appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Het twitteraccount @NL_Wetenschap wordt iedere week door een andere wetenschapper beheert. We krijgen een kijkje in het vakgebied en dagelijks leven van de wetenschapper. Deze week is het de beurt aan Postdoc vroegmoderne Geschiedenis aan de Universiteit van Mainz, Jaap Geraerts.

Nauwkeurigste kaart ooit van broeikasgas methaan

vrijdag 1 maart 2019, 17:32 uur

Als we het over klimaatverandering hebben, dan gaat het vaak over CO?. Maar methaan is óók een heel belangrijk broeikasgas. Het zit bijvoorbeeld in de scheten en in de mest van koeien. En het stijgt massaal op uit moerasgebieden.

Het is dus belangrijk om de uitstoot in kaart te brengen en dat doet de ESA. De ruimtevaartorganisatie publiceerde daarnet de nauwkeurigste kaart ooit van de methaanconcentraties op het aardoppervlak, gebaseerd op satellietgegevens.

Wij spreken erover met Ilse Aben, onderzoeker bij SRON en bijzonder hoogleraar fysica en chemie van de aardatmosfeer aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

De strijd van ouders: kinderen naar bed brengen

vrijdag 1 maart 2019, 07:00 uur

Een glas warme melk, slaapliedjes, of een verhaaltje voor het slapen gaan. Als ouder doe je er alles aan, om te zorgen dat je kind gaat slapen. Maar wat als jouw kind niet in slaap valt?

Kinderpsychologe aan de Brown University in Rhode Island, Elize Verhoeff, sprak over de relatie tussen slaap en gedragsproblematiek bij kinderen.

Kan de wetenschap echt de stem van Rembrandt reconstrueren?

donderdag 28 februari 2019, 19:25 uur

In dit Rembrandtjaar heeft het Rijksmuseum in samenwerking met een Nederlandse bank en een reclamebureau een mooie stunt uitgevonden. Met de hulp van door hen geselecteerde experten hebben ze geprobeerd om de stem van Rembrandt zo goed als mogelijk te doen herleven.

Vooral de reconstructie van de stemklank van de schilder is opmerkelijk. Door computeralgoritmes op Rembrandt zijn zelfportretten los te laten beweert de Amerikaanse Rita Singh (gespecialiseerd in zogenaamde 'micro-articulometrie') dat zij en haar team Rembrandts stem vrij goed in kaart hebben weten te brengen. Ook beweerde ze eerder dat de stem van een persoon zo uniek is als iemands vingerafdrukken of DNA.

Hoe wetenschappelijk zijn zo'n claims? Marc-Robin Visscher trok naar het Rijksmuseum en vroeg aan Singh meer details over hoe ze te werk is gegaan. We praten erover door met David van der Vloed, forensisch spraakonderzoeker bij het Nederlands Forensisch Instituut (NFI), die weinig onder de indruk lijkt te zijn.

De eerste zes satellieten van het mediagenieke privé-bedrijf Oneweb zijn gisterenavond in Frans-Guyana met een Soyuz-raket gelanceerd. Met Oneweb probeert Amerikaans bedrijfsleider Greg Wuyler om in 2020 uiteindelijk 648 satellieten in omloop te brengen. Ze hebben als doel om heel de aarde (ongeacht je plaats op de aardbol) van draadloos internet te voorzien. Hoewel er in het verleden voorlopers waren (zoals OB3) isdit het eerste internetproject dat de eerste satellieten voor een wereldwijd internet in omloop brengt.

Oneweb benadrukt sterk dat het op deze manier mensen in afgelegen gebieden of regio’s met gebrekkige infrastructuur van internet wil voorzien. Het is een miljardenproject, dat onder meer gesteund wordt door Airbus, Coca-cola, Arianespace de Virgin group van Richard Branson. Desondanks hebben vele internet- en ruimtevaartdeskundigen ook kritiek op de haalbaarheid en wenselijkheid van het project. Maar Oneweb wordt ook achternagezeten door SpaceX van Elon Musk, die in 2020 maar liefst 12.000 internetsatellieten rondom de aarde wil brengen.

We vragen aan Ruben van den Brink, hoofd netwerkinnovatie bij Surfnet, over deze race om het wereldwijde internet.

Een insectenburger en een sprinkhanenlolly

donderdag 28 februari 2019, 07:00 uur

Gefrituurde krekels, meikeversoep of een broodje meelwormen. Veel mensen moeten er niet aan denken om insecten in hun mond te stoppen. Toch zijn er allerlei redenen om dat wel te doen. Hoe gezond en duurzaam is het om insecten te eten?

De Kennis van Nu liet afgelopen week zien, hoe het kweken van insecten kan bijdragen aan het welzijn van Afrikaanse boeren. Wetenschapsjournalist Bouwe van Straten van NPO Focus, sprak over de voor- en nadelen van het eten van insecten.

Nieuwe behandeling tegen 'gekmakende' piep in je oor

woensdag 27 februari 2019, 21:58 uur

Niet in paniek raken en in stapjes leren de piep in je gehoor te accepteren. Dat is kort door de bocht de nieuwe cognitieve gedragstherapie voor mensen met tinnitus (oorsuizen). De therapie werd ontwikkeld aan de Universiteit van Maastricht en blijkt zo goed te werken dat ze weerklank vindt bij andere Europese tinnitus onderzoekers. De behandeling zit sinds januari ook in het basispakket van de zorgverzekering.

Naar schatting twee miljoen Nederlanders hebben in meer of mindere mate last van oorsuizen (tinnitus). Het kan variëren van af en toe een piep op de achtergrond, tot in extreme gevallen een constant aanwezig kabaal. De aandoening is niet te genezen. Enkele tienduizenden patiënten krijgen daardoor mentale problemen.

IJsbeer komt steeds vaker in aanraking met de mens

woensdag 27 februari 2019, 07:00 uur

Het is vandaag de Internationale dag van de ijsbeer. Door klimaatverandering dringen ijsberen steeds vaker het leefgebied van mensen binnen. Maar gaan de mens en de ijsbeer wel samen? Iemand die daar alles van af weet, is Jouke Prop, onderzoeker aan het Arctisch Centrum Groningen en al vanaf de jaren '70 te vinden in het noordpoolgebied. Hij ziet de IJsberen steeds dichterbij komen.

Bibliodans: Dansen op bijbelteksten

woensdag 27 februari 2019, 07:00 uur

Dansen kan in veel verschillende vormen om je creativiteit te uiten, om jezelf te trainen, maar je kan het ook gebruiken om de bijbel beter te begrijpen. Theologe en onderzoeker Riette Beurmanjer bedacht een methode om bijbelteksten om te zetten in dans en deed promotieonderzoek naar de invloed van “bibliodans” op spirituele vorming.

De zogenaamde 'Bili-apen' zijn chimpansees die in het noorden van de Democratische Republiek Congo wonen (in de zogenaamde Bili-Uéré-regio, het grootste beschermde gebied van het land). Ze zijn volgens de Amerikaanse primatoloog Cleven Hicks (Max Planck Instituut) de grootste chimpansee-populatie in de wereld die nog in de ongerepte wildernis leven, hoewel exacte cijfers (omwille van de uitgestrektheid van het gebied) moeilijk te geven zijn. De Bili-apen zijn pas in de nillies door de wetenschap ontdekt, maar ze zijn al minstens twee decennia door stroperij, oorlog en mijnbouw bedreigd.

Op gevaar van eigen leven deden Hicks en zijn team van onderzoekers (waaronder de Universiteit van Amsterdam) twaalf jaar lang onderzoek naar de levenswijze van de Bili-apen. Daarbij vonden ze dat de chimpansees unieke kenmerken in hun gedrag vertonen die je bij andere chimpansees in de wereld niet ziet. Hun verslag hiervan staat nu in het wetenschappelijke tijdschrift Folia Primatologica.

We vragen aan primatoloog Edwin van Leeuwen van het Max Planck Instituut wat de Bili-apen zo uniek maakt en of er zo iets bestaat als chimpansee-culturen.

Nederlandse antennes achter de maan vandaag aangezet

dinsdag 26 februari 2019, 17:34 uur

De Nederlandse antennes die zich achter de maan bevinden zijn aangezet. Dat heeft China eerder vandaag gedaan. We volgen met Nieuws en Co de Nederlandse wetenschappers die bij dit ruimteproject betrokken zijn.

Sterrenkundige Marc Klein Wolt en zijn collega's willen met de antennes straling opvangen uit het vroege heelal. Maar voordat de antennes aan mochten, wilden de Chinezen éérst op de achterkant van de maan landen, een rover over het oppervlak laten rijden, foto's nemen, plantjes kweken... En daarna pas waren de antennes aan de beurt. Wij spreken Marc Klein Wolt over de eerste resultaten.

In de rubriek Biologische Lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Iedere week lezen ze een hoofdstuk voor uit hun boek ‘Plassen over Kwallenbeten’, waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen.

Gisteren publiceerde het natuurwetenschappelijk tijdschrift Nature Climate Change een artikel waarin staat dat de 'gouden standaard' voor onderzoek naar klimaatverandering nu is bereikt. Minstens zo groot als de zekerheid waarmee het Higgs-deeltje in 2012 door fysici werd ontdekt. Zó zeker is de wetenschap dat de zeer snelle klimaatverandering die nu gaande is, wordt veroorzaakt door de mens. In het Radio1-Journaal licht statisticus Casper Albers (Universiteit Groningen) de statistiek hiervan toe.

Hoe zagen de eerste sportbiografieën er uit?

dinsdag 26 februari 2019, 07:00 uur

Glenn Helder, Wim Kieft en Thomas Dekker, zijn drie topsporters met een nogal opmerkelijke levensstijl. Drank, drugs, vrouwen, dingen die je niet verwacht bij topsporters. Hun biografieën werden een groot succes en de boeken werden meer dan honderdduizend keer verkocht. Maar hoe zagen de ?biografieën van topsporters er vroeger uit? Zijn ze veranderd door de jaren heen?

Aad Haverkamp is historicus aan de Radboud Universiteit. Hij onderzocht de biografieën van topsporters tussen 1928 en 2014.

Een internationaal team van wetenschappers, geleid door Nederlandse onderzoekers, identificeerde 956 genen die een risico geven op chronische slapeloosheid. Dat deden ze na een genetische analyse van meer dan 1.3 miljoen mensen. Hoewel niet elke chronische slapeloze over al deze type genen beschikt en deze genen niet altijd bij iedereen even actief of betrokken zijn, maakt het onderzoek meer dan ooit duidelijk dat chronische slapeloosheid mee uitgelokt kan worden door een biologische aanleg. De resultaten werden vanavond gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Genetics.

Meer nog dan de genen op zich zijn de onderzoekers vooral geïnteresseerd in de hersengebieden en hersencellen die veel gebruik maken van deze genen. Die gebieden hebben ze ook in kaart gebracht. Het is volgens neurofysioloog Eus van Someren (Nederlands Herseninstituut en het Amsterdam UMC), een van de betrokken onderzoekers, nu mogelijk om net zoals bij Parkinson en Alzheimer de hersencellen uit de risicovolle hersengebieden te bekijken.

We spreken van Someren over dit bijzondere onderzoek. Martijn van de Zande trok naar de slaappoli van Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede en sprak er met mensen die aan chronische slapeloosheid lijden. Volgens een peiling van het CBS lijdt minstens 10% van de Nederlanders aan zware slaapproblemen.

Hoe is het om aan chronische slapeloosheid te lijden? #1

maandag 25 februari 2019, 20:47 uur

Een internationaal team van wetenschappers, geleid door Nederlandse onderzoekers, identificeerde 956 genen die een risico geven op chronische slapeloosheid. Dat deden ze na een genetische analyse van meer dan 1.3 miljoen mensen. Hoewel niet elke chronische slapeloze over al deze type genen beschikt en deze genen niet altijd bij iedereen even actief of betrokken zijn, maakt het onderzoek meer dan ooit duidelijk dat chronische slapeloosheid mee uitgelokt kan worden door een biologische aanleg. De resultaten werden vanavond gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Genetics.

Meer nog dan de genen op zich zijn de onderzoekers vooral geïnteresseerd in de hersengebieden en hersencellen die veel gebruik maken van deze genen. Die gebieden hebben ze ook in kaart gebracht. Het is volgens neurofysioloog Eus van Someren (Nederlands Herseninstituut en het Amsterdam UMC), een van de betrokken onderzoekers, nu mogelijk om net zoals bij Parkinson en Alzheimer de hersencellen uit de risicovolle hersengebieden te bekijken.

We spreken van Someren over dit bijzondere onderzoek. Martijn van de Zande trok naar de slaappoli van Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede en sprak er met mensen die aan chronische slapeloosheid lijden. Volgens een peiling van het CBS lijdt minstens 10% van de Nederlanders aan zware slaapproblemen.

Samsung komt met opvouwbare telefoon

zondag 24 februari 2019, 07:00 uur

Techredacteur Tjitze Zijlstra weet alles over de nieuwste technologische ontwikkelingen van dit moment.

Deze week bespreekt hij een opvouwbare telefoon van Samsung. Het Nest alarmsysteem waarvan niemand wist dat er een microfoon in zat. Raakt YouTube adverteerders kwijt door een pedofielennetwerk dat actief was op het videoplatform. En de zelfstrikkende schoen van Nike, die niet meer werkt door een software update van Android.

Iedere week neemt Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte en onthult hij op zijn geheel eigen wijze de geheimen van ver buiten de dampkring. Deze week neemt hij het leven op aarde onder de loep. Want wat weten we nog van het bestaan op deze aardbol?

Een presentator van het Amerikaanse Fox news beweerde onlangs dat hij al tien jaar lang zijn handen niet wast. Wij namen dat met een korrel zout, maar vroegen ons wel af hoe belangrijk handen wassen nou eigenlijk is. Marc-Robin Visscher heeft daarom vorige week een dag lang zijn handen zijn handen niet gewassen. Het laboratorium van Micropia in Amsterdam zette een afdruk daarvan op kweek. Vandaag kreeg Marc-Robin de uitslag van Jasper Buikx, microbioloog van Micropia.

Het Teylers museum in Haarlem heeft een prachtige tuin. In de tuin staat een klein gebouwtje dat een belangrijke rol heeft gespeeld in de geschiedenis van de wetenschap: Het Sterrenkundig Observatorium. Maar niemand weet eigenlijk echt waar dit oorspronkelijk voor bedoeld is.

Hoogleraar van de Geschiedenis van de natuurwetenschappen in Leiden, Frans van Lunteren, legt het uit aan verslaggever Rose Heijnen.

Ook Israël daagt de maan uit

donderdag 21 februari 2019, 21:10 uur

Israël wil vannacht vanaf Cape Canaveral in Amerika een onbemande sonde (genaamd Beresheet) naar de maan sturen. Daarvoor maken ze gebruik van een Falcoln 9-raket, gemaakt door SpaceX, het bedrijf van ondernemer Elon Musk. Als alles goed verloopt zal Israël, na de Sovjet-Unie, Amerika en China, in April het vierde land zijn dat op de maan landt. Ook is het de eerste maanmissie die door private investeerders is gefinancierd.

We polsen bij Israël Correspondent Arlene Gelderbom naar de stemming in het land. We praten ook met Marc Klein Wolt, sterrenkundige aan de Radboud Universiteit Nijmegen, en bezieler van de Nederlandse radio-antenne die dankzij de lancering van een Chinese satelliet nu aan de achterkant van de maan hangt. Volgens hem zijn we met de komst van commerciële spelers bijna zo ver dat je zelfs als persoon iets op bestelling in de ruimte kunt sturen (als je veel geld hebt natuurlijk).

Zeg eens zebra, waar dienen je strepen voor?

donderdag 21 februari 2019, 21:08 uur

Zebra's zijn natuurlijk beroemd om hun strepen, maar evolutionaire biologen debatteren al jaren over de reden waarom ze die zwart-wit-patronen precies hebben. Een aantal ideeën luiden dat de strepen roofdieren in de war kunnen brengen als de zebra's in kudde staan, dat ze samen een ingebouwd koelsysteem vormen, of dat ze het moeilijker zouden maken voor insecten om op de vacht van de zebra te landen.

Britse onderzoekers gingen met dat laatste idee aan de slag en lijken er misschien wel bewijs voor gevonden te hebben. Ze vonden in hun experiment (op Europese bodem) dat inderdaad wat minder vliegen op de zebra's en paarden met een gestreepte jas konden landen in vergelijking met paarden zonder strepen. Maar is daarmee de discussie echt beslecht?

Verslaggever Martijn van der Zande trok op onderzoek uit in Diergaarde Blijdorp. De zebra's lieten niet veel los, maar er waren gelukkig wel heel wat andere deskundigen, waaronder evolutionair bioloog Maurijn van der Zee (Universiteit Leiden).

Kinderen moeten de taal van de computer spreken

donderdag 21 februari 2019, 12:00 uur

Het twitteraccount @NL_Wetenschap wordt iedere week door een andere wetenschapper beheerd. Deze week is dat Hoofddocent Computer Science aan de Universiteit Leiden, Felienne Hermans. Zij houdt zich bezig met programmeren en hoe kinderen dit het best kunnen leren.

Waarom hebben Zebra's strepen?

donderdag 21 februari 2019, 07:00 uur

Waarom is een Zebra zwart wit gestreept? Wetenschappers breken zich daar al jarenlang het hoofd over. Nu is er een nieuwe theorie. We bespreken deze theorie met wetenschapsjournalist Bouwe van Straten.

Het was een prestigieus Viking-graf dat al op het einde van de 19de eeuw was gevonden op het Zweeds eiland Björkö. Naast het lichaam vond men er onder meer de overblijfselen van twee paarden en een zeer uitbundige collectie oorlogswapens. Het idee was daarom dat dit graf wel van een grote mannelijke vikingkrijger geweest moest zijn.

Maar toen onderzoekers aan de hand van een DNA-analyse in 2017 concludeerden dat de persoon die al die tijd in het graf had gelegen een vrouw was, kwam hen dat op veel scepsis en kritiek te staan van verschillende collega's. De argumenten waren uiteenlopend. Er werden per ongeluk de verkeerde beenderen geanalyseerd, de persoon had geen sporen van wonden, je kunt niet echt weten of de persoon een hoge status had, enzovoort.

De onderzoekers hebben hun hele huiswerk daarom opnieuw gedaan en becommentariëren de kritiek in het wetenschappelijke tijdschrift Antiquity. En opnieuw luidt de conclusie: het krijgersgraf was voor iemand van hoge status, en de persoon erin was ondubbelzinnig een vrouw.

We spreken met Nelleke IJssennagger Van der Pluijm over het belang van deze ontdekking en de discussie die hierop volgde. Ijsennagger is curator bij de National Trust in Cornwall, en heeft een specialisatie in de Vikingen.

'Fun'-analyses DNA zijn niet onschuldig

woensdag 20 februari 2019, 23:14 uur

Op de nieuwste editie van de Negen-maandenbeurs hebben ze een speciaal nieuwtje: een DNA-test voor baby's. Daarmee claimen de makers van Analyse Me dat je er mee te weten kunt komen welke kleur ogen je kind krijgt, en of dat hij of zij later een denker of een doener wordt. Gewoon even wat wangslijm van je baby opsturen en je krijgt de resultaten thuis.

De baby-test maakt deel uit van een trend waarin er steeds meer commerciële DNA-tests op de Nederlandse markt komen en waarbij de dubieuze claims niet achterwege gelaten worden. Zo verklaarde bureau Omnigen onlangs over atlete (en Porsche-rijder) Dafne Schippers dat ze genen heeft die gekoppeld zijn aan doorzettingsvermogen. Eerder zocht hetzelfde bureau (in samenwerking met een ander automerk) of Feyenoord-supporters een Feyenoord-gen hebben.

Marieke Van dooren, klinisch geneticus aan het Erasmus MC, en vice-voorzitter van de Vereniging Klinische Genetica Nederland, vindt het een schadelijk evolutie. Een aantal bedrijven presenteren zich volgens haar als heel serieus, maar ze doen soms erg onwetenschappelijke beweringen op basis van onvolledige DNA-analyses. Van Dooren heeft weet van schrijnende gevallen waarin klanten ook zorgwekkende conclusies trokken op basis van zo'n DNA-analyse. Ook kunnen er problemen opduiken met de privacy, aangezien je DNA intieme informatie bevat die anderen mogelijk bijhouden. Ze roept daarom op voor een betere bewustwording over het laten analyseren van je DNA.

We spreken met Van Dooren over deze trend. Verslaggever Marc-Robin Visscher ging op onderzoek uit op de Negen-maandenbeurs in de Amsterdamse RAI.

Kenia aan de krekels

woensdag 20 februari 2019, 12:00 uur

Een krekel burger en een salade met een topping van meelwormen. Loopt het water je al in de mond? De kans dat dit op het menu komt, wordt groter en groter. Krekels en andere insecten worden steeds meer gegeten. In Kenia zijn sprinkhanen al een echte delicatesse. Nu wordt er geprobeerd om ze aan de krekels te krijgen.
We spreken met Presentatrice Elisabeth van Nimwegen van de Kennis van Nu, die langs ging in Kenia om te kijken hoe dat proces gaat.

Maar 1/3 van de pubers neemt zijn medicijnen op de juiste manier. De jongeren tussen de 12 en 18 jaar denken weinig na over de gevolgen en ouders zitten juist minder op de huid van deze groep. Wat is de oplossing voor dit probleem?

Richelle Kosse is promovenda Pharmacie aan de Universiteit Utrecht. Zij bedacht een manier om jongeren bewuster om te laten gaan met hun medicijnen: een astma app.

LOFAR - het Europese netwerk van radiotelescopen onder leiding van Nederlandse astronomen van ASTRON - heeft letterlijk een gigantische ontdekking gedaan. Maar liefst honderdduizenden nieuwe sterrenstelsels werden in kaart gebracht. De totale verzamelde data is zo groot dat je tien miljoen dvd's nodig zou hebben om al de gegevens op te slaan. En toch heeft het netwerk nog maar twee procent van de hemel gescand.

Veel van de ontdekte sterrenstelsels behoren bovendien tot de eerste sterrenstelsels die ooit zijn ontstaan (zo'n 13 miljard jaar geleden, wat relatief dicht in de buurt van de oerknal is). Wat hopen de astronomen van hun ontdekkingen (al meteen goed voor 26 wetenschappelijke papers) te leren? En hoe zullen we ooit al deze gegevens kunnen analyseren? We vragen het aan sterrenkundige Huub Röttgering (Universiteit Leiden), de verantwoordelijke onderzoeksleider van dit LOFAR-project.

Heb je al wat rimpeltjes en denk je dat de jeugd van tegenwoordig geen respect meer voor je heeft? Bedenk dan dat het vroeger helaas ook niet altijd beter was. Hypocriete mannen die opeens diepgelovig werden omdat het einde naderde, ouderen die het kind uithingen. Ouderdom stond in de ogen van de vroege middeleeuwers van Engeland zeker niet automatisch gelijk aan ontzag en wijsheid.

Het is de conclusie van middeleeuws historicus Thijs Porck (Universiteit Leiden). Na uitvoerige research oordeelde hij (in tegenstelling tot wat Britse historici lang dachten) dat ouderen destijds ook hun best moesten doen om respect te krijgen. Porck schreef zijn bevindingen op in het boek Old Age in Early Medieval England. A Cultural History. We spreken met hem over de verschillende soorten kwaad die men destijds over ouderen sprak.

Biologische Lariekoek: Een op de tien kinderen is onecht

dinsdag 19 februari 2019, 07:00 uur

In de rubriek Biologische Lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Iedere week lezen ze een hoofdstuk voor uit hun boek ‘Plassen over Kwallenbeten’, waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen.

Het cocktail-party-effect is een bijzonder leuke naam voor het vermogen van onze hersenen om in een rumoerige omgeving (zoals dus op een feestje of een receptie) de woorden van de persoon tegenover ons uit andere stemmen te filteren.

Kinderen kunnen dat desondanks minder goed dan volwassenen, bleek uit eerdere studies. Belgische wetenschappers wilden daarom met een MEG-scan beter uitzoeken hoe dat komt. Verwerken kinderhersenen geluid op een andere, meer open manier, dan die van volwassenen? Of selecteren hun hersenen al wel selectief en is dat vermogen nog onvoldoende ontwikkeld?

Hun resultaten, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Neuroscience, wijzen eenduidig op dat laatste. De hersenen van kinderen proberen dus ook geluid uit hun omgeving te filteren, maar slagen hier niet goed in doordat sommige hersenverbindingen (en in dit specifieke geval die uit de auditieve cortex) nog niet volgroeid zijn. We horen van Belgisch hersenonderzoeker Evelien Carrette (Universitair ziekenhuis Gent) hoe de onderzoekers te werk gingen en hoe deze kennis ouders en kinderen in het dagelijkse leven kan helpen.

Kan je ziek worden van stress?

maandag 18 februari 2019, 07:00 uur

Een presentatie, ruzie of gepest worden. Het zijn allemaal stressvolle situaties en stress is niet goed voor ons, dat weten we allemaal, maar het blijkt dat je er zelfs ziek van kan worden. Ontwikkelingspsycholoog Marieke de Bruine, onderzoekt in Durham, Amerika hoe dat kan.

Techredacteur Tjitze Zijlstra weet alles over de nieuwste technologische ontwikkelingen van dit moment. Deze week bespreekt hij het autobedrijf Ford, dat een prototype bed heeft ontwikkeld waardoor je niet uit bed kunt vallen. Een campagne om jongeren bewust te maken van internetcriminaliteit. En vertelt Tjitze over een step die je op afstand kunt hacken.

'Uhh', 'ohh' en 'uhumm' zijn heel belangrijke woordjes

zaterdag 16 februari 2019, 07:00 uur

Het twitteraccount @NL_Wetenschap wordt iedere week door een andere wetenschapper beheerd. Deze week is dat taalwetenschapper van de Radboud Universiteit in Nijmegen, Mark Dingemanse. Hij houdt zich onder andere bezig met veelgehoorde woordjes als: 'uhh', 'ohh' en 'uhumm'. En met ideofonen...

Iedere week neemt Hens Zimmerman ons mee naar de ruimte en onthult hij op zijn geheel eigen wijze de geheimen van ver buiten de dampkring.

Deze week heeft hij het over de eerste Nederlander die ooit in de ruimte kwam; Wubbo Ockels.

Kwantumbits kunnen nu ook elektrisch gelezen worden

vrijdag 15 februari 2019, 19:37 uur

Kwantumcomputers zouden veel grotere en krachtige berekeningen kunnen maken in vergelijking met gewone computers. Maar als je ze op grote schaal wilt uitbouwen bestaan er onder meer nog praktische problemen met de temperatuur. Eerst konden wetenschappers de technologie enkel in extreem koude temperaturen van rond de -270 graden Celsius laten werken. Gelukkig worden ze hier steeds beter in.

Een nieuwe doorbraak van Europese onderzoekers past mooi in dat rijtje. Onder leiding van kwantumonderzoeker Milos Nesladek (Universiteit Hasselt) ontwikkelden ze een manier waarmee je kwantum-computerbits elektrisch kunt uitlezen (oftewel meten). Meestal wordt dat uitlezen helemaal optisch gedaan door met lasers op een deeltje te schijnen dat in een diamant geïntegreerd is. Nu kan de toestand van de kwantumbit ook gemeten worden met elektroden die aan de diamant zijn vastgemaakt, via een combinatie van (minder complexe) laseroptica en een elektrische spanning die op de diamant zit.

Dit proces kan niet alleen op kamertemperatuur gebeuren, de verwachtingen zijn ook dat de kwantumbits dankzij het elektrisch lezen beter in bestaande elektronica geïntegreerd kunnen worden. De kwaliteit van het meten van de kwantumbit is ook erg groot. De uitdaging bestaat er wel onder meer nog in om de elektrisch gelezen kwantumbits met elkaar te laten communiceren (via zogenaamde kwantumverstrengeling). De doorbraak werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science. Karin Alberts sprak over het belang van de innovatie met Tim Taminiau, kwantumonderzoeker aan het QuTech-center aan de TU Delft.

Massale sterfte onder Zeekoeten

vrijdag 15 februari 2019, 15:38 uur

Meer dan 100 dode zeekoeten liggen op de snijtafel in de Utrechtse Faculteit Diergeneeskunde. De afgelopen weken zijn er misschien wel twintigduizend dode

Het is een zwart-witte vogel, een centimeter of veertig groot en leeft op zee. Onderzoekers willen graag weten waarom er zoveel zijn doodgegaan de afgelopen weken. Een verslag van Marc-Robin Visscher.

'Mannen van de microscoop' onder de loep

vrijdag 15 februari 2019, 07:00 uur

In de 19 de eeuw veranderde er een hoop op het gebied van wetenschap in Nederland. Er kwamen vakgebieden bij, de microscoop was niet meer alleen voor de scheikundige weggelegd en biologen gingen het laboratorium in en de natuur in.

Het Nederlandse en Indonesische wetenschapslandschap, hebben we te danken aan 4 biologen. In het nieuwe boek ‘Mannen met de microscoop’ bekijkt schrijver Robert-Jan Wille deze biologen en hun werk van dichtbij.

Wat gebeurt er als je 10 jaar je handen niet wast?

donderdag 14 februari 2019, 17:00 uur

‘Handen wassen na het plassen’, leren we als kind. Maar hoe belangrijk is dat handen wassen? Fox News anker Pete Hegseth zei onlangs live op tv dat hij zijn handen al 10 jaar niet had gewassen.

Het inspireerde verslaggever Marc-Robin Visscher van Nieuws&CO om het eens uit te proberen. Hij stopte per direct met gebruik van de kraan om te ontdekken wat er allemaal op je handen groeit als je ze niet wast.

Nederlandse keepers kunnen beter anders leren duiken

donderdag 14 februari 2019, 12:59 uur

Nederlandse keepers hebben jarenlang niet de juiste technieken aangeleerd om ballen tegen te houden. Dat blijkt uit onderzoek, uitgevoerd bij Ajax door de Libanese onderzoeker Rony Ibrahim. Hij deed dit onderzoek samen met Vosse de Boode, de speciaal aangestelde sportwetenschapper bij Ajax. Het NTR programma De Kennis van Nu heeft de experimenten uitgebreid gefilmd.

Liefde van toen: Nette weduwnaar zoekt R.K. huishoudster

donderdag 14 februari 2019, 11:29 uur

Tegenwoordig kun je heel makkelijk via Tinder of andere websites je toekomstige liefde ontmoeten. Vroeger ging dat heel anders, dan schreef je bijvoorbeeld een huwelijksadvertentie en stuurde je die naar de krant. Vervolgens moest je vol verwachting afwachten of mensen terug zouden schrijven.

Paul Puschmann, historisch demograaf aan de Radboud Universiteit, doet onderzoek naar de geschiedenis van deze huwelijksadvertenties.

Hoe data-analyse steeds belangrijker wordt voor sporters

woensdag 13 februari 2019, 17:00 uur

Het leven van een topsporter draait om sport. Dat betekent alles om nog net die ene procent beter te worden. Data-analyse wordt daarin steeds belangrijker. Het verzamelen en analyseren van grote hoeveelheden data kan helpen blessures te voorkomen, tactiek te verbeteren en prestaties bij te schaven. Daarover gaat de uitzending van de Kennis van Nu ‘Scoren met data’

We spreken met presentatrice van 'De Kennis Van Nu' Elisabeth van Nimwegen en Janine Stubbe, bewegingswetenschapper en onderzoeker bij Codarts in Rotterdam over data in de sport.

Biologische lariekoek - Luizen verspreiden zich via jassen

woensdag 13 februari 2019, 07:00 uur

In de rubriek Biologische Lariekoek onderzoeken biologen Maartje Kouwen, Steijn van Schie en Koen Moons moderne sprookjes en misvattingen. Iedere week lezen ze een hoofdstuk voor uit hun boek ‘Plassen over Kwallenbeten’, waarin ze biologische lariekoek onder de loep nemen.

De biologie achter Kim Kardashian haar psoriasis

dinsdag 12 februari 2019, 21:42 uur

Beroemd en rijk zijn is geen garantie tegen het hebben van gevoelige lichamelijke aandoeningen. Tegen haar eigen wil en dank is Amerikaans reality-ster Kim Kardashian hier een perfect voorbeeld van. Kardashian worstelt al een tijdje met de huidziekte psoriasis, een auto-immune aandoening waarbij er als bekendste symptoom rode schilferige vlekken op de huid verschijnen. Kardashian postte op instagram foto's van hoe hard ze zwoegt om haar ogenschijnlijk perfecte lichaam van de vlekken te vrijwaren. Zelfs bedenkelijke kruidenmiddeltjes op haar gezicht zouden moeten helpen om de vlekken te verwijderen.

Dat is op zich best moedig, want de foto's worden momenteel veel gedeeld op social media en op de ziekte zelf heerst nog een groot taboe. Tegelijkertijd laat Kardashian aan jonge mensen zien dat het hebben van psoriasis bespreekbaar is. We spreken met ervaringsdeskundige Marjolein Van der Burg en Erasmus MC-dermatoloog Bing Thio over de oorzaken en de onterechte stigma's rond de ziekte. Naar schatting 300.000 Nederlanders hebben ermee te maken.

Fake News in de Gouden Eeuw

dinsdag 12 februari 2019, 11:00 uur

Valse beschuldigingen, scheldpartijen en 'Fake News', dit lijkt op een omschrijving van het huidige social media landschap. Niks is minder waar, want dit gebeurde ook al in de Gouden Eeuw. Regenten deden er namelijk alles aan om de publieke opinie te beïnvloeden. Hoe gebeurde dit en op welke wijze legde deze spindoctors elkaar het vuur aan de schenen?

Historicus en oud journalist Jan Haverkate deed onderzoek naar de spindoctors in de Gouden Eeuw en promoveert vandaag aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

Het is vandaag de internationale dag voor vrouwen in de wetenschap. Wanneer ik wetenschapper zeg, denk je waarschijnlijk aan een man met een dikke bril en een lange witte jas, niet aan een vrouw. Waar worstelen vrouwen in de wetenschap mee en hoe overkomen ze die?

We spreken met Hanneke Takkenberg, hoogleraar Thoraxchirurgie aan het Erasmusmc en voorzitter voor het Landelijke netwerk vrouwelijke hoogleraren.

Het Amsterdam UMC krijgt vijf miljoen euro om de komende jaren zelf geneesmiddelen te maken. Het gaat dan bijvoorbeeld om middelen die extreem duur zijn. De afgelopen tijd horen we vaker over apotheken die het heft in eigen hand nemen en wij vroegen ons af: waar halen die apotheken hun grondstoffen vandaan? En hoe controleren zij de kwaliteit daarvan? Wij praten erover met Gerben Klein Nulent, voorzitter van apothekersorganisatie KNMP.

In het Teylers Museum in Haarlem liggen een aantal aparte stenen. Het zijn fossielen, maar er staan fantastische afbeeldingen op en Hebreeuwse letters. Deze Lügensteine blijken onderdeel te zijn van de allereerste wetenschapsfraude ooit. Maar hoe?
Hoofdconservator van het Teylers museum Trienke van der Spek legt het uit aan verslaggever Rose Heijnen.

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1