdag 24 april 2019, 19:05 uur

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA meldt dat de Mars-lander Insight na maanden lang wachten eindelijk voor het eerst een 'aardbeving' op de rode planeet heeft waargenomen. Zeg dus maar een Marsbeving. Het is de eerste keer dat er een beving op een andere planeet is gemeten.

Arwen Deuss, fysisch geograaf van de Universiteit Utrecht, is erg enthousiast over deze ontdekking. Deuss legt uit waarom het meten van deze Marsbevingen ons veel kan vertellen over de toekomst van onze aarde.

Vrouwen in de wetenschap: "Het kan en moet anders"

woensdag 24 april 2019, 10:14 uur

Denk eens aan een wetenschapper, een professor of een hoogleraar. Het zou zomaar kunnen dat er meteen een witte man met grijs haar die in je gedachte op popt. Dat kan anders en moet misschien wel anders anno 2019 vindt journalist Ingeborg van der Ven. Zij schrijft een boek over 10 vrouwen op steutelposities in de wetenschap en het hogeronderwijs.

Het geheim van de frisbee

maandag 22 april 2019, 11:48 uur

Wie er in een lang weekend zoals dit Paasweekend op uit trekt, heeft genoeg tijd om zich van álles af te vragen. Waarom graven Duitsers kuilen in het strand? En waarom is de ondergaande zon eigenlijk rood?

In hun boek 'Het geheim van de frisbee' geven Bram Vermeer en Gerald Maurice antwoord op 159 van dit soort vragen. Natuurkundige en techniekdocent Gerald Maurice schuift aan met een doos vol experimenten.

''Mensen mogen niet meer klagen over muggen!''

maandag 22 april 2019, 07:00 uur

Je kent het geluid vast wel. Je ligt in bed en er zoemt de hele tijd een vervelende mug rondom je hoofd. Nu zijn de muggen in Nederland niet zo gevaarlijk, maar in Afrikaanse landen leeft een levensgevaarlijke mug: de malariamug.

Muggenexpert Jeroen Spitzen, van de Universiteit Wageningen, doet onderzoek naar de malariamug en beheert deze week het twitteraccount van NL_Wetenschap.

Hij sprak over zijn onderzoek naar de malariamug en hij stelde dat mensen zelf veel aan muggenoverlast kunnen doen.

Hoe leren kinderen lezen?

zondag 21 april 2019, 07:00 uur

Aap noot mies wim zus jet. Iedereen leert lezen op de basisschool, Maar bij sommige kinderen gaat dat sneller dan bij anderen. Waar ligt dat aan?

Orthopedagoge Sietske van Viersen doet onderzoek naar de manier waarop kinderen lezen en woorden begrijpen. Dat doet ze, aan de universiteit van Oslo, in Noorwegen.

Column #45 van Hens Zimmerman: Zwaartekracht

zaterdag 20 april 2019, 07:00 uur

Iedere week neemt Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte en onthult hij op zijn geheel eigen wijze de geheimen van ver buiten de dampkring. Vannacht bespreekt hij de zwaartekracht.

Sjaal af en pittig eten voor een gezond gewicht

vrijdag 19 april 2019, 17:18 uur

Als we het over vet hebben, dan heeft u daar waarschijnlijk negatieve associaties bij. Teveel vet is inderdaad ongezond, maar vet heeft ook goede kanten. We kúnnen zelfs niet zonder.

Over ons vet schreven Liesbeth van Rossum en Mariëtte Boon het boek 'Vet belangrijk'. Wij speken erover met Liesbeth van Rossum, arts-endocrinoloog en hoogleraar obesitas en stress aan het Erasmus Medisch Centrum.


Geen tijd voor het theater? Virtual Reality opera!

vrijdag 19 april 2019, 07:00 uur

Stel je voor, je gaat naar de opera, of een theatervoorstelling. En in plaats van dat je naar de schouwburg afreist, ga je gewoon op je bank zitten en zet je een VR-bril op.
Kunstenaar, filmmaker, interactief illustrator, Daniel Ernst maakte een opera in Virtual Reality met als titel Die Fernweh Oper. Centraal in deze VR-beleving staat de enorme Asteria, een operaster gemaakt van sterrenstof. Ze zingt speciaal voor jou en zoals in iedere goede opera draait alles om een tragische liefde.
Met livemuziek van Mischa Veldhuis en presentator Jacob de Vries testte de VR-opera live in de uitzending en dit leverde hilarische beelden op.

Werden de dode varkenshersenen echt terug actief?

donderdag 18 april 2019, 19:45 uur

Zelfs bij vier uur na het overlijden er opnieuw in slagen om sommige hersencellen opnieuw actief te maken. Het is geen kleine prestatie dat Amerikaanse wetenschappers (dankzij hun 'BrainEx'-apparaat) voor elkaar hebben weten te krijgen. Hun onderzoek kwam terecht in het wetenschappelijke tijdschrift Nature en kon al zowel bij wetenschappers als het grote publiek op veel belangstelling rekenen.

Maar hoe moeten we die resultaten interpreteren? Zorgen die actieve hersencellen er dan ook voor dat de hersenen opnieuw actief worden? En hebben we onze ideeën over de betekenis van hersendood zijn (en de onherroepelijkheid ervan) dan altijd verkeerd geïnterpreteerd? We vragen het aan Gea Drost, neuroloog* bij het Universitair Medisch Centrum Groningen.

* In dit interview werd Gea Drost per ongeluk verkeerdelijk als neurowetenschapper aangekondigd, terwijl ze in realiteit neuroloog is.

Toen Antoni van Leeuwenhoek in zijn microscoop keek, zag hij dingen die nog niemand had gezien. Hoe moest hij dit uitleggen aan mensen die deze wereld nog nooit hadden gezien? Dat deed hij door middel van tekeningen. Door de hele geschiedenis van de wetenschap maakten wetenschappers gebruik van beelden om hun ontdekkingen uit te leggen aan andere mensen.

Bart Grob is conservator Biologie en Geneeskunde van het Rijksmuseum Boerhaave in Leiden. Voor het museum bedenkt hij tentoonstellingen en hij weet alles van de verbeelding van de wetenschap.

Onderzoekers aan de Technische Universiteit Delft hebben tijdens hun experimenten met (bier)gisten voor het eerst een van de belangrijkste processen uit de evolutie van het leven geobserveerd: het ontstaan van nieuwe genen.

Dat proces begint bij de poging van de cel om een beschadigd gen in het dna te herstellen. Dat doet de cel door een kopie te maken van een ander gen dat in de buurt zit. Maar soms gaat er tijdens dat proces iets mis: de cel maakt een kopie te veel van een gen aan.

Genetici merkten al dat de kans op een nieuw soort gen in het DNA erg klein is zonder die te veel gekopieerde genen. Zo'n gen transformeert veel makkelijker tot een nieuw gen dat uiteindelijk anders is dan het origineel. Het is die transformatie, van een loutere kopie van een origineel gen naar een nieuwe gen, dat sterk vermoed werd onder biologen, maar nu ook voor het eerst werd waargenomen.

Zonder deze nieuwe ontstane genen zou de grote diversiteit en het ontstaan van nieuwe diersoorten niet mogelijk zijn. Weliswaar heeft het gen soms geen effect op de cel of is het zo beschadigd dat het gen niet meer werkt. Maar er zijn ook situaties waarin gekopieerde genen een nuttige functie hebben gekregen. En zo hebben wezens met deze voordelige genen een grotere kans om te overleven.

Marc-Robin Visscher bezocht het lab van de Delftse onderzoekers en sprak met een van de twee hoofdauteurs: biotechnoloog Nick Brouwers. De onderzoekers hopen dat deze kennis hen nog beter in staat stelt om bieren te verbeteren. Hun ontdekking werd gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschrift PLOS Genetics.

Schat aan medische gegevens onbenut

dinsdag 16 april 2019, 21:43 uur

We zitten op een schat aan digitale medische gegevens, maar we benutten die gegevens veel te weinig. Dat stelt onderzoekster Parisa Kamali. Door die gegevens wél te gebruiken kunnen we de zorg goedkoper en beter maken, is haar veronderstelling. Ze werkt als arts in Beverwijk en promoveert morgen aan de Universiteit Maastricht op haar onderzoek naar borstreconstructies.

Meer mazelen door meer reizen

dinsdag 16 april 2019, 21:43 uur

Een kleine uitbraak van mazelen op een kinderdagverblijf in Den Haag, een veel grotere uitbraak in een Joodse gemeenschap in New York, en een docent in Zoetermeer die de ziekte misschien zou hebben opgelopen...

Er is veel te doen om de mazelen. Maar moeten we ons nu ook direct acute zogen maken om de situatie in Nederland? Wij vragen het Jaap van Dissel, directeur van het centrum infectie-ziekte-bestrijding van het RIVM.

League of Legends, miljoenen mensen over de hele wereld spelen dit spel. De fantasy game is mateloos populair, maar wist je dat professionele gamers hun brood verdienen met het spel?

Afgelopen weekend stond Rotterdam Ahoy in het teken van E-Sports. In het sportcomplex werden de finales van de League of Legends European Championship gehouden. De professionele gamers werden toegejuicht door 15 duizend fans.

Gamer Simon Berkulo en docent Nieuwe Media en Cultuur aan de Universiteit Utrecht, Rene Glas, waren te gast. Zij spraken over de E-sports, de cultuur achter de games, de spelers, de fans en alles rondom de finale in Ahoy.

Zo uitzonderlijk is de Notre Dame Parijs

dinsdag 16 april 2019, 06:01 uur

Een ramp voor Parijs en Frankrijk: de verwoestende brand in de Notre Dame. Frankrijk vindt dat Parijs diep in de ziel is getroffen. We praten over de waarde van de kathedraal met kunsthistorica Sanne Frequin, gespecialiseerd in de Middeleeuwen.

Update: Tot zover we weten hebben de rozenramen de brand het waarschijnlijk als bij wonder overleefd hebben. Hoeveel schade andere kunstobjecten zoals het orgel hebben opgelopen is nog niet volledig duidelijk.

Iedere week heeft een andere wetenschapper de macht over het twitteraccount van NL_Wetenschap. Sommige geven een kijkje op de universiteit en andere laten zien dat ze naast hun werk, ook nog gewoon een leven hebben.

Deze week is het de beurt aan maritiem historicus aan de Universiteit Leiden, Suze Zijlstra. Zij is gespecialiseerd in de 17e en 18e eeuw en dan vooral de koloniale geschiedenis en de Gouden Eeuw. De Gouden Eeuw wordt gezien als een welvarende periode, maar was dit voor alle inwoners van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden weggelegd?

'Amazon's Alexa is een inbreuk op je privacy'

zondag 14 april 2019, 07:00 uur

Techdeskundige Tjitze Zijlstra weet alles over de nieuwste technologische ontwikkelingen van dit moment.

Deze week bespreekt Tjitze een nieuwe concurrent van Netflix, Disney+. De nieuwe functie van Windows 10 voor het 'veilig' verwijderen van een USB-Stick. Luisteren Amazon medewerkers mee naar spraakassistent Alexa. Komt er weer een onderzoek naar machtsmisbruik binnen Apple. En vertelt hij alles over de nieuwste Samsung Galaxy A80.

Column #44 van Hens Zimmerman: Magnetar

zaterdag 13 april 2019, 07:00 uur

Elke week neemt columnist Hens Zimmerman ons mee ver de ruimte in en verwondert ons met een ander fenomeen. Dit keer introduceert hij de magnetar.

Van tijd tot tijd verschijnen er nieuwsberichten dat er in Nederland of in andere landen kleine stukjes plastics (zogenaamde micro-plastics) in het drinkwater zouden zitten. Maar de aanwezigheid van microplastics betekent nog niet hetzelfde als dat er gevaarlijk grote hoeveelheden microplastics in het drinkwater aanwezig zijn.

In een nieuw onderzoek in opdracht van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vonden hoogleraar waterkwaliteit Bart Koelmans (Universiteit Wageningen) dat er bovendien nog veel scheelt aan de kwaliteit van de studies naar microplastics in drinkwater. 92 percent van de door hen onderzochte studies (46 van de 50) zou onvolledig of niet betrouwbaar zijn.

Hoewel er voorlopig geen aanwijzingen zijn dat mensen fysieke schade hebben ondervonden door microplastics, is in labstudies wel aangetoond dat microplastics in hoge concentraties wel degelijk schade kunnen opleveren (in de vorm van gebrekkige voedselopname of ontstekingen) bij levende wezens. In een wereld waarin het probleem van plastic afval groeit, is het dus erg belangrijk om de precieze hoeveelheden microplastics goed te kunnen meten. We vragen aan Koelmans waarom vele studies niet aan de nodige kwaliteitsnormen voldoen.

Hoe worden we gezond oud?

vrijdag 12 april 2019, 07:00 uur

Gezond oud worden, dat wil toch iedereen? Dat blijkt soms lastig te zijn, maar wat als we kleine dingen, zoals ons eetpatroon, dat kunnen veranderen? Epidemioloog Pauline Croll onderzoekt de relatie tussen eetpatronen en het brein om erachter te komen hoe we gezonder oud kunnen worden.

Spiegelneuronen voor pijn geïdentificeerd

donderdag 11 april 2019, 19:05 uur

Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut konden in de hersenen van ratten individuele hersencellen identificeren die een rat pijn doen voelen wanneer het een ander rat pijn ziet hebben. Hoewel eerdere regio's in het brein met plaatsvervangende pijn geassocieerd zijn, is het de eerste keer dat er specifieke 'sociale hersencellen' (oftewel spiegelneuronen) voor pijn zijn geïdentificeerd in levende wezens. De onderzoekers publiceerden hun bevindingen in het wetenschappelijke tijdschrift Current Biology

Zijn ratten dan empathisch en hebben mensen ook deze spiegelneuronen voor pijn? We vragen het aan neurobioloog Rune Bruls van het Nederlands Herseninstituut.

Het leven is al moeilijk genoeg, en dan denken we nog niet eens na over het ontstaan van het leven. Kleine cellen die zich vervormen en vermenigvuldigen en die ons maken tot de persoon die we nu zijn. Maar hoe ontstaan cellen? En uit wat voor materiaal bestaan ze?

In de Paradiso-lezingen van dit jaar met als thema 'De nieuwe natuur', krijgen acht wetenschappers het podium, om een lezing te geven over hun onderzoek. Deze week is het de beurt aan Professor Gijsje Koenderink. Ze is onderzoeksleider bij het natuurkundig instituut Amolf en bijzonder hoogleraar bij de Universiteit van Amsterdam. Ze heeft zich 12 jaar lang verdiept in de wereld van cellen en geeft aanstaande zondag haar lezing in Paradiso.

Voor het eerst hebben wetenschappers een zwart gat op de foto gezet. Die wetenschappelijke doorbraak maakten ze zojuist bekend op zes persconferenties over de hele wereld. Wij spreken met de bedenker van dit project, die al 19 jaar naar deze foto toe leefde. Heino Falcke, hoogleraar radiosterrenkunde en astrodeeltjesfysica aan de Radboud Universiteit Nijmegen is moe en voldaan.

Het is wereldnieuws. Wetenschappers hebben zojuist de eerste foto ooit van een zwart gat gepresenteerd, op zes gelijktijdige persconferenties over de hele wereld. Marc-Robin Visscher was bij de persconferentie in Brussel en spreekt daar met natuurkundige Robbert Dijkgraaf, directeur van het Institute for Advanced Studies in Princeton. U weet het misschien wel, dat instituut was ooit de academische thuisbasis van Albert Einstein. Dijkgraaf geeft deze mijlpaal vijf sterren, net als bijvoorbeeld de vondst van het Higgs-deeltje.

Foto: Radboud University/J. Davelaar, BlackHoleCam Project

Werk-familie-beleid op het werk kan vaak beter

dinsdag 9 april 2019, 17:32 uur

Hoewel Europese overheden vaak stimulerende maatregelen nemen om ook mannen vaker ouderschapsverlof te laten nemen, maken deze er maar in beperkte mate gebruik van. Leonie van Breeschoten, promovenda in de sociologie, wilde beter weten hoe dat komt. Daarom bevraagde ze de werknemers en werkgevers van 259 organisaties in negen Europese landen op de vraag waarom zij wel of niet gebruikmaken van verlofregelingen.

Hoewel het opzet van haar onderzoek niet per se representatief voor Nederland was, brengt Van Breeschoten in kaart hoe de organisatiecultuur een rol kan spelen in de besluitvorming van mensen om ouderschapsverlof wel of niet te gebruiken.

De week van de overgang

dinsdag 9 april 2019, 07:00 uur

Het is de week van de overgang. Je kent waarschijnlijk wel iemand die in de overgang is geweest of misschien wel op dit moment is. Je moeder, oma, vrouw, misschien jij zelf. Iedere vrouw gaat er doorheen. Er echt over praten? Dat doet men minder gemakkelijk. Liesbeth Josiassen, bedenker van de week van de overgang, wil het taboe doorbreken.

Voor een doorwinterd microbioloog is het eigenlijk geen nieuws. Maar bij het grote publiek is er wereldwijd veel belangstelling ontstaan voor een groot artikel van The New York Times over de globale uitbraak van de Candida Auris. Het is het eerste gist dat zich als een resistente bacterie gedraagt, en het maakte in ziekenhuizen over de hele wereld al meer dan duizend dodelijke slachtoffers op 10 jaar tijd. Het kan ook op allerlei soorten materialen overleven, hele ziekenhuizen besmetten en niemand weet waar het echt vandaan komt.

We vragen medisch microbioloog Jacques Meis (Canisius Wilhelmina Ziekenhuis) in Nijmegen naar de ernst van de situatie in Nederland en de rest van de wereld. Meis is een van de sleutelfiguren die de globale uitbraak van de gist in kaart bracht.

Vervelende Whatsappgroepen? Verleden tijd!

zondag 7 april 2019, 07:00 uur

Techdeskundige Tjitze Zijlstra weet alles over de nieuwste technologische ontwikkelingen van dit moment.

Deze week bespreekt Tjitze de waarschuwing van de AIVD voor de Chinese 5G-apparatuur. De nieuwe functie van Whatsapp waarmee je uitnodigingen van Whatsappgroepen kunt weigeren. Opnieuw een fout van Facebook, waarbij gebruikers het wachtwoord van hun e-mail moesten geven. En een Top-3 van de beste tech 1-april grappen van dit jaar.

Overbevissing, verzuring en uitstervende diersoorten... Onze oceanen staan onder druk. Daarom hebben de Verenigde Naties besloten dat er een internationaal verdrag moet komen dat de open oceanen beter beschermt dan nu het geval is. En daar wordt druk over gepraat, óók met wetenschappers.

Een van hen is Gert Jan Reichart, hoofd van de afdeling oceaanonderzoek van het Nederlands koninklijk instituut voor onderzoek der zee en hoogleraar mariene geologie aan de Universiteit Utrecht.

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1