appjecalendarcheckchevron-downchevron-leftchevron-rightchevron-upclosedownloaddragfacebookfast-backwardfast-forwardgoogle-plusiconinstagramlinkedinlistlisten-livelogo-nporadio1logo-tour-de-france mailmicrophonepauseperson-man-2person-woman-4phonepinterestplayplaylistplyr-nextplyr-prevquestionquotesearchsharesorter--up-and-down star--open-and-filled star-openstarthumbdownthumbuptwitterwatch-livewhatsappyoutubeplyr-captions-off plyr-captions-on plyr-enter-fullscreen plyr-exit-fullscreen plyr-fast-forward plyr-muted plyr-pause plyr-play plyr-restart plyr-rewind plyr-volume
Afbeelding

Focus Wetenschap

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen in de wetenschap met deze podcast van NPO Radio 1. Met bijdragen van Nieuws en Co en Focus.

Podcast afleveringen

Al is het nog lang geen oud en nieuw, voor vuurwerkinspecteur Reinder Auwema is het al ontzettend druk. Het illegale vuurwerk-circuit ligt namelijk nooit stil. Nederlanders proberen ook vaak deze gevaarlijke knallers binnen te halen. Vanavond 4 september besteedt ook het wetenschapsprogramma De Kennis Van Nu aandacht aan explosieve pakjes! 21:10 op NPO 2.

Lab leven #10: Het nanolab van TU Twente

woensdag 4 september 2019, 11:32 uur

Het is een van de kleinste dingen van wat we ons kunnen voorstellen: nanotechnologie. Of zoals professor Wilfred van der Wiel van de Universiteit van Twente zeggen: "het is nog kleiner dan de doorsnede van je haar." Maar wat kunnen we precies met nanotechnologie? Verslaggever Dorien Rozing zoekt de mogelijkheden van deze technologie uit en gaat langs bij het nanolab aan de Universiteit van Twente.

Honden zijn er in allerlei soorten en maten. Maar de mens heeft de verschillen zo groot gemaakt dat zelfs de structuren van het brein van hondenrassen grote verschillen kennen. Dat blijkt uit onderzoek van het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Neuroscience, waarbij 62 huisdierhonden (goed voor 33 hondenrassen) onder de MRI-scanner zijn gelegd. De verschillen konden ook niet alleen verklaard worden door verschillen in lichaamsgrootte, hersengrootte of de vormgeving hersenpan van de hondenrassen.
De resultaten zijn evolutionair gesproken opmerkelijk, omdat de meeste hondenrassen die we nu kennen pas vanaf de 18de eeuw door de mens (waarbij overigens geen onderscheid tussen rassen te maken valt) zijn ontstaan. We praten er over met Johan Bolhuis, professor in de cognitieve neurobiologie aan de Universiteit Utrecht. Volgens Bolhuis is het onderzoek een mooi bewijs dat er op relatief korte tijd veel veranderingen kunnen ontstaan in de hersenen.

De babi pangang thuis laten bezorgen door middel van een drone, de brandweer die een brand blust met drones, drones die planten bestuiven. In de toekomst zit onze lucht vol met deze onbemande mini-vliegtuigen. Maar hoe zorgen we ervoor dat het luchtverkeer veilig blijft?
Het bedrijf Space53 doet onderzoek naar de toekomst van het luchtruim. Marc Sandelowsky is directeur van het Enschedese bedrijf en vertelt over de 20.000 drones die in 2045 per dag boven Parijs zullen vliegen.

Vogels hebben óók een persoonlijkheid

dinsdag 3 september 2019, 09:28 uur

De kanoet is een klein steltlopertje van gemiddeld 120 gram. Het vogeltje is in groten getale aanwezig op de Wadden en wordt al dertig jaar onderzocht. Bijvoorbeeld om te begrijpen waarom de een grotere afstanden aflegt dan de ander.

Deze week zijn wetenschappers met een nieuwe reeks experimenten bezig op het vogeleiland Griend. Ze onderzoeken de persoonlijkheid van de beestjes. Verslaggever Jeroen de Jager zoekt Allert Bijleveld op. Hij is gedragsecoloog bij het Nederlands instituut voor onderzoek der zee.

Luid protest wetenschappers bij opening academisch jaar

maandag 2 september 2019, 18:20 uur

Minister van Onderwijs Ingrid van Engelshoven opent vandaag een bewogen nieuw academisch jaar aan de Universiteit Leiden. Want letterlijk een paar meter van de Leidse Pieterskerk (waar de gebruikelijke opening plaatsvindt), wordt er als protest een alternatieve opening van het academisch jaar gehouden waar vele academici en studenten vanuit heel het land naar toe gaan. De zogenaamde 'Ware Opening van het Academische jaar 2019'.

Het ongenoegen over het nieuwe financieringsplan van het kabinet is groot in het Nederlandse hoger onderwijs. Veel van deze ontevredenheid gaat over het voornemen van het kabinet om meer geld naar bèta en techniek te laten gaan ten koste van andere onderzoeksdisciplines. Tegelijkertijd blijft de jarenlange vraag om substantieel meer geld voor het hoger onderwijs en voor onderzoek en ontwikkeling uit.

Verslaggever Maino Remmers nam een kijkje bij de omstaanders.

Column #68 van Hens Zimmerman: de Space Race herhaalt zich

zaterdag 31 augustus 2019, 07:00 uur

De eeuwige strijd tussen grootmachten om ergens de eerste, de beste of de grootste in te zijn, lijkt nooit echt te stoppen. De ruimtewedloop uit de vorige eeuw was ook zo'n strijd. Op 4 oktober 1957 begon de jarenlange Space Race tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten met de lancering van Spoetnik 1. Die race lijkt zich momenteel te herhalen, maar inmiddels bemoeien meer partijen zich ermee: India, SpaceX en Blue Origin bijvoorbeeld. Deze week neemt spacegeek Hens Zimmerman je mee in de geschiedenis van machtsstrijd in de ruimte.

'Homogen' en 'hetrogen' bestaan niet

vrijdag 30 augustus 2019, 17:32 uur

"Homoseksueel gen bestaat niet", "Seksuele voorkeur deels bepaald door genen"en "Homoseksualiteit is wel erfelijk". Er is veel aandacht vandaag voor een grootschalig genetisch onderzoek dat in het vakblad Science is gepubliceerd.

Wat leert dat onderzoek ons over homoseksualiteit? En waarom zoeken wetenschappers naar de genetische basis van ons seksuele gedrag? Wij praten erover met Abdel Abdellaoui. Hij is geneticus aan het Amsterdam UMC, waar hij onderzoek doet naar gedrags- en populatiegenetica.

Bepaalt een robot straks wie het turnen wint?

vrijdag 30 augustus 2019, 14:27 uur

Techdeskundige Tjitze Zijlstra is terug van vakantie. Hij praat ons bij over het laatste technieuws.



Zo komt de Fairphone 3 op de markt, waarbij duurzaamheid centraal staat. Zo kan je zelf de onderdelen van deze telefoon kan vervangen. En geeft hij het antwoord op de vraag: zijn simkaarten straks verleden tijd?

Paleontologen onthalen het als een van de grootste prehistorische ontdekkingen van de afgelopen decennia. De vondst van een bijna complete schedel van 3,8 miljoen jaar oud. Een Ethiopische herder ontdekte hem naar verluidt toen hij een kuil aan het graven was om zijn lammetjes te beschermen tegen de hyena.

De schedel behoort tot het geslacht van een van onze voorouders, de Australopithecus, maar is van een andere soort dan die andere Australopithecus: Lucy, misschien wel de bekendste prehistorische mensachtige die ooit ontdekt is.

De nieuwe schedel zou het huidige beeld van onze voorouders opnieuw een flinke knauw geven. Verslaggever Marc-Robin Visscher trok naar Naturalis en kreeg op de vernieuwde afdeling van paleontologen José Joordens en Anne Schulp te horen waarom dit zo is.
FacebookTwitterE-mail

Ook niet-sporters lopen gevaar op oververhitting

woensdag 28 augustus 2019, 18:14 uur

Té weinig sporters weten wat ze moeten doen als ze met oververhitting te maken krijgen tijdens het trainen in hoge temperaturen. Dat meldt het Rode Kruis vandaag. Maar nu de zomers steeds warmer worden, lopen ook niet-sporters meer gevaar op oververhitting als ze zich erg inspannen. We vragen aan thermofysioloog Boris Kingma (TNO) hoe we ons kunnen aanpassen aan deze nieuwe omstandigheden.

"Everything has its jaguar"

woensdag 28 augustus 2019, 07:00 uur

Met de jaguar bedoelen we hier niet die dure auto. Dit indiaanse gezegde verwijst naar het dier, de grootste katachtige uit Zuid-Amerika.
Archeoloog Eva Paulsen ontdekte waarom de inheemse bevolking van de kleine Antillen zoveel dieren afbeeldde op hun potten en schalen. Hoe kan het dat bepaalde dieren VEEL vaker afgebeeld worden dan anderen? En wat zegt dat over de mensen die ze 2000 jaar geleden boetseerden?
Om daarachter te komen reisde de archeoloog onder andere naar Suriname om daar midden in de jungle op zoek te gaan naar een oude verhalenverteller.
Eva promoveert 5 september in Caribische Archeologie aan de Universiteit Leiden. Zij zal ons proberen uit te leggen wat ze met dat indiaanse gezegde bedoelt, alles en iedereen heeft zijn Jaguar...

Lab Leven #9: het windtunnellab van TU Eindhoven

woensdag 28 augustus 2019, 07:00 uur

In deze aflevering van Lab Leven gaat verslaggever Dorien Rozing op bezoek in een bijzonder lab: geen steriele omgeving waar wetenschappers in labjassen proefjes doen. In dit lab van de TU Eindhoven beoefent professor Bert Blocken de nobele kunst van de aerodynamica met een gigantische windtunnel.

Europeanen vernielden inderdaad (bijna) al hun oerbos

dinsdag 27 augustus 2019, 19:49 uur

De Braziliaanse president Jair Bolsonaro heeft geen behoefte aan de twintig miljoen dollar die door de G7 was toegezegd om de branden in het Amazonewoud te bestrijden. Bolsonaro (in feite zijn stafchef Onyx Lorenzoni) liet weten dat het geld beter kan worden besteed aan de 'herbebossing van Europa', suggererend dat Europa in haar verleden ook haar oerbos vernietigde.

Enerzijds heeft de uitspraak een sterk retorisch 'whataboutism' of 'tu qouque' (help liever jezelf, voor je ons gaat helpen'), maar anderzijds zit er ook een kern van waarheid in. 'Europa kende 6000 à 7000 jaar een oerbos dat bijna heel Europa omspande', vertelt bosecoloog Gert-Jan Nabuurs (Universiteit Wageningen) aan verslaggever Jeroen de Jager. Dat is sinds de tijd van de Romeinen en de middeleeuwen geleidelijk aan (bijna) volledig verdwenen. Nu blijven er nog stukken oerbos zoals het Bialowieza-woud in Polen en het Perucica-bos over in Bosnië Herzegovina over. De Jager vraagt aan Nabuurs hoe het nu gesteld is met de Europese bossen* en of Europa inderdaad moet overwegen om zelf meer aan de eigen bebossing te doen.
* Dankzij grote herbebossingsacties van de Europese landen na de Tweede Wereldoorlog is Europa doorheen de tijd aanzienlijk groener geworden.

We dachten dat bewegen en gezond eten de kans op dementie verkleint. Maar zo simpel blijkt dementie niet te voorkomen. Want uit een pas verschenen onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Genetics van het Erasmus Medisch Centrum blijkt dat ouderen die een hoger genetisch risico op dementie hebben, weinig lijken te kunnen doen om dementie te voorkomen. Het is pas bij mensen die een laag genetisch risico hebben dat een gezonde levensstijl lijkt te helpen. We praten met arts en hoofdonderzoeker Silvan Richer.

Formeren is dineren

dinsdag 27 augustus 2019, 11:52 uur

"Je kunt de verkiezingen winnen, maar de formatie verliezen."

Van een diner tussen Wiegel en Van Agt in 1977, tot Samsoms dankwoord voor Rutte. Nog nooit is echt onderzocht hoe vriendschappen in de politiek werken. Tot nu. Frank Westhoek schreef een masterscriptie over de invloed van vriendschap in kabinetsformaties en vertelt erover in Focus.

Er zijn toch verschillende radio-actieve deeltjes gevonden bij de mislukte en dodelijke Russische rakettest in Severodvinsk van twee en een halve week geleden. Dat heeft de Russische meteorologische dienst bekendgemaakt aan het Russische persbureau Interfax, nadat het testen in de omgeving uitvoerde. En dat terwijl de Russische autoriteiten eerder benadrukten dat er bij het ongeluk geen schadelijke stoffen waren vrijgekomen.

Stralingsdeskundige Lars Roobol (RIVM) vertelt ons dat er iets vreemds aan de hand is met de samenstelling van de radioactieve wolk die de Russische meteorologisch dienst heeft gemeten. Deze lijkt niet voort te komen uit een explosie van een nucleaire bom of een typische mini-reactor, maar lijkt sterk op de samenstelling van een ongebruikelijke radioactieve batterij. Die batterij (eerder vrij onsuccesvol uitgetest als raketmotor in de jaren 60) bestaat uit radioactief afval die zoveel warmte genereert dat het een raket zou kunnen doen lanceren.

We spreken Roobol ook over de gezondheidsrisico's van deze radioactieve deeltjes voor de omgeving.

Update 6 september 2019: In de tussentijd zijn er meer details en aanwijzingen doorgesijpeld, waardoor de conclusie over de oorzaak van de radioactiviteit opnieuw anders is komen te liggen. De krant het NRC maakte het volgende overzichtelijke artikel: https://www.nrc.nl/nieuws/2019/09/06/russische-rampraket-a3972477

Dit vind jij interessant aan het leven van Britney Spears

maandag 26 augustus 2019, 17:43 uur

Kim Kardashian, Britney Spears, en Taylor Swift … Dagelijks volgen we beroemdheden op de voet. Maar waarom vinden we het zo interessant om te zien dat Taylor Swift haar katten aait of wat Kim Kardashian eet als ontbijt?

Celebrities zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Zelfs politici zijn tegenwoordig beroemdheden. Er zit nota bene een TV-ster in het Witte Huis… Waar komt deze fascinatie voor celebrities vandaan? Neerlandicus en celebrity onderzoeker Gaston Franssen van de Universiteit van Amsterdam vertelt erover.

Cookies, persoonsgegevens bij bedrijven, verborgen camera's… Terwijl wij ons druk maken over onze privacy op aarde, doorbreken satellieten alle privacymuren. Zonder dat wij het door hebben.

Het aantal satellieten stijgt explosief en je kan waar en wanneer je maar wilt data opvragen over waar je buurman uithangt. Hens Zimmerman maakt een analyse over privacy in de ruimte in een nieuwe aflevering van Zimmerman in Space.

De wereldwijde verontwaardiging over de aangestoken bosbranden in het Amazonewoud neemt steeds verder toe. Onder andere de Franse president Macron dreigt het landbouwakkoord tussen de EU en Zuid-Amerika op te zeggen. En begin deze maand was er het verontrustende bericht van het Braziliaanse Ruimtevaartorganisatie dat de jaarlijkse ontbossing opnieuw een versnelling hoger gaat.

Hoe ernstig zijn de nieuwsberichten over bosbranden en ontbossingen? En welke waarde heeft het regenwoud (met haar onschatbare rijkdom aan planten en dieren) precies voor de wereld? We vragen het aan Hans ter Steege, hoogleraar in bosdiversiteit en boomeigenschappen aan de Vu Amsterdam en het Naturalis Biodiversity Center. Ter Steege heeft een grote expertise op het gebied van het Amazonewoud.

De WHO is wél bezorgd om microplastics in drinkwater

donderdag 22 augustus 2019, 18:11 uur

'Microplastics in drinkwater vormen geen bedreiging voor de volksgezondheid', 'Microplastics in water niet schadelijk voor de mens, WHO: concentratie microplastics in drinkwater geen bedreiging voor volksgezondheid, 'De Wereldgezondheidsorganisatie WHO is niet bezorgd om microplastics'.

Het zijn een aantal koppen van verschillende nieuwsmedia over het nieuwe rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO over microplastics in drinkwater. Maar zegt de WHO dat eigenlijk wel allemaal? Maakt het zich geen zorgen dat microplastics mogelijk schadelijk zijn voor de mens? Want in haar officiële communicatie roept de Wereldgezondheidsorganisatie juist op om dringend meer onderzoek te doen naar de microplastics en het risico op menselijke blootstelling te vermijden. .

We praten er over met hoogleraar waterkwaliteitsbeheer Bart Koelmans van de Universiteit Wageningen. Koelmans is een van de co-auteurs van het WHO-rapport.

Ki ka koe ki - hoe ontstaat een taal?

donderdag 22 augustus 2019, 10:19 uur

Spreken is zilver, zwijgen is goud… Zo ontdekte verslaggever Mirthe van der Drift dit weekend op het muziekfestival Lowlands. Wetenschappers Martijn Wieling en Gregory Mills gebruiken festivalgangers als proefkonijnen voor een taalexperiment. Kun je jezelf verstaanbaar maken met slechts een paar nietszeggende klanken? Mirthe kijkt toe hoe festivalbezoekers zich overgeven aan de klanken 'ka', 'ki' en 'koe'.

Vier op de tien van de Nederlandse adviezen op sociale media, blogs en forums zijn onbetrouwbaar als het over veilig medicijnengebruik tijdens de zwangerschap gaat. Dat blijkt uit onderzoek van het Radboud UMC in het wetenschappelijke tijdschrift British Journal of Clinical Pharmacology.

Ruud Coolen Van Brakel, de directeur van het Instituut Verantwoord Medicijngebruik, is niet verrast door het cijfer. Het maakt volgens hem deel uit van een breder probleem waarin mensen hun meningen en ervaringen over medicijnen online zetten. En die is regelmatig verre van betrouwbaar. We vragen aan Van Brakel hoe we als consument aan veilige informatie over medicijnengebruik kunnen komen.

In deze aflevering van Lab Leven krijgen we letterlijk een kijkje in de keuken van Maastricht University. Gedragswetenschapper Remco Havermans onderzoekt daar het menselijke eetgedrag. Want wat gebeurt er eigenlijk in je hoofd als je weer eens een hele reep chocola naar binnen werkt? En waarom kun je als je he-le-maal vol zit van je avondeten toch nog dat bakje tiramisu op? Verslaggever Dorien Rozing van de Universiteit van Nederland zoekt het uit in het smaaklab in, kan ook niet echt anders, bourgondisch Limburg

Sleutelen aan onze genen is nog riskanter dan gedacht

dinsdag 20 augustus 2019, 21:18 uur

Mensen zijn genetisch voor 99 procent identiek aan elkaar. Maar binnen die resterende 1 procent (die mensen wel genetisch van elkaar doet verschillen) zitten minstens 11,544 genen die minstens bij 518 verschillende fysieke of psychologische eigenschappen van de mens betrokken zijn. En 67% van deze enkele genen heeft het potentieel om niet voor één eigenschap, maar wel voor meerdere eigenschappen in te staan. Kortom, sleutel aan één van deze genen voor één eigenschap, en je hebt een grote kans dat je ook andere eigenschappen zult beïnvloeden.

Dit blijkt uit een zeer groot genetisch onderzoek uit het wetenschappelijke tijdschrift Nature Genetics dat de Vrije Universiteit Amsterdam samen met Noorse en Amerikaanse onderzoekers hebben uitgevoerd. Dat deden ze door in een grote databank die ze creëerden bijzonder veel genetische studies met elkaar te vergelijken.

Die complexiteit is allesbehalve goed nieuws voor mensen die hopen dat we dankzij nieuwe technieken makkelijker ziektes zullen kunnen oplossen of voor andere doelen aan het lichaam sleutelen.* We spreken met Tinca Polderman, biologisch psycholoog (VU Amsterdam) en een van de betrokken onderzoekers, over de gevolgen van deze studie.

* Hoewel dat veilig genetisch sleutelen niet voor alle ziektes onmogelijk is.

Het Naturalis Biodiversity Center is momenteel samen met Amerikaanse en Britse collega's in de Amerikaanse staat Wyoming een van de 'belangrijkste dino-vindplaatsen van de laatste decennia' aan het uitgraven. Honderden dinoresten uit het Jura-tijdperk moeten er onder de grond geconcentreerd liggen. En nu blijkt dat de opgravingen die al gedaan zijn (tijdens de zogenaamde Mission Jurassic) inderdaad alle verwachtingen meer dan waar maken. Tal van botten - waaronder die van vier langnekdino's -, voetafdrukken en plantenresten zijn er al gevonden. En daar blijft het niet bij, want de opgravingen zijn nog lang niet gedaan.

We praten met (zeer enthousiast) paleontoloog Anne Schulp (Naturalis Biodiversity Center), die momenteel op de site mee zoekt naar de dinofossielen. Schulp schat de kans reëel in dat Nederland het skelet van een langnekdino mee naar huis mag nemen.

Ben jij tevreden met je geslachtsdeel?

dinsdag 20 augustus 2019, 07:00 uur

Afgelopen weekend was Focus op Lowlands, want het is meer dan zuipen, dansen en keihard meeblèren met je favoriete artiest. Op Lowlands wordt namelijk ook heus wetenschappelijk onderzoek gedaan. Verslaggever Rose Heijnen nam een kijkje bij een onderzoek van de Radboud Universiteit. Zo'n festival mag dan wel seks, drugs en rock & roll zijn, maar hoe tevreden zijn festivalgangers eigenlijk met hun geslachtsdeel?

Als ouder wil je dat kinderen zich goed in hun vel voelen en zichzelf graag zien. Maar je hoort wel eens vaker dat we onze kinderen in deze tijden ook te narcistisch maken. Klopt dat? En we hoe vermijden we dat kinderen dat worden?

In de laatste aflevering van onze driedelige serie over netelige opvoedingskwesties praten we er over met Eddie Brummelman. Brummelman is ontwikkelingspsycholoog en pedagoog aan de Universiteit van Amsterdam, en schrijver van het boek Bewonder Mij.

Volgens Brummelman heeft elk kind een gezonde dosis zelfwaardering nodig, maar wordt het pas gevaarlijk als je als ouder je kind uitvoerig op een voetstuk zet en het gevoel geeft dat ze beter zijn of moeten zijn dan andere kinderen. En niet alleen de omgeving, maar ook het kind zelf kan er in hoge mate onder lijden.

Het heelal is gigantisch, geen wonder dat de trouwe fans van de column van onze huiskosmonaut zich afvragen hoe je dingen meet in de ruimte. Deze week vertelt Hens waarom centimeters en kilometers in de ruimte niet genoeg zijn en welke meeteenheid astronauten en sterrenkundigen dan wel gebruiken.

Zoon- of dochterlief wil het vaak niet van de mama of de papa horen. Maar ouders willen ook graag dat kinderen op het gebied van liefde, relaties en lichamelijk welbevinden op hun pootjes terechtkomen. Hoe pak je dat het beste aan? Zeker in een tijd waarin alles beschikbaar lijkt te zijn via sociale media en internet, en jongeren zich tegelijkertijd onzeker kunnen voelen over hun eigen lichaam en steeds later voor het eerst seks hebben.

We vragen het aan Yuri Ohlrichs, consultant en seksuoloog bij het Nederlands kenniscentrum voor seksualiteit Rutgers.

Opvoedingskwesties: als je kind opeens aangehouden wordt

woensdag 14 augustus 2019, 23:18 uur

We waren sowieso van plan om vandaag een driedelige miniserie te beginnen waarbij we deskundigen bevragen hoe je als ouder om kunt gaan met netelige opvoedingskwesties. En toen was er vannacht het bericht van de Telegraaf: de 15 jarige zoon van de burgemeester van Amsterdam Halsema is vorige maand aangehouden door de politie. De Telegraaf spreekt van een inbraak, maar volgens de advocaat van de minderjarige jongen ging het om 'verboden kwajongenswerk.
Femke Halsema is naast burgemeester, natuurlijk ook ouder. En ze is niet de enige die te maken heeft met een kind dat dit soort dingen uitspookt. Hoe reageer je dan als ouder het beste wanneer je zoon of dochter met politie en justitie in aanraking komt? We vragen het aan Peter van der Laan, bijzonder hoogleraar reclassering van jongeren aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.
Van der Laan wijst erop dat verreweg de meeste jongeren die met de politie in aanraking komen niet de criminelen van morgen worden, dankzij de politie en (vooral) de ouders die de jongere corrigeren.

Nieuwe wespen- en keversoort ontdekt in het Vondelpark

woensdag 14 augustus 2019, 16:41 uur

"Een van de nieuwe ontdekkingen is dat er behoorlijk veel soorten in het Vondelpark zitten."

Een groep wetenschappers ging afgelopen zomer het Vondelpark in, op zoek naar nieuwe diersoorten in de stad. Dat zorgde in het O2-laboratorium aan de Vrije Universiteit in Amsterdam voor verrassende resultaten!

Verslaggever Rens Turk sprak met onderzoeker Joris Koene.

Lab Leven #7: het eyetrackinglab

woensdag 14 augustus 2019, 07:00 uur

In de zevende aflevering van de podcastserie Lab Leven bezoekt Dorien Rozing het eyetrackinglab van de Open Universiteit. Of nou ja, bezoeken...
Het eyetrackinglab is niet zomaar een lab, het past op je neus en de experimenten vinden plaats in een klas vol pubers. Hoe dat zit? Je hoort het van Dorien Rozing van de Universiteit van Nederland.

Methylphenidate (dat onder meer in Ritalin zit) is een veel gebruikt stofje dat als medicatie dient voor kinderen met ADHD. Een nieuw experiment van het Amsterdam UMC bij Nederlandse jongens en volwassen mannen met ADHD laat zien dat het stofje de ontwikkeling van het brein van jongens met ADHD beïnvloedt. De jongens die het middel namen ontwikkelden een hogere dichtheid in zogenaamde witte materie in de hersenen in vergelijking met jongens met ADHD die een placebo (nepmedicijn) namen. Bij volwassenen trad het effect niet op. Witte materie zorgt voor de overdracht van signalen in het brein en speelt een belangrijke rol in het aanleren van zaken.

Het onderzoek, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Radiology, ligt in lijn met eerdere studies over het effect van methylphenidate op de witte materie in de hersenen van jonge kinderen. We spreken hoofdonderzoeker Liesbeth Reneman, (hoogleraar neuroradiologie aan het Amsterdam UMC) over de implicaties van de studie.

"Dat stofdeeltje gaat met zo'n enorme snelheid door de dampkring, in dit geval 60 kilometer per seconde. Dat deeltje begint te wrijven met de moleculen van de atmosfeer wat een chemische reactie veroorzaakt en daardoor begint het te gloeien."

Afgelopen en komende nacht zijn vallende sterren aan de hemel te zien. Dit komt door een wolk van stofdeeltjes van de komeet Swift-Tuttle waar de aarde doorheen beweegt.

Arnold Tukkers van de Cosmos Sterrenwacht uit Lattrop in Twente legt uit wat we nou eigenlijk aan de hemel zien.

Als je de Ilias van Homerus leest of de movie Troy ziet, zou je denken dat de oude Grieken uit de Myceense periode hun doden op brandstapels cremeerden. Maar in werkelijkheid was dat een ritueel uit de IJzertijd en begroeven de echte Myceners (die in de Bronstijd leefden) hun doden.

De Griekse overheid heeft bekendgemaakt dat er 2 ongeschonden graftombes zijn gevonden uit die Myceense periode. Meer dan 3000 jaar oud zijn ze. En daar gaan vele harten sneller van kloppen, want de Myceense periode is het begin van de klassieke Griekse cultuur. We vragen aan Josho Brouwers (archeoloog en hoofdredacteur van het internationale tijdschrift Ancient World Magazine) hoe uniek de ontdekking is.

Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet. Het is de gulden regel van het confucianisme, wat jarenlang een ethisch en filosofisch systeem was in Oost-Aziatische landen. Deze week kruipt onze spacegeek Hens Zimmerman in de huid van de confucianist om een vraag van een luisteraar te kunnen beantwoorden.

Kindervragen: Waar komt mijn steen vandaan?

zaterdag 10 augustus 2019, 14:33 uur

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week opnieuw elke dag een kind uit die een vraag aan een wetenschapper mag stellen. Want achter een antwoord op een kindervraag zit vaak meer dan je zou denken.

Theyl (9) uit Kudelstaart heeft sinds kort een nieuwe hobby: magneetvissen. Bij een vriendje in De Horn had in de rivier de Vecht een magnetisch steentje van bijna 10 centimeter gevonden. Hij vraagt zich af hoe oud het steentje is en waar het vandaan komt. Kortom: is het steentje misschien waardevoller dan we op het eerste gezicht denken? Wat in de Vecht zijn al talloze mooie archeologische schatten gevonden.

Alexander van de Bunt, archeoloog bij het meldpunt Archeologie van het Landschap Erfgoed Utrecht, zocht het voor Theyl uit.

P.S.: Er was verdorie geen tijd meer om het in onze uitzending van #kindervragen te tonen. Maar schattenzoeker Theyl ging uiteindelijk helemaal niet teleurgesteld bij ons vandaan. Want Alexander had een verrassing bij waar Theyl helemaal stil van werd...? Gebruik de volgende link om het filmpje achter de schermen te bekijken. https://twitter.com/Nieuwsenco/status/1160150121247596545?s=20

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week opnieuw elke dag een kind uit die een vraag aan een wetenschapper mag stellen. Want achter een antwoord op een kindervraag zit vaak meer dan je zou denken.

Eveline uit Heerlen is pas 7 en toch had ze al een slimme vraag waar vele mensen hun hele leven nooit op zijn gekomen. Waarom komt regen altijd als druppeltjes naar beneden. En waarom zit er altijd ruimte tussen die druppeltjes? Anders gezegd: waarom krijg je regen niet als een grote plas water op je hoofd? We vragen het aan iemand die Eveline met het Wegener-Bergeron-Findeisen-proces (wij verzinnen dit niet) bekend zal moeten maken, onze eigen NOS-weerman Gerrit Hiemstra.

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week opnieuw elke dag een kind uit die een vraag aan een wetenschapper mag stellen. Want achter een antwoord op een kindervraag zit vaak meer dan je zou denken.

De familie van Iskander (10) uit Nijmegen heeft twee mooie konijntjes, Bobby en Billy. Vroeger hadden ze ook een ander konijn. En die begon een nestje te maken, omdat ze voelde dat ze misschien wel zwanger was! Iskander vraagt zich af hoe konijnen eigenlijk weten dat ze nestjes moeten maken. Want de kleintjes zijn er immers nog niet. Het antwoord krijgen we van iemand die enorm veel over konijnen weet: dierdeskundige Karel de Greef van de Universiteit Wageningen.

Insectengif komt ook terecht in voedzame 'luizenpoep'

woensdag 7 augustus 2019, 12:14 uur

Wetenschappers hebben een nieuwe manier ontdekt waarop bepaalde bestrijdingsmiddelen insecten kunnen doden. Het gaat daarbij om zogeheten neonicotinoïden. Misschien heeft u daar weleens over gehoord als het ging over bijensterfte. Wij praten over het onderzoek met Marcel Dicke, hoogleraar entomologie aan de Wageningen Universiteit.

Nieuwe soorten zoeken in het Vondelpark

woensdag 7 augustus 2019, 12:13 uur

Om nieuwe diersoorten te ontdekken hoef je niet naar de Galapagoseilanden of naar Borneo. Evolutiebioloog Menno Schilthuizen denkt dat er zelfs in het drukbezochte Vondelpark in Amsterdam nieuwe diersoorten zijn te ontdekken en zette een expeditie op poten. Nieuwe vogels of zoogdieren hoeven we niet te verwachten, maar de kans op nieuwe sluipwespen of kevertjes is groot. Verslaggever Jeroen de Jager duikt de stadse jungle in en zoekt mee.

Lab Leven #6: het Cleverslab kweekt mini-orgaantjes

woensdag 7 augustus 2019, 07:00 uur

In de zesde aflevering van de podcastserie Lab Leven bezoekt Dorien Rozing het UMC Utrecht waar ze een heus organoïdenlab hebben waar mini-niertjes gekweekt worden.

Kindervragen: Kun je iemand doodkietelen?

dinsdag 6 augustus 2019, 17:38 uur

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week opnieuw elke dag een kind uit die een vraag aan een wetenschapper mag stellen. Want achter een antwoord op een kindervraag zit vaak meer dan je zou denken.

Robin (8) uit Amsterdam vindt het heel leuk als haar mama of papa haar kietelt. Maar kan je ook letterlijk doodgekieteld worden? Sibe Doosje, klinisch psycholoog aan de Universiteit Utrecht, geeft het antwoord.

Kindervragen: Waar zitten slakken als het warm is?

dinsdag 6 augustus 2019, 14:36 uur

Ook al hebben kinderen op dit moment vakantie, hun nieuwsgierigheid staat nooit uit. Als bewijs hiervoor nodigen we deze week opnieuw elke dag een kind uit die een vraag aan een wetenschapper mag stellen. Want achter een antwoord op een kindervraag zit vaak meer dan je zou denken.
Benthe (8) uit Almere komt op het paadje naar haar huis veel slakken tegen en dat vindt ze niet zo leuk. Maar als het warm weer is zijn ze er niet. Hoe komt dat? We vragen het aan de voorzitter van de Nederlandse Malacologische vereniging, Anthony van Peursen. Van Peursen houdt juist enorm veel van slakken.

In het Teylers Museum in Haarlem staat een heel bijzonder object dat een volledige zaal in beslag neemt. Het is de gigantische elektriseermachine van Van Marum. Museumdirecteur Martinus van Marum liet de machine in 1784 speciaal bouwen om onderzoek te doen naar een nieuw fenomeen: elektriciteit. En daarmee zette hij onder andere zijn eigen vrouw onder stroom…

Verslaggever Rose Heijnen ging kijken in Haarlem met conservator Trienke van der Spek. De muziek is van Marysia Saras.

De Apollo 10 kan ook wel gezien worden als de generale repetitie voor de Apollo 11, waarmee in juli 1969 de mens voor het eerst in de geschiedenis voet op de maan kreeg. De Snoopy maanlander speelde daarin een belangrijke rol. Lange tijd was de Snoopy buiten beeld, maar 50 jaar later dook hij weer op.

Een nieuwe studie waar het KNMI aan heeft meegewerkt laat zien dat hittegolven zoals vorige week vrijwel onmogelijk zouden zijn geweest in het Nederland van een eeuw geleden. Aan NOS.nl laat KNMI-onderzoeker Geert Jan van Oldenborgh zelfs weten dat, als je de trend (gebaseerd op data uit het verleden van Nederland en andere West-Europese landen) verder doortrekt, Nederland gemiddeld op een hittegolf per jaar in de toekomst zal uitkomen.

Op een warme dag 's avonds blijft de hitte in stedelijk gebied doorgaans extra lang hangen en Nederland heeft nog veel werk voor de boeg om haar huizen, gemeenten en steden zo in te richten dat de warmte zo min als mogelijk door de stenen, beton en asfalt vastgehouden wordt. Hoe kan dat anders?

Verslaggever Maino Remmers trok naar de heetste plek in Delft, de Spoorzone, en sprak er met microklimaatonderzoeker Marjolein Pijpers van Esch (TU Delft). Zij is de initiatiefnemer van een hittebestendig park dat er momenteel gebouwd wordt. We vragen eveneens aan meteoroloog Bert Heusinkveld (Wageningen Universiteit) hoe we onze huizen en wijken beter tegen de hitte kunnen wapenen.

Rekenraadsel zet internetfora in vuur en vlam

vrijdag 2 augustus 2019, 20:42 uur

"Serieus, ga terug naar school", "Je bent het gewoon uit je duim aan het zuigen" "Ik word ziek van jullie allemaal". 'Mijn hoop in de mensheid is verdwenen'.

Op twitter en andere internetfora is er een bijzonder heftige discussie bezig over één enkele kleine rekensom die een paar dagen eerder de wereld in werd getweet. 8: 2(2 + 2) = ? luidt de opgave. Volgens de ene persoon is 16 absoluut de juiste oplossing. De ander beweert dat het echt niet anders dan 1 kan zijn. En zelfs geavanceerde rekenmachines geven een verschillend resultaat.

Wij weten in elk geval zeker dat wiskundewonder Floor Beks uit Grou ons uit de nood kan helpen. Floor won in april voor Nederland een zilveren medaille op de Europese Wiskunde Olympiade voor meisjes.

Stress-serie deel 5: Helpt mindfulness tegen stress?

vrijdag 2 augustus 2019, 17:08 uur

Vakantiestress, droogtestress, opvoedstress... Stress kennen we allemaal en deze week bieden we in Nieuws en Co een nuchtere kijk op het fenomeen. Vandaag onderzoeken we of mindfulness écht helpt tegen stress. We spreken erover met Anne Speckens, hoogleraar psychiatrie en hoofd van het Centrum voor Mindfulness Nijmegen.

Vorige pagina Back to top
NPO Radio 1