appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
Afbeelding

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Lab Leven #5: Quantum Lab

donderdag 1 augustus 2019, 10:16 uur

In de vijfde aflevering van de nieuwe podcastserie Lab Leven bezoekt Dorien Rozing de TU Delft, waar ze werken aan nog veiliger internet.

In deze nieuwe podcastserie laten wetenschappers ons meekijken in het lab waar zij hun onderzoek uitvoeren. Je kan de podcast vinden op de site van Universiteit van Nederland, maar de afleveringen komen ook gewoon 's nachts in Focus voorbij.

Jonge ratten of varkens die een menselijke maag of hart in zich dragen. In Japan heeft de overheid haar ethische richtlijnen over experimenteren met dierenembryo's recentelijk zo aangepast dat het binnenkort hoogstwaarschijnlijk geen fantasie meer is. De Japanse stamcelbioloog Hiromitsu Nakauchi krijgt nu al de toestemming van het expertencomité op het Japanse ministerie van wetenschappen om zulke ratten en muizen geboren te laten worden. De verwachting is dat hij de definitieve politieke goedkeuring in augustus ook zal krijgen. Het zou dan de eerste keer zijn dat dergelijke samengestelde embryo's van dieren en mensen geboren zullen worden.

Stamcelexpert en hoogleraar moleculaire genetica Hans Clevers (Hubrecht Instituut en het UMC Utrecht) heeft moeite met de ethische kant van het verhaal. Tegelijkertijd kent de Japanse bioloog binnen zijn vakgebied een erg goede reputatie en is hij volgens Clevers verre van de typische 'cowboy-wetenschapper'.

Clevers verwacht dat de experimenten met ratten en muizen ook nog niet meteen organen zullen opleveren die we naar de mens kunnen transplanteren. Maar de kans is in deze experimentele fase wel reëel dat de menselijke stamcellen onbedoeld bijdragen aan de ontwikkeling van bijvoorbeeld de hersenen of 'tenen' van de proefdieren.

De Pride en de kerk, gaat dat samen?

woensdag 31 juli 2019, 16:27 uur

De Prideweek in Amsterdam is volop aan de gang. Zo kan je op zondag bijvoorbeeld een roze kerkdienst volgen. Nou kan het zijn dat je denkt; een roze kerkdienst? Christendom en homoseksualiteit gaan toch helemaal niet samen? "Mensen zijn er vaak te weinig bewust van dat LHBT-mensen ook behoorlijk wat te brengen hebben in de kerk," aldus Mariecke van den Berg, Theoloog aan de Universiteit van Utrecht. Ze onderzoekt het publieke debat rond homoseksualiteit en religie. Tijdens deze Prideweek is Van den Berg trots naast christelijk ook lesbienne te zijn.

Hoe voert Nederland oorlog in cyberspace?

woensdag 31 juli 2019, 10:57 uur

Aanvallen uitvoeren met op afstand bestuurbare drones en computersystemen van verdachten hacken. "De aard van oorlogsvoering is aan het veranderen", aldus cyberspecialist Jelle van Haaster. Van Haaster promoveerde op de rol van digitale technieken in moderne oorlogvoering aan de Nederlandse Defensie Academie en de Universiteit van Amsterdam.

Hittestress, opvoedstress, deadlinestress... Stress kennen we allemaal. Helpt mindfulness daar nou tegen? En hoe gaan we het beste om met stress bij kinderen? Deze hele week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan stress.

Vandaag onderzoeken we waar de grens ligt tussen gezonde en ongezonde stress. Christiaan Vinkers is psychiater en stressonderzoeker aan het Amsterdam UMC en vindt dat we niet té bang moeten zijn voor stress.

Vakantiestress, keuzestress, werkstress... Stress kennen we allemaal. Maar wat ís het precies? En is het handig als je lichaam géén stresshormonen aanmaakt? Deze hele week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan stress.

Vandaag spreken we met Liesbeth van Rossum over wat er in je lijf gebeurt als je stress ervaart. Van Rossum is internist-endocrinoloog en hoogleraar obesitas en stress aan het Erasmus Medisch Centrum.

Vakantiestress, keuzestress, werkstress... Stress kennen we allemaal. Maar wat ís het precies? En is het handig als je lichaam géén stresshormonen aanmaakt? Deze hele week besteden we in Nieuws en Co aandacht aan stress.
Vandaag spreken we met Liesbeth van Rossum over wat er in je lijf gebeurt als je stress ervaart. Van Rossum is internist-endocrinoloog en hoogleraar obesitas en stress aan het Erasmus Medisch Centrum.

Iedereen was de afgelopen dagen in de ban van de Apollo 11 maanlanding. Maar space geek Hens Zimmerman kijkt verder dan onze eigen maan. Hij verdiept zich deze week in een van de 62 manen van Saturnus: maan Enceladus. Als er één plaats in ons zonnestelsel is waar we buitenaards leven kunnen aantreffen is het daar wel.

Dit jaar is er voor het eerst een foto van een zwart gat gemaakt! Zwarte gaten spreken enorm tot de verbeelding. Uit berekeningen wisten astrofysica dat dit space-fenomeen wel moest bestaan, maar voordat de foto bestond bleef het vooral bij speculeren. Astrofysicus Jordy Davelaar komt vertellen over de camera die de foto mogelijk maakte, en zijn VR simulatie van een zwart gat.

Het zat ze niet mee, het TU Delft Solar Boat Team. Twee weken voor de wereldkampioenschappen verloor hun boot een vleugel op het IJsselmeer, en na de eerste race begaven de zonnepanelen het. Hoe heeft hun boot dan toch als eerste de 60 kilometer lange race in Monaco afgelegd? Alexander van Citters en Thore Roepman van de TU Delft leggen het haarfijn uit.

In de vierde aflevering van de podcastserie Lab Leven bezoekt Dorien Rozing het barlab van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Je leest het goed, dit lab is vermomd als jouw favoriete kroeg. Wat daar allemaal onderzocht wordt zoekt Dorien uit in Lab Leven.

In deze nieuwe podcastserie laten wetenschappers ons meekijken in het lab waar zij hun onderzoek uitvoeren. Alle afleveringen zijn te vinden vinden op de site van de Universiteit van Nederland en in onze eigen podcast Focus Wetenschap. Maar ook iedere woensdag te horen in Focus tussen 02:00 en 04:00.

Sterstromen, prachtige stroken van sterren, worden veroorzaakt door verstoringen in de Melkweg... Nu kan zo'n stroom vervolgens weer verstoord worden waardoor er een gat in de stroom ontstaat. Maar hoe dat precies zit is een ingewikkelde kwestie. Onze eigen huiskosmonaut Hens Zimmerman zoekt deze week in zijn column uit hoe zo'n gat in een sterrenstroom ontstaat.

Het kan je haast niet zijn ontgaan: het is deze week vijftig jaar geleden dat de mens voet zette op de maan. Dit jaar, een halve eeuw later, hebben we eindelijk ook de achterkant van de maan bereikt. Een bijzondere prestatie waaraan astrofysicus Marc Klein Wolt een belangrijke bijdrage heeft gedaan. Het Radboud Radio Lab stuurde een meetinstrument mee met een Chinese ruimtemissie. In de studio vertelt Marc over de missies in de vorige eeuw en over zijn eigen bijzondere samenwerking met China.

Je telefoon met een vuurtje opladen? Het kan!

donderdag 18 juli 2019, 07:00 uur

Techdeskundige Tjitze Zijlstra schuift weer aan bij Focus en geeft je toffe tips voor op reis. Zo kun je je telefoon op de camping niet alleen met zonne-energie opladen, maar ook met vuur!

In de derde aflevering van de nieuwe podcastserie Lab Leven bezoekt Dorien Rozing het Human Perfomance Lab van de Vrije Universiteit, om te kijken hoe wetenschappers oplossingen zoeken voor oververhitte sporters. De Olympische Spelen in Tokyo van 2020 beloven namelijk de warmste spelen ooit te worden!

The Sims spelen met Neanderthalers

dinsdag 16 juli 2019, 07:00 uur

Vanwege archeologische opgravingen denken we veel over de neanderthalers te weten. Toch is er nog ontzettend veel onbekend. Archeoloog Fulco Scherjon, opgeleid als software-ontwikkelaar, heeft een simulatie gemaakt waarin hij gesimuleerde neanderthalers observeert. Voor zijn onderzoek bouwde hij deze virtuele wereld waarin hij de Neanderthalers telkens onder andere omstandigheden liet leven... en uitsterven. Het lijkt een beetje op the Sims, maar dan kan hij ze niet zelf besturen.

Als een detective speurt kunsthistoricus Sanne Frequin naar kleine details uit het verleden. Door allerlei kleine puzzelstukjes samen te voegen komt ze steeds meer te weten over onze geschiedenis. Helaas is dat puzzelen met stukjes uit het jaar 1400 nog niet zo eenvoudig. Er is namelijk ontzettend veel verloren gegaan. Toch doet kunsthistoricus Sanne Frequin niets liever. Ze ziet in elk object, hoe onbeduidend ook, een boeiend verhaal. En dan vooral in de macabere kanten van de middeleeuwse kunst...

Lab Leven #2: Buitenlucht-lab in de modder

woensdag 10 juli 2019, 07:00 uur

Universiteit Leiden doet onderzoek naar bodem- en grondwaterverontreiniging. Voor het bezoek aan dit lab moest verslaggever Dorien Rozing haar regenlaarzen aantrekken: Het lab van eco-toxicoloog Martina Vijver bestaat uit 20 slootjes en staat midden in een weiland.

Tekenaar en archeoloog Theo de Feyter is net een maand terug uit Syrië. Met zijn tekeningen legt hij het oorlogsgeweld daar vast. "Het was allemaal veel erger dan dat ik gedacht had", legt hij uit. "Als je het ziet met je eigen ogen, zie je dat niet alleen de dingen kapot zijn waarvan je het al wist, maar ook veel dingen eromheen. De infrastructuur, de dorpjes, de steden, alle mensen zijn weg."

Voel jij je thuis in je eigen buurt?

zaterdag 6 juli 2019, 07:00 uur

Patricia Wijntuin promoveerde aan de Radboud Universiteit met onderzoek naar de buurtbinding van Marokkaans-Nederlandse jongeren in twee achterstandsbuurten in Utrecht. Dit onderzoek gaat in tegen drie heersende gedachten over Marokkaans-Nederlandse jongeren en achterstandsbuurten.

Voor jou als podcastfan komt onze favoriete spacegeek Hens Zimmerman deze week met de ruimtepareltjes uit de podcastwereld. Zo raak je nooit meer uitgeluisterd in het universum van de spacepodcasts. Maar voor ons bij Focus Wetenschap blijft Zimmerman in Space toch nog altijd favoriet.

De Tweede Kamer heeft het omstreden plan van minister van wetenschap Ingrid van Engelshoven (D66) goedgekeurd om de universiteiten op een andere manier te financieren. Daarbij zal er meer overheidsgeld naar de bètawetenschappen, zoals fysica en techniek, gaan en minder naar andere wetenschappen.
Ondanks de politieke goedkeuring, lijkt het onbegrip vanuit de Nederlandse wetenschappelijke wereld voor het plan maar niet weg te ebben. Onder andere statisticus Casper Albers van de Rijksuniversiteit Groningen spreekt er zich bijzonder fel over uit, en heeft het over een 'intens onwetenschappelijke houding' en een bedrog dat nog nooit zo sterk aanvoelde. Hij vreest dat zijn universiteit bijna tien miljoen euro zal moeten bezuinigen door de maatregel en ook andere algemene universiteiten zwaar in hun begroting zullen moeten snijden. We horen van hem dat er acties vanuit de wetenschappelijke wereld komen wanneer het politieke besluit niet wordt teruggedraaid.

Eerder deze week spraken we al met de teamcaptains van TU Eindhoven over de RoboCup: het wereldkampioenschap voor robots. Het Eindhovense team TechUnited staat daar met een voetbalteam en met zorgrobot HERO die zo een vuilniszak uit een bak kan trekken en drankjes kan serveren. Aartsrivaal China is vandaag in ieder geval al een keer verslagen. We bellen weer met Australië om te kijken hoe het staat met alle wedstrijden.

NASA ontvouwt eerste deel nieuwe maanmissie

donderdag 4 juli 2019, 17:39 uur

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft de eerste onderzoeksplannen bekend gemaakt die ze over anderhalf jaar op de maan wil gaan uitvoeren. De missie maakt deel uit van het zogenaamde Artemis-programma. De opvolger van het Apollo-programma waarmee bijna vijftig jaar geleden de mens voor het eerst een voet op de maan zette. Andere doelstellingen zijn de eerste vrouw op maan te zetten in 2024 en de bouw van een maanbasis in 2028.

Het programma wordt met argusogen bekeken, omdat er wordt getwijfeld aan de haalbaarheid ervan. En dat heeft alles met de Amerikaanse politieke situatie van het moment te maken. Tegelijkertijd heeft de Europese ruimtevaartorganisatie ook haar zinnen op de maan gezet. We praten over de maanambities van Amerika en Europa met ruimtevaartdeskundige Erik Laan.

Met een ruime meerderheid gaat het Hongaarse Parlement in op een wetsvoorstel van de regering Orban om de Academie van Wetenschappen, de belangrijkste academische organisatie van het land, tot een nieuwe structuur om te vormen. In de nieuwe structuur worden de vijftien instellingen onder een raad van toezicht geplaatst waarbij de vertegenwoordigers van het ministerie met 1 persoon de overhand hebben op de vertegenwoordigers die vanuit de Hongaarse academie benoemd zijn.

Er werd de afgelopen tijd fel geprotesteerd tegen de maatregel vanuit de Hongaarse wetenschap en andere Europese wetenschapsorganisaties (waaronder de Nederlandse KNAW). De vrees bestaat dat zowel de vrijheid van onderzoek, als de financiering, sterk in het gedrang zullen komen. De zaak ligt onder meer extra gevoelig, omdat de bijna tweehonderd jaar oude academie sinds de val van het communisme haar onafhankelijkheid opnieuw wist te verkrijgen.

We bespreken de gevolgen van deze nieuwe beslissing met Oost-Europa correspondent Mitra Nazar, en Hongaars cultuurhistorica Krisztina Lajosi (Universiteit van Amsterdam).

Winnen voetbalrobots in 2050 van de mens?

woensdag 3 juli 2019, 07:00 uur

Dit jaar maken we niet alleen kans om met de leeuwinnen wereldkampioen te worden, in Sydney strijdt momenteel nog een ander Nederlands voetbalteam voor de wereldtitel: het robotteam van Techunited Eindhoven doet mee aan de RoboCup.

Lijkt het een beetje op echt voetbal? Robots Sari van Veerenstaal, Lieke Motors en Jackie Groenestroom moeten in ieder geval net als de dames in de rust even bijkomen en ze kunnen ook gewoon rode kaarten krijgen. Oud-teamleader Lotte de Koning van vertelt je alles over de overeenkomsten en verschillen met menselijk voetbal. Kunnen ze in 2050 winnen van de mens?

Ook bellen we met teamleader Wouter Kuipers die deze week in Sydney het team begeleidt. Gaan we de titel prolongeren of is China ons dit jaar toch te sterk af?

Lab Leven #1: Het Robolab van de UvA

woensdag 3 juli 2019, 07:00 uur

Een kijkje achter de schermen in een echt laboratorium? Ontdek hoe je een ijzersterke keeper programmeert en hoe kunstmatige intelligentie uiteindelijk kan winnen van Ajax. In de eerste aflevering van de nieuwe podcastserie Lab Leven bezoekt Dorien Rozing het robotlab van de Universiteit van Amsterdam.

In deze nieuwe podcastserie laten wetenschappers ons meekijken in het lab waar zij hun onderzoek uitvoeren.

Nog nooit stierven plant- en diersoorten zo massaal uit als nu. En dat bedreigt ook de mensheid. Die boodschap ging in mei de hele wereld over.

Eind 2020 wordt in China een nieuw akkoord gesmeed om de biodiversiteit te beschermen en in Rotterdam sorteren natuurorganisaties, overheden en wetenschappers vanuit heel Europa daarop voor.

Ingrid Visseren-Hamakers is hoogleraar milieubeleid en politiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen en ving een opmerkelijke uitspraak op.

Bioloog en inktviskenner Auke-Florian Hiemstra neemt een tas vol bijzondere objecten uit zijn verzameling mee naar de studio. Een Noorse stormvogel die hij zelf heeft opgezet, een verzameling inktvissen op sterk water, een leeuwentong, de eerste plastic bekers ooit gemaakt en nog veel meer. Auke-Florian vertelt over zijn lievelingsdier, de bijzondere Nautilus, over de fascinerende diepzee en over zijn missie: geen plastic bekers meer op het Leids Ontzet!

Er bestaat binnen de universitaire wereld grote ophef over de plannen van minister van wetenschap Ingrid van Engelshoven (D66) om de universiteiten op een andere manier te financieren. Het meest omstreden punt is dat er meer overheidsgeld naar de bètawetenschappen, zoals fysica en techniek, zal gaan en minder naar andere wetenschappen.

De minister hoopt met het extra geld voor de bètawetenschappen tegemoet te komen aan het stijgende aantal bètastudenten en de groeiende economische vraag. Tegelijkertijd ziet ze de strategie niet als een bezuiniging, omdat het kabinet volgens haar fors in het hoger onderwijs investeert.

Veel wetenschappelijke organisaties (KNAW, Vereniging van Universiteiten), universiteiten, vertegenwoordigers, en wetenschappers zien dit anders. De investeringen in het hoger onderwijs zouden onvoldoende zijn om de stijgende kosten te dragen, waardoor de overheveling van geld veel banen zou kosten bij de alfa-, gamma- en medische wetenschappen.

Vandaag debatteert de Tweede Kamer over de plannen van de minister. Politiek verslaggever Wilco Boom analyseert voor ons het debat. We spreken ook met wiskundige Arne Smeets (Radboud Universiteit Nijmegen). Smeets legt ons uit waarom hij, samen met een grote groep andere bètawetenschappers, tegen dit politieke besluit is.

Krioelende mieren determineren met nieuwe veldgids

vrijdag 28 juni 2019, 17:48 uur

Was u altijd al benieuwd welke mieren u om u heen ziet? Dan is dit misschien iets voor u. Hij is vers van de pers, vertaald vanuit het Frans en rijk geïllustreerd: de Veldgids Mieren van Europa. Wij vroegen ons natuurlijk af: staan ze er allemaal in? Marc-Robin Visscher zocht het voor ons uit. Hij ging de wijk in met mierenliefhebber Jitte Groothuis, die de gids vijf sterren geeft.

Eikenlanen zijn snelwegen voor eikenprocessierupsen

vrijdag 28 juni 2019, 09:24 uur

Brandharen, speciale stofzuigers, rode bultjes.. De eikenprocessierups rukt op en houdt de gemoederen flink bezig. Op diverse plekken in het land is het aantal rupsen verdrievoudigd ten opzichte van vorig jaar en de bestrijding is in volle gang. Wat voor effect heeft dat op de lange termijn?

Jurriën van Deijk is projectleider nachtvlinders bij de Vlinderstichting en doet onderzoek naar de eikenprocessierups. Volgens hem moeten we de natuurlijke vijanden van de rups een handje helpen en ook andere bomen planten dan eiken.

Hoe je onder het mom van wetenschap een drankspelletje kunt doen in de radiostudio? Door historicus Adriaan Duiveman uit te nodigen! Inmiddels doet hij een PhD aan de Radboud Universiteit. Maar voor hij daaraan begon, specialiseerde hij zich in de drinkcultuur van de zeventiende eeuw. Bijzondere feitjes over proosten, drinkliederen en drankspelletjes: het komt allemaal voorbij in het drankgelag in het gesprek.

Vanuit een telescoop ziet het er uit als een "onbeduidende ster", maar een bruine dwerg is geen ster of een planeet. Space-columnist Hens Zimmerman legt uit dat bruine dwergen ontstaan als er te weinig massa aanwezig is bij een nucleaire fusie, als een soort van mislukte ster. Maar hoe werkt dat precies? En hoe ziet de levensloop van een bruine dwerg er uit?

Deze kunstenaar blaast de Boog van Palmyra opnieuw op

donderdag 27 juni 2019, 07:00 uur

Kunstenaar Lieke van der Made bivakkeert de hele week in een pipowagen op het Mediapark. Waarom? Zij bouwt daar een ruim twee meter hoge opblaasbare boog van vliegerdoek. De inspiratiebron van dit bijzondere project is de door IS verwoeste eeuwenoude boog van Palmyra. Veel cultureel erfgoed is de afgelopen jaren door IS verwoest. Die verwoesting en ook het Midden-Oosten in het algemeen zijn terugkerend thema in Lieke's werk. Presentator Jacob de Vries bezoekt haar live tijdens de uitzending en kijkt hoe zij de boog met ventilatoren de lucht in blaast.

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij misvormde eiwitten in zenuw- en hersencellen samenklonteren en gezonde eiwitten aanzetten om hetzelfde te doen. Dit leidt tot een voorlopig ongeneeslijk proces waarbij zenuwcellen langzaamaan afsterven. Hoewel de oorzaken voor deze misvorming nog niet goed bekend zijn, is Parkinson desondanks in het aantal diagnoses de sterkst stijgende neurologische ziekte ter wereld in .

Parkinson wordt typisch als een hersenziekte beschouwd, maar Amerikaanse onderzoekers hebben een belangrijke aanwijzing gevonden dat de ziekte mogelijk niet in de hersenen hoeft te beginnen. Voor het eerst toonden ze aan dat de misvormde eiwitten (ook wel misvormde alfa-synucleïne genoemd) zich vanuit de maag via een belangrijke zenuwverbinding (de Nervus Vagus) naar de hersenen kunnen verspreiden.

Dit deden ze door de misvormde eiwitten bij muizen aan de binnenkant van de maag in te brengen. Na een maand arriveerden de misvormde eiwitten in de hersenen, waarna ze zich verder verspreiden en de muizen in 6 maanden tijd de typische Parkinson-stadia begonnen te doorlopen. (Van een verminderd reukvermogen, een typisch Parkinson-verschijnsel, bleven de muizen echter gespaard.)

Hoewel het onderzoek op muizen (dus niet op mensen) plaatsvond en niet aantoont dat Parkinson altijd in het maag- en darmstelsel begint, bevestigt het wel het vermoeden dat het allereerste stadium van Parkinson ook in de zenuwen van het spijsverteringsstelsel kan beginnen. Ook vonden eerdere onderzoeken belangrijke linken tussen Parkinson en het maag- en darmstelsel. Bas Bloem, hoogleraar in de neurologie (Radboud-UMC), vertelt ons over de waarde van dit onderzoek.
N.B.: Het wegnemen van de blinde darm verkleint wel de kans op het krijgen van Parkinson maar biedt geen volledige bescherming. Een vergrote kans op Parkinson door het consumeren van melkproducten verwijst naar de mogelijke aanwezigheid van pesticiden in de melk. Desondanks is dit voorlopig een statistisch en geen causaal verband.

Voor het eerst is het allereerste stadium van een botsing tussen twee grote groepen van sterrenstelsels geobserveerd. Zulke groepen of clusters van sterrenstelsels zijn de grootste objecten in het heelal die nog door de zwaartekracht samengehouden worden. Zulke botsingen zijn erg speciaal. Naast interstellair gas kan een cluster wel duizenden sterrenstelsels bevatten. Buiten de oerknal is er geen enkele gebeurtenis in het heelal waarbij er nog zo veel energie in het universum vrijkomt als bij zo'n botsing tussen twee clusters.

Nederlandse astronomen van ASTRON, SRON en de Sterrenwacht van de Universiteit Leiden hebben een cruciale rol gespeeld in de ontdekking van dit zeldzame moment. Hun bevindingen zijn in het tijdschrift Nature Astronomy gepubliceerd. Sterrenkundige Reinout van Weeren legt uit waarom sterrenkundigen zo geïnteresseerd zijn in zo'n kolossale aanvaring.

De lange politieke arm van Cicero

woensdag 26 juni 2019, 07:00 uur

Policiti als Thierry Baudet halen hun inspiratie uit de toespraken van de grote retoricus, senator en advocaat Marcus Tulius Cicero. Hij had overal informanten rondlopen en wist daarom dat er plannen waren voor een samenzwering tegen de Romeinse Republiek. Dus besloot hij met zijn collega's de samenzweerders zonder eerlijk proces te doden. Hierover sprak hij zo'n 2000 jaar geleden in de Catilinarische redevoeringen.

Hoe komt het dat zulke oude teksten nog steeds populair zijn onder hedendaagse politici? En gebruiken ze die teksten eigenlijk wel op de juiste manier of gaan ze finaal de fout in?

Classica Leanne Jansen van Universiteit Leiden beantwoordt al je vragen. Zij onderzoekt de erfenis van de Romeinse schrijver, redenaar, politicus, advocaat en filosoof - wat was hij eigenlijk niet - Marcus Tulius Cicero en vertelt over zijn leven, zijn tragische dood en zijn hedendaagse erfenis.

Je voortbewegen met de lichtdeeltjes van de zon die op je zeil vallen. Het klinkt op aarde absurd, maar in de (bijna lege) ruimte kan het. Je moet er wel lang voor wachten, maar in theorie kunnen de zonnezeilen snelheden van tienduizenden kilometers per seconde halen zonder te moeten steunen op een andere energiebron. Daarom worden ze momenteel gezien als de meest potentiële voertuigen om op zeer lange afstanden (inclusief een reis naar het dichts bijzijnde zonnestelsel) af te leggen. De Japanse ruimtemissie Ikaros toonde in 2011 aan dat reizen met een zonnezeil in de praktijk echt kan.

Met de nieuwe missie Lightsail2 wordt er voor het eerst geprobeerd om enkel op zonne-energie een bepaald parcours om onze aarde af te leggen, met daarbij de nodige baanveranderingen en hoogteverschillen (wat nog niet eerder geprobeerd werd). Een Falcoln Heavy racket lanceert Lightsail2 morgenochtend om half 6 (samen met onder meer een speciale atoomklok voor een ander ruimteproject). We praten over de ambities en de werking van de missie met Jeanette Heiligers, astrodynamicus aan de TU Delft.

Afgelopen maandag trad onze eigen koning toe tot de Orde van de Kousenband, de oudste ridderorde van Groot-Brittannië. Hij werd benoemd tot Stranger Knight. Vandaag de dag is zo'n gelegenheid vooral een grote verkleedpartij. Maar wie het woord ridder hoort denkt waarschijnlijk eerder aan zwaardgekletter en hoefgetrappel.

Stoere ridders op paarden in dodelijke lansgevechten zoals we kennen uit series als Game of Thrones of films als A Knight's Tale en Kingdom of Heaven. Maar zijn die beelden wel waarheidsgetrouw?

Historicus Mario Damen vertelt presentator Rose Heijnen alles over het hoe en waarom van middeleeuwse riddertoernooien.

In films, boeken en andere fictie kan men al decennia tijdreizen: terug naar het verleden of juist ver in de toekomst. Kunnen wij ons in de echte wereld ook vast gaan verheugen op een tripje naar ridders, de Romein of het jaar 2100? Deze week duikt Hens diep in de wereld van tijdreizen.

Amina Helmi wint Spinozapremie

zaterdag 22 juni 2019, 07:00 uur

Sterrenkundige Amina Helmi is een van de winnaars van de Spinozapremie. Zij ontvangt 2,5 miljoen voor nieuw onderzoek. Marc-Robin Visscher spreekt Helmi in haar eigen kantoor over deze prachtige prijs.

Het eerste bewijs voor de aanname dat onze Melkweg uit restanten van oudere sterrenstelsels bestaat. De ontdekking dat de Melkweg nog altijd natrilt omdat er in het verleden een ander sterrenstelsel langs scheerde. En dat de Melkweg bestaat uit een botsing tussen de voorloper van de Melkweg en een ander sterrenstelsel.

Het is opzienbarende kennis die we dankzij de inspanningen van Amina Helmi over onze Melkweg (het sterrenstelsel waar we in wonen) te weten zijn gekomen. Helmi, hoogleraar 'dynamica, structuur en vorming van de Melkweg' aan het Kapteyn Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen haalde er het internationale nieuws mee en kreeg er al eerder belangrijke (inter)nationale onderscheidingen voor. De restanten van het sterrenstelsel in de Melkweg dat ze als promovenda ontdekte zijn ook naar haar vernoemd: de Helmi-stroom.

Vandaag krijgt ze (samen met 3 anderen) de hoogste Nederlandse wetenschappelijke onderscheiding die een wetenschapper voor fundamenteel onderzoek kan krijgen: een Spinoza-premie. Verslaggever Marc-Robin Visscher zocht haar in Groningen op. Hij praat met haar over haar ontdekkingen en de cultuurshock die ze kreeg toen ze merkte dat het in Nederland veel minder evident is dan in Argentinië om als vrouw aan sterrenkunde te doen.

European Inventor Award naar Nederlandse uitvinding

donderdag 20 juni 2019, 18:55 uur

Materiaalwetenschapper Rik Breur heeft in Wenen een European Inventor Award gekregen. De prestigieuze award wordt als de grootste uitvindersprijs van Europa beschouwd en wordt uitgereikt door het Europese Octrooibureau.

Breur zijn uitvinding is een folie van stekelige microvezels die je aan elk schip (ongeacht het formaat) kunt aanbrengen. Met deze folie krijgen de typische zee-organismen zoals algen, zeepokken en mosselen geen kans om zich tegen de romp van het schip aan te hechten en het schip te beschadigen of meer brandstof te doen verbruiken. Momenteel worden met hetzelfde doel giftige chemicaliën aan scheepsrompen aangebracht, waardoor er jaarlijks tienduizenden tonnen gifstoffen de zee bevuilen.

De jury noemt de uitvinding van Breur daarom een oplossing die zowel de maritieme sector als de leefomgeving in zee ten goede komt. De inspiratie ervoor haalde Breur bij de afwerende stekels van zee-egels. We spreken met Breur een paar uur na de bekendmaking in Wenen.

Het wordt steeds makkelijker om het juiste medicijn voor een specifieke ziekte te vinden. Hoe? Door zogenaamde mini-orgaantjes die gekweekt kunnen worden met slechts een stamcel. Op zo'n mini-orgaan kunnen wetenschappers testen welk medicijn de beste oplossing is voor de zeldzame ziekte van een patiënt.

Hans Clevers, onderzoeksleider aan het Hubrecht Instituut en professor moleculaire genetica, vertelt presentator Rose Heijnen hoe dit werkt. Maar eerst legt hij uit waarom hij een gigantische armadillo meegenomen heeft meegenomen naar de studio.

De nieuwe documentaire "Ik ben er even niet" van filmmaker en kunstenaar Maartje Nevejan toont de ervaringen van kinderen en volwassenen die te maken krijgen met aanvallen van abscence epilepsie. Het is een vorm van epilepsie waarbij men vermoedt dat de persoon voor een aantal seconden het bewustzijn verliest. Desondanks is nog lang niet alles over de aandoening bekend. De documentaire gaat morgen in première in verschillende filmtheaters.
Hoogleraar cognitie en perceptie Floris de Lange van het Dondersinstituut (Radboud University Nijmegen) probeert in de documentaire de absence ervaringen te onderzoeken.

Het Leidse Biodiversity Center Naturalis verzamelt alle levenssoorten. Wat dacht je van een kamer vol met hoefdieren, duizenden lades vol met insecten en dozen vol met gedroogde planten en wieren? Twee jaar lang mochten TV-makers Joost Engelberts en Siebren Hodes filmen in de mysterieuze collectietoren van Naturalis. Een gebouw dat maar weinig mensen mogen betreden. In deze gigantische zwarte toren zijn in totaal meer dan 40 miljoen objecten opgeslagen. Presentator Stephan Komduur sprak de makers over de bijzondere natuurhistorische collectie in Leiden en de nieuwe tv-serie De Toren.

Het eerste anderhalve jaar zal de TU Eindhoven uitsluitend vrouwen aanwerven voor hun academische vacatures. Daarmee hoopt de universiteit dat de uiterst scheve balans in mannen en vrouwen minder onevenwichtig zal zijn.
Verslaggever Jeroen De Jager merkt dat er zowel studenten als academici zijn aan de TU Eindhoven die hun vraagtekens hebben bij de maatregel. Maar onder andere voor de chef diversiteit van de universiteit heeft het extreme onevenwicht in de hogere universitaire posities al lang genoeg geduurd.

Hondeneigenaars kennen het maar al te goed: de schattige oogjes waardoor we smelten en onze trouwe viervoeter voor de zoveelste keer een dikke knuffel willen geven. Een nieuw Amerikaans onderzoek uit het wetenschappelijke tijdschrift PNAS suggereert dat dit eigenlijk gewoon onze eigen fout is.

Door de anatomie te bestuderen van vier overleden wolven en zes overleden honden (van allemaal verschillende rassen), ontdekten ze dat alle honden (op de husky na) een sterk ontwikkelde oogspier hebben die bij de wolven ontbrak. Deze spier stelt de hond in staat om de wenkbrauw op te trekken, zodat hij zijn ogen groter kan maken. Daardoor kan de hond met zulke grote ogen meer kinderlijk en zielig kan kijken, wat het dier natuurlijk helpt om onze harten sneller te doen smelten.

Omdat de hond een gedomesticeerde ondersoort is van de wolf (en de Husky dicht bij de wolf aanhangt) opperen de onderzoekers dat de mens deze oogspier bij de honden 33.000 jaar lang heeft gecultiveerd. In vergelijking met de wolven vonden de onderzoekers ook dat de honden veel vaker en intenser zo'n zielig gezicht maken wanneer ze in contact komen met onbekende mensen. We bespreken het idee (en de sterkte van het onderzoek) met evolutionair bioloog Maurijn van der Zee (Universiteit Leiden).

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1